EVANGELICAE
CONCIONES DO.MINICA*
rum totws anni,pcr Dialecfiiea cV
Rhetorica artificia breuitcr tra
{isLtxSixbti^s EpiifoLv
r um argurnenris,
PETRO ARTOPOEO
AVTORE.
DE SACRIS CONCIONIBVS FOR;
trundis compcnd'iria firmula prsfixa,
p€r D.lodnnemHip*
(inum.
BA S I L E AE*
M. D, XLV.
2* fo*
Jf
IOANNKS BVdENHAGIVS
Pomeranm Dottor Tbeologit,
Lcttori.
Dlcetdliquis dnnon,hoc ejl propbdndre fa* crum dei uerbu, cum dludddigimut ddhafct Kbetorum ej SchoU reguUs* Refrondeo. Maledi* clmfitquiuerbumdcipropbandt.Frophdndtdutem qui pro eo humdnd docct dutiUud ipfum peruerfd in terpretdtione dcprdiidt. Synceru ChriftiEudngcliu nobiscommenddtumeft,cydndthemdfitueldngclu* i cozlo qui dliud eudngelizdre uoluerit. Verum qudtt do idem Eudngeliufalutis docendum eft, quenudmo dum pr^cipit Chriftm:\te,docete omnesgentes,pr<e dkdte Eudngeliiiomnicredturt. Etqudndo Chri* flm dowinm fic uult ey ordindt , utnos homines ho minibiu loqudmur: requiritur proficlo, utfi no clo quentifiime,tdmen non omninofine difyofitione dU* qud dut ordine dicdmm,ne ipfi uidedmurnon inteUi* gerequid uetimiu doccre,ey duditores fruftrd not dudidnt. QU£ eft enim iUd ordtio in qitd nihil propo nitur,nihd certoftdtuitur,ubi nihil coh,erct,ubi neq; tofirmdtione,neq; con\utdtioneopm eft, cuim epilo gumneqifrerdreynefyipfecolligercpotcsfQuomo* do docebimm,exhortdbimur,aut confoUbimur aliot per ipfum fyncerumfxlutis ngjir<e uerbum,fi in terint nuUu ratio bdbendd eft noftri fermonit ? vtinam pr<t
& * dicdtores
4 AD LECTOREM
dkatcresnoflri feculiqui Bunngdiu profitetiturin
hoctoti incumbant, utfuas Ecckfias c&echifmum
jytuerc doceantfed ita , utfyercntnonfwe frufluje
dd ere, uidcrent certiuberiorc prouentum euange
Uj facri,quando interea uanifutfapicntte iattatores
mhil aliud efficiunt , quam utinfelix lolium zrfieriz
Jcs domtnentur auenjeAtaq; confilium noftri Petriin
fdendo hoc UbeUo (utt,«t doccret,autk{Um admo*
neretimperitosdicendi,qua comcditate prcfcrant,
qutfuos auditores docere uolunt, mhd inuidens evs>
quiuelexarte, ueljucpte ingenio 3 uellongorerum
ufujneiiora prjflare poffunt,adgloriam dehzrfa*
lutem multorum . Chriftiani igitur peftorti
fiierit hunc pium laborem boni con*
fulere.Chrijlut ncsferuet
in<£ternuin,Amen.
DE SACRIS CON*
GIONIBVS FORMANDIS compendUrU firmuU. M V EM ADMODVMpnecontro gf^^fj uerfid3folus Dei fciritM prodiufcri
ptur£ ejl dutor., itd zrfolusfuiuerbi cjluerMdcfidus interpres: imbuens omnium fidehum dnimos,fdnd, *y re ftx ucrbifm cognitione,utiuxtd Vrophet£ UdticinU um,omnesfint I beodiddclLHxc dutem inftitutio no fit hisfeculi$,Eudngelio prodigijs confirnito mird* culojfed ddigenti no modo facraru, fed dlidi u quofy fcientUru [eftipne. Udsfiquide non temere dedit Do minutfedutfint tum admimcuUktum etuemblemd* td . Nifi enimfucrddlijs honejlentur iiteris , mhil itd incompiu,nihilitdperplexum,dtq^fdcrdfunt.Qi:od 4d nofcedos dffeftusM uerfutd rdtioms dt<fc ddeo md litiofd cofilid dttinet,neq; cldrius,neq^ exdftm dixi* tur,qium ex prophdtns antoribM ,c\uoru fcripta cb4 rdfterfunt animdlishominis ,repreQntdtq^ uelut in fyeculordtionis fiafus er cdrnis ndtiuos impems. Quod dut dd doccndidutdifcedimoiufrcftMy id ex dtdlefticis & rhetoricis efl petendii. Nemo tdm per* fticdxingenio,qui no injeucijlime.omnioperd lufd, uel difi&t uel docedt,neg'.eftd dulefticd et rhetoria.
4 $ MMQ
6 DE FORMANDIS
Uemo etenim ddre>exd&e\proprie\dcoYdine doce* bit9nift rbetorka fueritfecutm uelut 1 hefeifiiu.Rac aiit qui fequitur duce , prjeter hoc quod no modofua ddiuudi m emoria ,fed alioru itidem rem ita exponit $\ane,dtfi in tabuldfuis exprefia colonbm cerneres, Tria autemfunt rhetoricd dicendi generajn qu£ cogdtur omnitfdcrd concio,uel complexi ,uclfimpU cis thematis^uius locos pofied indicdbimus. , CAPITA EORVM QVAE DOCEN tur in ecclefia exfitcris. Omnia autem qu<£ docentur : autfunt myflerU grati^dut ir£ dei,id efi.legis dut euangelif.authifio rUfunt, autdoclrina morum efi^quafuadeturdut diffuadetur . Quo paclo htc docendafunt, feorfum ordinedocebimm.
DE ENARRATIONE TEXTVS Interpretdturo textum Bibliorum,primum fit cu* Y<£,uerborum genuindfignificatio,qudm affequetur lingui/5 ipfistquibus uelutfidelibm monumenW facra ferudntur integra)accurate coUdtti et expenfis.Ve* inde redddt uerbum ex uerbo,rbetorico ordine dili* genterindicdto,ne infirmis cofcientijsaliquid codt% CT extortum uideatur.Quodfi obfcurd difta,dut im peditut locus inciderit,di£lionisfignificatumgerma* num colligendum ejl ex alijs lociSyubi circuftanti* te xtui hanc ipfam Mione ckrim exponmUObfcum
loCUA
SACRIS CONCIONIBVS. y
loeut dpertiori exponedus,ut fcripturd fcriptur£pt expofitio,necomitdturquidhumdno ingenio quoi po(fet(ficut interpretumnugis fepe fcftam uidereli cet)comminifci,quod uel dfcripturis alienu ejfet,uel prorfus pugndret.id tamen itdfiet,ne multitudine lo corum obrudntur duditores.Vduci ddducendi, er«Bl qui in boc uelut ckriores elefti , Scripturdmfcripttt r& locis exponere non ejl opus , nif\ coegerit dut loci obfcuritM dut breuitis . Quifexcentosproducuntin publicis concionibusfcriptur£ locosoftcntdntespo- tiusinfcitidm qukm eruditionem,mhil £dificdnt,ob* ruunt tdntum itd duditoru dtumos,utfinitofermone quid diftumfit,ignorent.Oportet hdncfibi prtfcri* bdntmetdm ,fkfturiddpopulum uerbd, ut doceant, confolentur,dut exhortentur, hucq; tenddnt totofuo fermonc. Vrgednt omnid dd huncfcopum drgumen td,idcp ordine ey prolixius , ut flupidiores dnimi e* tidmimbibdtit.Ndm centones farcire, Stentorid uo* ceopplere ddubrd ufq; ddrduim : hincinde, quafi emendicdtis occdfionibus debdcchdriin mondchosy dtq,dlium prtjligidtu' dei cultum, fdlutdribns fcrip* tur£ uerbis omifits ucl negleftis,non efl docere endtn fjelium , fed potiusfdcra prophino ore confpurcare. Siquis impU textu efl demoliturus , oportei hoc no calumnijs fedfcnpturt uerbksitd clareet benig* nepropofitis^utomesinteUigdntin cocuffo cofden
d 4 tidjtd
g DE FORMANDIS
tidjta cffe quemadmodum dicitur , cr eum quoque» quem.dudinnt^jynceriier crga ecdefum effe affeclu ct ex ainmoloquiSuf^cclaflt omnibus fluciuantibui dninm eorum dofirina , etiamfi pia,fi rcliCio textu, diuerticula qu&runt.
Qnodfi res pofcat refutare erroned>exponere im pofiurat Ycgm Papijiiciybypocrifim operu,etidge* nuiMudfiat pcculiari oratione ad boc inflituta, ne* duboc intcrpn tandujmtifufyeftureddat, eyfuam doflrinam.PoftremOjUtqui textuifldem ejifafturws, teneat quo cofiliofeu occafione fcriptutflt,®- quifit cimflxmfcopu^An hoc nempe tota uti argumcntorJi et rei perfcicuitas eflflta. H<ec inteUigeda putd de o* tnni textu,flue legisfluc euangclij,flue hifloriaru.lde cjlfilum exponendi omnia in cnarratorio genere. DB EXPONENDIS PVG* nantibuslocis.
\n Scripturis loci funtpleriq; multi,quifecu infye ciem pugnare uidcnturjnos expedies ut congruatp* biper circunflantidttextut, & confllium fcriptoris. Skiit unm cjl deifriritM, ita efl una cr eadcmfyiri* tM flnientij.pugnantia loquitur nunquam.Sfpe ctid pugtuxre uidetur loci, proptered iocabu!a,abinter* pretibus aut pcrpcra^iut fuperjUtiofe redditd,hos nd \iu\6 expor.cs iwguis,quibmlocutusefl dominm. P£ HlSTORIARVM VSV.
MutU
SACRIS CONCIONIBVS. 9
JAultiputant3cumhijhri£facr£accomodantur dd noflrd tepora.Jetorqueri carnaXi quoda dut phi* IdutidSydut odij afftftu3ob idpaucis de hifloriaru ufu\ dicemm. Quia impietM humani cordis non creditji* cile,neq; legincq^ euangelio , no tdm uerbo intendes quaexternisrebus.ldeo Dem in fcripturis facris du, plicia exepla reliquit memori£ prodita,grati£ fcili* cetz?ir£. Inquibiu uelut ob oculos ponit Legke? Eudngelij uirtutem. Incomprehenflbilem fuabonitd tem,& fi.cilitdtem,zr intollerabilem fuam feueriu temiujliiudicij.
Suntitaq^ hiflorUperpetud uolutdtis diuin£ tu ergd pios,tum impios drgumet<t>qudlti luerdtDcut ergd impios tt impios:iahs efl et hodie.Ua hiflorU dd pojleros pertinentjw quod hijiorU refyiciantad ho minis ipflus pcrfona};ed dd ipfm dut pictdtc dutim* pietdtem. Accommodaturw hiftoridi , recle oportet interfe coflrdtifliM feculimores^cuhuius fecuii :no ribm.Omnia qu£ nouu aut uetm Teftamentu habety adnos pofteros pertinet quoq^.Omnia flquidem fcri ptdfuntddnojlrdm dcclunam et confoktionem.Ad h£c hiflorU funt prcpheti£ loco^cum fln t hypotypo fcs ey zogrdphi£ piorum er impiorum . Sunt quoq; Vrophetdru ueteris TeftamentiflgiUd. Qui dd hunc tnodum dccommodduerit hiftoriasjocebitftliciter. DE DICENDI GENERIBVS.
<t s Omnis
*» DE FORMANDTS
Omnis cruditd Conciofiuc dd doftrindm fifoi* fiucadfvrmdndos mores pertinedtfiue hijloricafit, $oteftcogiinfuurhetoricugenut,Generaautquibus jprmeturqutctifylacra conch,funt trta:Didafticti Vcmonjiratiuum ctDeliberatiuum . Dofturmitacfc *Uquid,diferte & exafte, orationem iuxta didaftici generis organa injiituat. Hijiorice traditurut aut commendaturm aliquid , fequatur genut Demon* firatiuum. Fcrmaturm mores, fuadendo aut diffud* dendojocis generis deliberatiui utatur , quo aut pd* tiofieri oporteat, docebit quo% genusfuo loco.
DE DlDACTlCO GENERB Cdcionaturut prtuideat cuius generis oratio fit fkturaidetnde dd eam eim generk artificium exigaU Si dofturm eji,fequdtur filum generis Didaftici. Vri mum tamen dtquo difturmfit, coUiget certum the* ma , ut certe habeat quod dtcat,ne rudes animos ud* ric,rcrum molc obrudt,er confarcinatdorationc o« fcram ludat,cr fiuftrd Uboret
Huius generis dupliciafunt thematd. SimpHcid & Compofitd,cuim'c^ Didtftici genemthematkoratio bc auditores magnitudine rei et uerboru multitudine Wcrentur,tribmlQc\s uelutfuisfepiti cldudcnda tfl*
Exordio.
Karrationty
Vtrordtiont.
SACRIS CONCIONIBVS. it
Qudfcilicetfummdtim pr<ecipud ndrrdtd repettitur* DE EXORDIO.
Committo cuiusfy induftri* exordid, mdxime omnium petendddb obferudtis circunftantijs,a tem* poris, aloci cportunitate,a moribut auditorum3ab effiftuincidentium caufarum. Quistyhic intendat proprus ingenij uires. Exordia uires namcfc certis re gulis pr<efcribi nequeunt.
Frima in Exordijs effe debetcura cociondtori,ut dottrintfudefidem fi.ciat.ld comodefietfipie\fi pro gloria Dei cr ommufalute, nullo cdrndliafficlu uel cjuorundam odijuel amorisfe loquitefteturin cofye ftu Dei.Exordio adneftet \nfinuationem: quafi quid dcerbmautlenM dicenduforet, excufet.Etbocmi ris modis confirtadficiendam doclrin^fidm* DE NARRATIONE.
Ndrratio nihil aliud eft nifi rci expofitio qud the ma propofitum fiue fimplex fiue complexum iuxU certd orgdnd,ckre ey ordine explicatur. ORGANA GENERIS DIDACTICI
luxtd prtfcriptos hofce Locosfunt omnid themd td ordine exigendd.Et iUifdtis ddmoncbunt,quid a* quomodo dicendum fit: Nimirum propter inuentio nem excogitdtid prifcis rhetoribus.Vnde ,finitia9 cdufd,pdrtes,ofjicid , compautio pdrtium,fimilid, tffwidrfQntmiti*
Tides,
xi DE FORMANDIS
¥iies3fit themd exempli grdtid.
VndeiExduditu uerbi De/, Row.io. finitio,eft dnimifiducid,qud dffentimur uerbo D«. Cdufd , quod ex fold fide uoluit im putart iufticwn.
Vdrtes.Eft hiftoricd ey iuftificcnsfides.
Officid. Quodinfentnoi Chrifto.
Compdrdtio pdrtiti . Biftoricda ey iuftificante compdrdSimilid ey affwia . Quod per Chriftym ddt nobisgrdtidm eyDei donum.
Contrdrid. \ncredulitM.
ALIVD EXEMPLVM DE Mdtrimonio.
VndetA Deo, quid ipfe conftituitin pdrddifo.
Quid! Mutuus cofenfus quo alter dlterife deddt, omnidfiue bond,fiue mdU toUerdturut.
Cdufd. Ne periret pofteritds.
VdrteStHicnon hdbentlocum , quidunicum eft ntdtrimonium.
Officid.Vrocredre prolem,pie educdre.
Copdrdtio pdrtium.ldem drdorlibidinistdmcle ricis quhn Uicis,ergo ducendd eji uxor.
Similid et dffinid. Icederd in rebus humdnis fer* udntur, ergo Dominm ucluit matrimomum inuioU bile cffe.Contrdiid, Scortdtio.
H/ dut locinon humdno ccfingendifunt ingenio, fed petendi ex dpertis Scripturje locti.Hoc emm dif*
firt
SACRIS CONCJONIBVS. ij
firtoratioderebu* facris ey prophanis . Vrophanai fbrmari poteflftgaci induflria . Sacra autcm facris fcripturis fingenda ejl, etum contra humani ingenij acumen , ob id couemt egregieuerfatu effe infacris quirhetorico ordinc declaraturus fit. Etadhxcin parato habeat communes locos, unde uelut a penud* vio petat de quocunfy themate dicendi wateriam.
Complexuthema,quod femper probatur dut im probatur,uerfaturijfdem in locis,in quibus fimplex partibus thematis diiigeter iuxta prtfcripta organa interfe coUatis .Ethac ratione omnia euicentur,ita planeuera aut fttft ejfe c\u& dicuntur , ut ucl contra nemo mutire pofiit. Sed hoc genus ficut er alia gem ra diligcnter meditationcpofcit. Locifiquidemfin* guli prxter frpturas , exemplis iUuflrandi , alijscfc elocutionum figuris augendifunt , ut omnia auditori bus hoc modofiant c[Uim planifiima.
Perorationiaccomcdamus Narratione, ad itijli tutu repetitis prtcipuis argumetis. Uc^fuis accomo dis afficlibus petitis ab honejiojnhonejh.utilhinuti UfailUdifficili^et neceffaria. Hocmodoiufereda erit doftrina,ut penitus agat in animis ucl corde raducs. Troposfchemata exaggerandx rci3et amplificanda orationis, commendo priuat£ diligentU cuiusty
GENVS DEMONSTRATIVVM
Qwtics Concioinciditlauimdiaut uitupcradi
dli*
14 DE FORMANDIS
di<{uic\,ufus eft huius generis. Q«<£ dutem Iduddtttut aut uituperdntur,funt dut perfon£,dut res,dutfiftu. Qui igitur in hocgenere ditturus eft,oportet ccrtu thentafudt ordtioni>ftdtudt,zr propondt in dnimofi xumfcopu, in quem dirigdt totum fermoneiuxtd hi ftort<eufumfuprddiftum,utcommodedutddfeueri tdtem dut bonitdtem Dei : utfit hypotypofis piorum nut impiorum.Uuius dut generisfunt duplicid thern* ta.Coplexa etSimplicia.Verfon^ etRes, funtfimpli cium thematum,¥attdfunt compofiti thematis.
Verfona,uiua creatura,ut Vetrus* Vaulus. Toci exempli lattum,ut dbrogdre Miffa$,de* uice. ftruereftatuas.
Ke$,uterigerefcholas,domos pduperum. LOCI PERSONARVM.
Ordtio de perfon&hudibusuel uituperio, uerft turintribuslocis. Exordio, Ndrrdtione,etVerord* tione . \pfd ndmcfc Ndrrdtio nihil dliud eft nifi htftori cdfitti et totius uiU recenfio , idffc iuxtdfequentid di cendiorgdna.NatdUs,Educdtio,Vueritid,j\dolefceti tid,]uuetM,Seneftut,Mors,etqu£morte funt cofecu td.Sitnobis exempliuiceChYtftus.Ndtdles Chrifti, Vdrentes fuerunt ignobile$,ignoti,infim<e fortt/s. EDVCATIO.
Wdrti educau.it ChriftUiUtmatres cttertfilio*
fuos.
SACRIS CONCIONIBVS. \f
fnosJPueritia ignobilisJeUtuit domi Cbrijlu^obfe* cjuebttur p<xtri et tnatrijande cbtulit cu doftonbus* ADOLESCENTIA. CZuerfatus efl utfimplex bomo , quo cofolemur ne defceremus, I V V E N 1 A.
Buc uocandifuntLoci miraculcrum Cbrifii3qu9 ntodofanauk claudos3reftituitc^ coz^uifum. SENECTA. Non babet bic locum>quia immatura morttfub Utus efi,cr boc non fuitftgnum irati Dei. MORS. Wucdd ducendi funtomnes loci EudngeUftdruvt de morte Chrijli. PERORATJO.
Cbriftus ignobilis cjlin mundo , quare tu defae* ras quantumuis infimafortisnpfe pro te mortuus eft, crede firmitcr tua caufa efjeficlum.
lnfingulvs ijs organ^Deibonitds etfeueritdtefl confideranda diligtnterAtatyexinternis et extcrrivi commodis ey incommodis. h£c docendiratio , mire ficitddcofirmandosftufluantesammosstadalendZ fidem.Nutid enim res tam prtfente adfirt confoldtio nem affiicl* confcienti£,ey tam firmu roboramenti nutdntifidei^quam resfmitiim* exfdcris biftorijs. DE LAVDE VEL VITVPE* riofifti. Htcgencrvs Dtmonftutiuipdn fempcrhabet
comm
i* DE FORMANDIS
compofitu themdyzrillud petetur exndrrdUonefaa tti.Eiui multus eft hodie in ecclefid ufus cudbrogen* tur er nouentur multd , quorum reddendd eji rdtic, cum in ecclefia nobi/s commifid , tum omnibus dlijs , idcfcfcripto Adeo nonfolum fvrmdndti concionibus bxcferuientifedjlilo quoty.
lAvdandi vel vitvpe*
Ydndifi.cli)organd. Uxordium,Ndrratio,Vrcpofnio , Confirmdtio, Verordtio.
Wrrdtioytfihifioricdf&fti comcmordtio,exhoc pe
titur propofitiofeu themaje quo futurusfitfermo.
Vropofitio ex Ndrrdtione ccUecta,uelutcertum
concionis themaconftrmdtionumlocis , uel probd*
' tur dut improbdtur.
Loci Confirmddonis funt.Uoneftum Anhone* ftumVttle,\nutile,Tdcile3Difficiie3Necefifdrium3no Heceffdrium.
Honeftum>\nhoneftu petitur k ndturd rei tx co* munibus uirtutum et uitiorum locis. A iure, db infti XutoribuSy duetuftate. deterorumlocorum drgu* tnentd fumuntur d circumftantijs.
DE LAVDE VEL VITV- PERIO REI. "Hdtctertidgeneris Demonftratiuipdrs, femper eftfimpluiu themdtum . Eius ioties eft ufus , quoties
dliquid
SACRtS CONCIONIBVS t? gtiquid,quod rei uocabulo conuenit,quod conciona' torecclefi* commendatum uelit, aut contra. Inhoc fimplici themate tantum ut certamfummam compre hendat, oportet, eorum qu£ aut commendaturut, aut uituperaturut coram Ecclefia*
LaudamU uel uituperandi rei organa,Exordi* Um,Vropofitio,Confirmatio.?eroratio. U£c gene* ris Demonjlratiuifedesnon habetnarrationem , fed fummam , quafummatim proponitur,quodfuU com tnendaiuruK, aut damnaturutfit , er hancfummam Khetores propofitionem uocant.ln hac Vropofitio* ne,fi:ntpaucis coUigenda omnia,qu£ diclu uidebun^ turnecejfaria iquia Confirmationis locinonexten* duntfe ultrd Vropofitionis uerba . Quo igitur abfo* lutwr eji propofitio,hocplenior er clariorfit oratio per cOnfirmationU tocos. ConfirmationU loa pau* loantepatent.
GENVS DELiBERATIVVM,
UortatorU autdehortatori£,eyobiurgatoriat COnciones adhoc pertinent genm ,emq^themata femper funt compofita* Inhoc diffcrtitertiaftecU generis Demonflratiut, qu£reiuocabulo cenfentur quod iUud in doctndo, hoc mdgis in fuddendo et dif* foluendo confijlaU
Thematahuiutgeneri$funtdubid,ficutmhilcer* ti eorum,neaj approbatur,necft damnatur de quibuA
b confiiU
it DE FORMANDIS
confilia conftruntur . The mata firmi ex bis nafcunm tur locis:anfit,qualefit3zr alijs circumftantijs : ubk quando,apud quos,quorum confilio , Ex boc dubio tbemate qui dofturus,ftatuat certam Vropofitionent quid adbortaturus efi,aut debortaturus, er adhdnc omnia Confirmationis argumentarefcrantur. C O N C I O N 1 S DELIBE* rdtiuigenemor* gana. ExordiumjXdrratio, Vropofitio, Confirmatlo% Veroratio . Harrationes in hoc genere funt rar*9 quodfi tamen inciderintfunt perquam breues. LOCI CONFIRMATIONIS, Honeftumjnboneftum eyc.
CONCLVSIO. H<f cfbrmandarum facrarum conci&numindigi tmenta prtfcribere duximm opertprtciu. Quifcfc conetur diligenter fuosfermones adhtc inftituere* quemadmodum multvs cr infinguh generibmmt prtmonftrdtore didicit.
GENVS IVDI*
ciale.
Genere ludicialiutimur in litibm cr controuer
fijs. No/i eft buim infacrvs concionibm creber ufus.
Commode tamen eo utimur in conaonibmyde Lege
CT Eudngeliozubiperlegem damnammhominem*
Euangeko
SACRIS CONCIONIBVS, t*
etumgelio autem reflituimut in gratiam. Item in con tontrouerfijs er difcutationibws. De Libero arbitrio deVurgatOrio,de Sacramento tucht rifli*,de Anabaptifmate. Exem '' (lafunt,ubiCbriftuf coten ditcuScribis&VhA rifrispafiimd* (udEuange lijlat. f
t I N I S.
20 EPISTOLA NVNCVPAT. VENERABILI VIRO AC DOMINO Mdgiflro Vaulo de Rhoda,Stettinen fium Superattendentiyac Pa*
tronofuo
PETRVS ARTOPOEVS
S. D.
MV L T V M debeo Uberalifiimis tuU erg4 me\beneficijs3uenerande D.Magijier Faule, tenuitasautem medficit>ne quidpofiim tuthumani ] tatifati/i dignum pro gr*titudinisargumento prodtt ' cere. Valdeigitur precor3utinttrtm hocquicquid \ eft mmufculi>grato dccipias animo, tuamq^fub li* * mam er cenjuram fumatdegM, relegMytuocfc pro itt dicio,aut addas autauferM,ut tua opera,fi uifum ejl alijs ufui efje pofiit. Non quidem hoc nomine,ut lite* ' ratifiimo huicfeculo aiiquid addam,fed pofiquam in confiffo efl Dialeclicam er R hetoricam maxime ad hoc diuinitm ejfe datas, ut fint cuiwscfc rei tracland<e ueriffima er aptifiimainjhumentainecpoffequem^ quam de rebut rette, uere,fignate\ ordine er ornati dicere,quinon qualemcutique earum artiumhabet cognitiouem . Volui propterea ofiendere tantum quamfrugale crficilefit, res prffertim tam arduat CT profund.isjiterdsfacrdsfcdicet , per h<tc ut pro* priafua inflrumenta trattare.Nec^hic Commenta' riapra,fcribo>qu& alioquUtum a ueteribm, tum re*
centioribu*
EPISTOLA NVNCVPAT. u €cn£ioribus, fatis copiofd^bene doftd prtfcribun* turyutnon^fiopusdqudm inmare,et ligna mfyluam ferre: feddrtificia folum , commentariorum materi* dm,djfigno,qu£jiicilefdtismultum , non inanem, cr bene conuenientem uerborum copiam fubminijlrat. Hec deeruntuerba, re prius bcne perfyeftd , cr or* iine pofitd,ut inquit,iUe, Verbaq-, prxuifam rem non inuitdfcquentur. Quim ergo uellan,utomnes con- cionatores eai drtes perfpeftifiimM haberct, ita pro cul dubio fieret,ut minorinegocio, facilioriqi memo tid,docerctreftm,duditores'q^cdperetfxci\im,eth(t rcrent menit tendciut : Et quod Khetores diunt , O* tdtorem oportere uirum bonum e(fe,idemego dc bono Conciondtore , utqui ellOrdtorum prtjldn* tifiimus, quonidm pr<ejldntiord trdftdt : cenfeo eum oportere optimum uirum ,bene doftum,bene mo* i rdtum , literdrumqifacrarum , er bonarum drtium \ftudiofum effe, non quigrdndiloquentid tumedt,fed \e\ui grduitdte, probitdte er pietdte , dlijs pr£ceUdt9 Xpipfduitddocedt. Et quemddmodum,qui tudt o* \tdtionem cx drte er ingenio confcribere , oportet primum inuenire , inuentd dptc cr ordine difyone* te,eytdndeme4beneeloqui. \tdegoquoquefxci* endum puto neceffdrium in omnibus concionibut, qu£ funt exceUen%if>im<e ordtiones, ne temere omnia commifcedntur > cr ut in buccdm uenerint prster
b i iudiciunc
** DE FORMANDIS
iudicium, ordinem , er pr<emeditdtionem effucian* Zfotltltp iur,utuu\gofitdbinertibm crindcftwcvnionato* ft*jfruf> Tibm, quifolis Teutonicis confifi er contenthnuUi nrti er latinitatijludentyfedfecurijlertut ej torpeU Vndeudlde timendum eJUut pdfiimfieri uidemut* neres Euangelicd patiatur irreparabile damnum9 maxime cum uidemm pemiciofos Anabaptifiat,?? Sacramentarios , ibiq; genm uarium wfubinde no* uum y oppidd pafiim , er totim regionti perrepere, cr fua uenend foargere , uulgutfy ( quoniam ratio* ndbilid docent)jldtim drripere er ample&i. Ad quos lupos inermes mercendrij conciondtores exterriti, ey uerfutis drgumcntvs conuicliidutin eorumde* fcenduntfententidm,fimilid docet, ey iid cdncer ijle letalis incipitferpere , er td pefii/s graffari : aut pe* nitm fugiuntac deferunt oue$> ita mifer iUe grex m& ]y> doftrinis dilaniatur,o' ab unitate fidei difycrgi* tur: quodpr<ecaueat omni6grati£eymifericordi<£ "Dominu^zrnobis danda erit opera,erigendvsfcbo* iis,ej bene,pieq;efformanda iuuentute,nequidt<t lefiat. Kogant me,quibm uifm ejilibeUm,ut \u* cem ddrem,dijiu\i tamen dum tu, alijq; dofliores de eo diceretis fententiam , qu<e iam uobi/s eji liberd. Q«am ueUem tamen ut med bdc opera pojipofitd, ipfe hoconm er negocium fubires.quod fyerofacies» quilonge mdiorememm ufum &• exercitationeni
habet
SACRIS CONCIONIBVS. z*
habes. 'Equidem hoc^quicquidefijpro ingenij cr dr*
tium exercit4tione}4tcfc ut Ulentum meum ad
fcenus uberiut ddrem^ ut pluribut pro
dejjem,fi quid prorfum,fici. B c*
ne diufy ualedttudreueren"
dd dignitdt.Stettini,
Menfe ldnud
rio.
AmoM. D* XXXIX.
DOMI*
DOMINCA PRIMA
ADVENTVS EVAMGE
UumM<ttth<ti.
CAPVT X^CL
T Cu appropinquaflent Hierofolymis ct ueniffent Bethphageadmotem Oli' ueti , tunc Iefus mifit duos difcipulos^dicens eis:Ite in caftellum quod contra ups eft3et ftatim inucnietis afinam alligata cY pullu cu ea, foluite cY adducite mihi ♦ Et fi quis uobis aliquid dixerit^dicitcDominus hic opus habct,cYconfeftim dimittet eos.Hocautefaclum eftutimpleretur quoddicTum eftper prophetam dicen tcm;Dicite filia? Sion:Ecce rex tuus ue nit tibi manfuctus fcdens fiiper afina cY pulju filfum fubiugalis+Euntes aute difcf puli feccrun t ficut pra?ccpit illis Ie fiis* Etadduxeruntafinam cY pullum, cV impofuerunt fuper eosueftimenta fua^cY eum defuper federefcceruuPlu' lima autem turba ftrauerut ueftimen
tafua
DOMINICAPRIMA %$
tafua in uia ♦ Alij autem ca^debantra- mos de arboribus3S£ ftcrnebantm uia* Turba? aiit quaj prarccdebat,&T quac fc quebatur^clamabat^dicctesiHoiianna filio Dauidjbencdictus qui uenit in no minedomini,Hoiianna in cxcclfis, |-. Vdngelium efi generis Diddfcdlici.£udngelio' *^rumfimplex recitdtio prx*ceddt omnid exor* did.Exordiumcumfuislocis, I>cneuolenti<e9 Atten* tionis cy doalitdtisejllibcrum: dutdloco,tempore: dut d re ipfd de qud difturi fumut. lUudobiter tdmen omniummdximeconaondtores ddmoneo ,ne proli* Xd ducdntexordid , qut dlioqui breuifiimd effe de* benttzr ddrem,de qud dicenduerit>couenientid,ne ue excurfutfocidnt longiores, et db re dlienores. Cd uedntcfc ne nimid prolixiUs t&diufkciet dudicntibus: ttdnt non eft,quod citiut offvnditur, quhn duditu^o* diofdcfc eft omnis prolixitM , quin potius re ipfd bene CT breuitertrdftdtdydefindntdumdefiderdtur, qu& (ut inquitiUe) omnium grdtifiimd concio eft.
Vropofitio .De primo ddueiu Chrifti,quomodo ddnosueneritin cdrnem, ey quomodo quotidieper prtdicdtioneEudngelite grdtUddnos uenitddfe* cundum dduentum uftyEx Zdchdrid prophetd*
. Ndrrdtio. Huius diei Eudngeliu coftdt hoc dr* gumento. Mefiidt udticinio pr<ediclm eft equitdre in
b s Hierrt
ft* DOMINICA PRIMA
Hierufdlem fuper dftnd,regemfvre mdnfuetuniyCtc.
lUud ex huius Eudngelij hijlorid uidemus inlefu WdZdreno cfftftum. Ergo lefus ille , quem prtdicd* mus,in quem credimu^uere Meftm eji. At<£ hocin uniuerfum omnes PropbeU uno confenfuftudent,ut fufyenfum populi dnimu,et ftdem de Meftia uenturo conftment.ldemcfc porro Eudngehjl* urgentM Ie* fwn iUum,quem pr£dicdnt,Chriftum ejfejecundum Udticinid Vrophetdrum decUrent^ea^ tdnto diligen tius citdnt,utfuM pr<edicdtiones,nojlrdm'fyftdem ex ipfts conftrment: nempe quod per omnidftc uenerit, qucmddmodum Propbcfcf de eo udticindtifuntyutfi musde noftrd fdlute certiores. Vorrodutemqu^ftt buius Eudgelij de Chrijio prophetid,o- qudlisftt pri mut ew dduentus,uidebimus ex Zdchdrid cdp. 9.
Exultd udlde,feu uehementerfiiid Sion,iubildft lid Hierufdlem.'] Hortdtio ejl udldeEudngelicd,qu<c deieftum cr pldne conflerndtum dnimuerigdt. Ndm ft circumjidntids conftderds , uidebis \ud<eorfdongd cxpeftdtione de Chrifto poft multdfeculd , multds e- rumnds,et cdptiuitdtes , poft multorum prophetdru cgregid udticinidfufrenfdm , idm pldne defcerdtdm cffe. Zdchdrids eniminter pojlremos prophetds efi pofl cdptiuitdtem BdbyloniclVropteredconfoldtur deftderdbudos pios,et erigit eorudnimos,ne quid dc Chrifto dubitenUquin certiftimu hdbednt qudft rem
prtfentem
ADVENTVS. 27
pr<tfentc.Ndm exultare eyiubilareifuntuerbareU tiud,Utiti£,rem bonam prtfentem ampleclentis.
Eiiia.] ConfolatoridibUnda, dmicd ey beneuo* ientU uox ejiidd crudelcs \ud<eos, etomnes pios,fub cruce ey peccdti conflerndtione conjlitutos.
\ubildfilid Hierufdlem ] Expolitie efi,idem rc* petens ex Emphafuey nimw hortdtorio adficiu,cud fi de rebws certifiimis. Ecce rex tum. ] Aetiologid, CT caufd efi iubilationis ej exuUationis.
Kex tuut. ] Tibi promiffus ey icputdtus,cfui re gdt,deftndatetfa\uttte. Venicttibi.] Noncjiquod dubtteseymetudti dum prctrahitaduentumieman* furumfe.Ea ejl indoles Dei defuis promifivs.
lujlutifdludtor ipfe ] Efl defcriptio rcgis i per* fon£etdnimiqudUtdtc,NonerituioUntus,depopuU tor,fuorum pernicieSifuperbu* , wfifiu tMidm dd quem trepideSiZ? uerearis dccedcre, quafidd tyran num.Sediufim erit, & iujliciam cciet, ddeo ut a iu* fiitid nomen habdt. UiermUi^. Dominut iuflus no jier non fupprimet tyrdnnide pauperes , imo iuflitid fudiuflificabitiey faluatoripfe filuabit te,ab omni* bwsuiolentia Satan<t , legis c pcccatu Etpduper,etdfcUensfuperdfinaetfuperpuUufim dfin£] Nonergorexeritdlioru re<zumoYe,opu\it\M ctdiu€$fedfubmiffuA,tenuis.mode\\us,humi\\fietmi fuetws, quijiciiefuifimiles pduperesftiritufufapit*
qjddmiitii
t$ DOMINICA PRIMA
admittit. Qudm pdupertdtem externo etiam drgu* tnento demojlrdbit,falicet equitabitin afina et puUo filio fubiugalis . Nec tamen adeo pauperyquinetidm fua paupertate fubiugabitfibi et \ud<£OS eygentes, utruncp populum : fedgentes ludtorumfilijfuntex ludjeri per uerbum Dei natu
Et difterdam quddrigam cxEphrdim,&ec[uib &e Hierufalem,zr difiipabitur drcws beUi] A potett tu. Eji cr peripbrajis pacisab antithefi. Eftdefcri* ptio regm , ab animi qudlitdte regit. Erit rex pacti, CT regnum eius> pacti regnum erit , pdcifica lcque* turgentibmy imperdbit ,c7fubiugabitfibi populot pdce.uic de pdce huim regis dices ey difcernes d mti d i pdce. Norc erit mundatm rex, ergo non erit mun* danitm eius regnumy nec pdx erit mundana : Vdcem tnedm do uobvs , pdcem medm relinquo uobvs 3 No/j quomodo mundm dat>ego do uobis. Inmundopref* furdmiinmepdcemhdbebitis.ltem Efai* 9* cdpite. Vdcvs non eritfinvs3eritergo perpetud pdx,&<eter* num eimregnumyvfdimo i^.regnutuumjregnum omnium feculorum,ey domindtio tudin omnigene* Ydtione.Domindbitur d mari ufq, admare , dflumi* ne ufy ddfines orbvs terrx. Eft mdgmficd regvs etre gnifui defcriptio.Eritfui regni populm , ftarfutfu* per omnem terram^ey tdmen paupereritrexetfti' tuu cr fvrtund . Eft utioni er mundo pdudoxon.
f^oneft
ADVENTVS. i*
$on eft rationale,ut pauper ©- tenuis rex dominum teneat omnis terrs, cr difiipct omnia bella ,fcciatq; ferpetuam p4cew.N0/1 erit carnahs rex, (edftpiritu epuerbo dominabitur in cordibut fideiium fuorutn in medio mundi regno. Erunt ergo duo reges cr re- gna,qu£ difcerneSiO' defcnbes per ampUficauonem dcircumftantijs er fcripturziocis .vfahmfta 18. \n omnem terram exiuitfonus eorum, cr infines orbis terrt uerba eorum.Nonfuntloquela,neq,fermones quorum non audiantur uoces eorum Ffalmifta yu tio.EtEfaije.z.^.p. 11.14.zz.z6. Z7.50. 31, 2^.40* 6$.$z. cr HieremU z?.
Tw quocfc infanguine teftamenti tui,zrc. ] Per Apoftrophen . Eftmortis fu£, er redemptioms no* ftr& defcriptio,zrfinalis caufa,cur uenerit.Redem* ptio noftrafieri non potuit , mfi per effufionemfan* guinis cr mortem : Ergo interftciendut fuit tandem magnm iUe rex omni/s terr£ . Atque boc paradoxon eft: nempe quod futurus effet rex tternm per uniuer fum orbem,attamenmoriturut, ergo plusquam hu* manuterit. Hoc increduli ludti in Chrifto non obfer uabant,propterea errauerunt,cr excctcatifunt.Por rb fanguis ew,eritfanguis ciut teftamentiy quo pa* cifcetur cum omnibm ftdelibus.
Emittes'] vis^r potentia fanguinis &mortii Chrijii eft omnibus credentibus.
Vinftot
li DOMINICA PRIMA
Vinftos tuos. ] Vinfti Chrifti funtquodipfe fo* lut eos libcraret. Conclufit Dominm omniafubpec* cdtOyUtomnium mifereatur.
De Ucu in quo non eji aqua ] Eftperiphrafis carceris ma\£confcientii£>ejperpetu& damnatio* nvs,in quo non ejl refiigerationvs aqua.
H<ec efl magnifica iUa defcriptio nojlrireghs fui imperij ey iatifiimi regnifuuredemptioritffy noftr£.
H<ec k prophetls de Mefiia uaticinata, Apojloli ctEuangelijldtin \efu Ndzdrenc effiftdeffe teftan* tur,ey confirmdnt effeuerum Mefiiam.kdeo et eiuA tquitatum in Hierufalem huwDominic£ Eudngeli um didaraucuw ndrrdtionemfimplicifiimefecun* dum hijloriam recitabvs ey applicabvs.
Citatosautem locos fcriptur*, bonut conciona* ior pro tepore ey rei neceffitate>aut augebit aut mi nuet,obferudto tantufcopo EUdngelift^qui declarat iefum Nazdrenumefie Mefiiam:ddfidei noftr£ con firmdtionem,dd quam duditorum dnimifunt conci* tdndiVlurd uidebis infid Dominicd Pdlmdrum.
Epilogm conftdt Enumerdtione fuperiorumjey Exhortatione.
DOMINIGA PRIMA AD»
uentus,Epiftold Row.ij.
Vrtpdrdt er exhortdtur hominum cor*
daad Chriftianam uitam.
Bratret
ADVENTVfc f»
FRatres , Et hoc fcientes tepus3quia hora eftianos de fomno furgere* Nucefhpropior eftnoftrafalusquam cu credidimus, Nox procefeit, dies aut appropinquauit* Abijciamus ergoo^ pera tenebraru> cVinduamur armalu' cis , ficut in die honefte ambulemus, Non in comefiationibus et in ebrietati bus;noincubilibusetimpudicitrjs:no in cotentione cV xmulatione5(cd indui minidominu Iefum Chriftum^cVcar' nis cura ne feceritis ad defideria* DOMINICA II. ADVENTVS* Euangelium Luc<e .XXI.
ETerutfignainfole cVluna etftel- lis, cVin terris prefiura gentiuprac cofufionefonitus maris et flud:uu:are^ (cetibus hoibus prar timore et expecte' tione,quae fuperuenietuniuerfo orbu Na uirtutes ca^loru mouebutEt tuc ui' debut filiuhominis uenientein nube, cumpoteftatemagna et claritate* His aut fieri incipietibus:refpicite cV leuate capita ueftra, quonia appropinquat re^ demptio ueftra* Et dixit ilfis fimilitudi*
nem
$t DOMINICA SECVNDA
nem:uideteficulneam cV omnes arbd-» rcSjCum producunt iam ex fe fruflum fcitis quonia pr ope eft adftas* Ita cV uos cum uideritis h^cnerifcitote, quonf' am prope eftregnum Den Amen dico uobis , quia non pr^tcribit generatio ha?c ; donecomnia fiant.Ccclu cV terra tranfibut:uerba aut mea no tranfibut, __. Vdngelium eft generis DeUberdtiui. **H£prdtionem fccundi dduentw Chrifli dd iudi* cdndum,fequitur hortdtio. Pijs pro confoldtione^ Impijs pro terrore*
Exordium eiwtyloci , funt conciondtoris drbi* trio,dUtdcoUdtione utriufq^dduentw.Voteris er o* biter pr^efvri prauititem <& mdiitidm mundi hoc no ftrofeculo, in quo omnid ddfxjiigium ufc^ uenerunt, qti£ meritoprouocent Dominum utmdturetiudui* um. Habemw er huiwiudicij teftimonid prcpheta* rumjVftLp^.ludicdbitorbem terr<ein<equitdte, & populosin ueritdtefud.ltem, DiesiUdJies ir<e , diei cdlakitdtps er miferU, dies mdgnd er dnurd udlde ^c.Sopho. \n igne zeli eiw deuordbitur omnti ter* ra,quid confumationem cum jvjlindtwne fkciet cun* ftishdbttdntibw terrdm.
A Definitione. Dies Domini, feu iu dicium ex* tremu eji,qudndoDominw lcfw Chriflw extremdnt
fententidin
ADVENTVS. jj
fententidm dicetomnibws hominibut,dutdduitdm» dut ad mortem tternam . Eiws diei tempws fcire «o$ oon uoluit Dominws,M.arci li.Aclorum i. fignit td* mendecidrdt.
Propofuhyde fignti (rtcedentibws iudicium,?o fled de iudicio ipfo.
Narrdtiofignorum. Antichriflws abrogabitur i.Thefid.i.He[wre\\uuetomnia.Vraydicabuure* uangeliu regniperumuerfum orbem^ tunc ueniet conjummatioyMatth. 24. Audientur prtlia, er r«» moresprxUorum feditionesjurgetgens contra gen iem.Erunt preffur£ gentium, er tribulatio magna, Serpens anuqumfoluetur ad modicum temput. Apo, 10. Hoc ejl Pfeudoprophet£,H£reiici, Anabaptijia*, $acramentarij,Suermerij,Seduttores>Fanaticiftiri* tut.Timoth. ^.i.Timo.s. Erunt peftilentit, fames, terr<emotwsperlocd>eruntconfufionesfonitutetflu) clus mdrvs. Erunt eiws reipgnd in fole, luna &fleUto9 Solobfcurabitur>Lunanon dabitlumen fuum,StetU cddent de codo , Virtutes cotlorum commouebutur. Ed fignd coparat ficulnet, ut ex qua confidiramws, dfiatem iu ex hisfignis coUigmm diem Domini.
His fieriincipientibws.] A certitudine. Hicdies ptfs efi in mdgnd expeftatione er confolatione ,\m* pijsinmignoterrore.
CoUdtioddhsCidbhominumfecuritate i.Pet.i. vbi
c efi
*4 DOMINICA SECVN
eft promiftio cr dduentus eius* Dicentpdx,fecuritdt & tute omnid i.Theffs.
A Similibus. Sicut erdt in diebus Noe, itd crit in dduentufilij hominis.Sicut falgurjtd dppdrebit Dc minmficut jur in notte Utentcr , ey prtter opinio* nem ueniet , qudfi Dominm proftttmddnuptids>db inofindto uenict. Et qudfi kquem occupdt ct obruit uolucre$,Lc£ u.ltd irructfuper eos repcntinm intc titm. Et tunc dppdrebitftgnufiUj hdmintiin coelo.Et pldngcnt omnes tribm terrt. Ign vs dntc ipfum pr&ce det,ey infkmmdbit in circuitu inimicos eim,Mittet dngelospAos cum tubd eyuocemdgnd, er congrega but elettos eim d cjUdtuor uentis , Mdttf7.24a.Tfoe/? 4. Apocd.io. Et ddbit mdre mortuosfuos, Mors er inftrnmmortuosfuos.
DESGRIPTIO IVDICII.
Et tunc uidebuntfilium hominis uenientem in nw be, qu<e recepitjeddet eum cum potejldtemdgnd et mdieftdte ey omnes dngeli cum eo, eyfcdebitfuper fedem mdieftdtit fu<e . Et congrcgdbuntur dnte eum pmnes gentesfepdrdbitq; eM db inuiccmtetc.Apocd. zo.Sedebitfuper thronum mdgnumcdndidu^k cuius confyettu fugit terrd ey coelum. Et mortui mdgni ey puftUiftdbuntin confrettu throni.Et tunc dperietur liberuitt , et libriconfcientidrum , er iudicdbuntur #x btf qutfcriptdfunt in libris fccundum operdipfo*
rum
a n«rvt %s
«w.Qtti bond egeruntjbuntin uitdm <eterndm,qui crb mdld >w ignem sternum. Ed Mdtij.UtiM per drdboUsdecldrdt. AddeDdn. 12.Efd.30.60.Apo* i.Df inftrno feu perpetuo crucidtu3Sapien. 5.
A Confimdtione. Cozlum er terrd trdnfibunt, erbd med non trdnfibunt.
EpilogMconfidt Enumerdtione ey exhortdtio* e.VigtUte ergo,quia nefciitf qud hora Dominm ue 'eruenturMfit.Sintlumbiuejlriprfcinftistcdnde cdrdentesin manibM uejlris^c.Attendite^nefbr^ IgrdUentur cordd uejird crdpuid ey ebrietdte, CT %r&huiMuit*,&c.VigiUte omni tempore, oran* *,s>ut digni habeamini hgere ifld omnid , qu£ futu* dfuntyzrjlaredntefiliumhomitris.Lucde n. Abne* \\antes omnem impietdtem et fecuUrid defideriafo* \rie et iujle er pie uiudmM in hocfecul o, expe ftdti* \cs bedtdmfcem, er dduentum glorU mdgni dei Ti* \um i.Csterd dddet bonM conciondtorqujt hucfye* ldnt,ey qu<e dpte reftrendd uidentur.
EPISTOLA ROMA. XV*.
Chrifium fuo dduentu impleuiffe promifiionet ^dtribMfittds , ipfisq; cr nobis gentibM mifericor* lidm dttuliffe tterndm.
aVa^cunq? enim fcriptafunt,ad noftram dodrina fcripta funt, Jtfkr patientiam 8C confolationefcri- c 1 pturarum
5* DOMINICA SECVNDA
pturarum fpem habeamus ♦ Deus au
patientiae dC fblatrj det uobis idem
pere mutuo inter uos fecundum Iefiii
Chriftum,ut unanimes uno ore hon<
rificetis Deum &f patrem Dominin^
ftrf Iefii ChriftuProp ter quod fufcipi
inuicem , ficut 8C Chriftus fufcepit uc
ad gloriam dei: Dico enim Chriftul
Ieium miniftrum fuiflecircumcifion
propter ueritatem Dd, ad confirmai
das promifsiones patrum ♦ Gentes x
tem fupermifericordiahonorentDei
ficut fcriptum eft: Propterea confiri
bor tibf in getiKdne3et nomini tuo ca
tabo*Etiterum dicit:Laetaminigent
cum plebe eius*Etiterum : Laudate c
mnes gentesDominum, &Tmagnifi^
te eum omnes popuh\Etrurfus Efaf;
af t:Erit radix Iefle,et qui exurget reg
re gentes: in eum gentes fperabuni
Deusautemfpei5repleatuos omniga
dio &Tpace in credendo: utabundet;
in fpe 8C uirtute fpirituflanclf ,
DOMINICA III. ADVENTVS | Eua ngelium Mtfthti X I.
loantt
ADVENTVS, 37
fOannes autem cumaudiflet lnunv
iculis opera Chriiti, mittens duos di"
jipulis fuis,ait llli: Tu es qui uenturus
jSjanaliuexpecflamusCEtrefpondens
,;fusaitillis:EuntesrenunciateIoanni
juae auditis 5l uidetis ♦ Coeci uidenr,
jlaudi ambulant , leprofi mundantur,
jjrdiaudiunt, mortuirefurgunt, pau-
icres euangelizantur : 8C beatus eft,
luinofuerit Icandalizatusinme, Ulis
jtem abeuntibus^coepitlefus dicerc
1 turbas de loane* Quid cxiiiis in de-
rtum uidericArundinem quae uento
J^itaturCSed quidexiftis uiderec' Ho-
linem mollibus ueftituCEcce qui mol
bus ueftiutur in domibus regu iiint*
zd quid exidis uiderec' Prophetamc*
tiam dico uobis,et plusquam prophe
m.Hic eft enim de quo icriptum eft:
cce ego mitto angelumeuantefacie
ram, qui prarparabit uiam tua ante te„
Vdngelium efi generti Diddfcdhci. Qutriturdtt
'lefm fit CbnjlM>& colligitur exftgnis , lefum
reMefiidm*K
t * Exor*
#8. DOMINICA TERTIA
Exordium efi liberum, uel a tempore , cumidi loannes ejfettncarceribu^iautafbrtuna^dutab offi cio ueripreconti Chrifii , qui difcipulosfuo$,non a fe, fed ad Chrifium manu ducit , quod hafte nut ma ioftores non ficerunt. loannes iamante difcipuk fuos de Chrifloficit certiores , cu digito eum demo ftrauit,nuncautem utab ipfo idem doceantuYy^t tanto liberiut accedantfuo nomine mittit.
Vropofitio feu Qu<efiio efi.Tu ne es iUe,quiue turm eji ,an alium expeftammt H<fc non propterft fed fuos difcipulos interrogat ,non dubitatiam ,d quo ante certa prxdicauit.
Cceci uidcnt, crc. ] Narratiofui efl. Ncw cUr
refpondet ad interrogationem , quod effet incerth
<ZT moueret dubium^fed rcmittit ad feripturas,et e
fignis crfifiis coUigere iubet,fe effe uaticinatum il
lum M efiiam>de quo pradiftu erat,ut aperiat o culc
ccecoru,coram quofaliret,ficu$cerum,claudu4> eti
qui cofolaretur lugentes,euangelizdretpauperibu
annum placabilem domino. Efa.%$. 61 •'Ecceuideti
per me uaticinata miraculafieri.audititbona nuna
ari adfiittis cofcientijs,hjecreniiciate loani, ut ex hi
colligat, quisfim.EJlmcdefiia chrifii , er relegatl
ddfcrptitY£ teflimonia,cu<e redduntnos de Chrtfi
etfalu te certiores,fine quibut w$i credere debemm
Beatm qui non fuerit offtnfut in me ] Cautio ofi
fcnfiom
ADVENTVS, 5 *
/J«j?o«tf cr cowweni4tio conjidnti* , e/i i/i Cfcr//h| tenuitdtc ethumilitdte.
Um non dubium efty lodnnem httc reftonfd difci pulisfuif reuerfi$ydechraj[e,et eosper h£c de cbri* ftofecijfecertiorcs.
Hicpoterit excurrerein Chri{lijruftum>quildn g«omcr £gritudinesnofirdstoUdt,dum medetur ttcorporietdnimt.CozciuidenUfurdidudiuUchu* di4mbuldt,leprofimuddtur,pduperib.eudgelizdtur
Definitquidpduperest Quid Eudngelium *
Abeutibus difcipulis bene loquiturde loZne.Non hene decctin oslaudarc. Atfy h*cficit,ut confirmet dudientium dnimos de lodnne,zrquid effet lodnnes: n<tm multi erdnt in cd turbd,qui dudierdnt,zr bdpti* Zdtierdtitdlodnne.
Quidexijiisindefertumf] Tdxdtioejinegleftui uulgi de loanne.Et efi comtnddtio lodnnis de eius te fiimonijetprtcdicdtionis cojiantid . Sequuntur bonct fr&dicdtd de loane, de quolibet bono conciondtore.
lodnnes non eji udciUans drundo , non idm dubi* tdt de quibus dnte de me dfferuit. Non moUibxu uefii tur,non loquitur dd grdtidm hominum , ut Uute ui* Udtiproptered in cdrceribmjio in domibui regu efi.
No« eji prophetd , fed plufqukm prophetd :non pr&nuncidt,fed demonjirdtMefiiam. Quo loco obi* terinfmudtfe efie udticindtum h\cfiam.
c 4 Hicefi
40 DOAUNICATERTIA
H ic eft de quo diftum c/i ] MaUchi* tertio. Con firmat fcripture tejlimomo . Hi/ic fequitur dcftrina wexhortatio ab exemplo Joannisde hono Concio* natore . H*c poterit latw amplificareabexan* plisejlocUfcriptur<e.
Confutatio ab Antithefi de tnali* concionatori* iMetfeduftoribut^quiincautam multitudinem non dd Chriftumfed d Chrifto adfuas tradittones ducut, ut haftenutftcit totm Vapatus er Monachatu** H*+ retici & Antkhriftianu
EPISTOLA I. COR. IIII. Omnes ApoftoloSy&ConcionatoresefJe miniftros Chrifti,optime reftrenda ad loannem9qui fidelMtmnifter Chriftifoit. QJIcnos exiftimethomo utmfniftroar ^Chrifti &T difpafetores minifterio' ru dei,Caetcru queritur inter difpenfa- toresut fidelisquis inueniatur, Mihf autem pro minimo eft, ut a uobis iudi- cer,aut ab humanodie^Sedneqrmc jpfum iudico ♦ Neq? enim mihi c5fcius fum:fednoin hociuftificatus* Quiaut iudicat me,Dons efnlracg nolite ante tepus iudicare quoadufcp ueniat Dons qui et illuminabit abfcodita tenebraru'
&: manifeftabit
ADVENTV& 4t
manifeftabit confilia cordium, cV tunc laus erit unicuicp a deo.
DOMINICA II II. ADVENTVS Euangelium \odnn\s u
EThoc eft teftimoniu Ioanis,quan> do miferuntludaei ab Hierofoly* m*s facerdotes cVlcuitasadeum,utin terr0garent euy, 4 Tu quis es ^Etcon^ feftus eft,ct non negauit.Et cofeflus eft q^ia non fum ego Chriftus.Et interro- gauerunteurruQuid ergoCElias ne tu^ Et dicit , Non fum . Propheta es tu C 8C refponditjNomDixerutergo-eirQuis es,utrefponfiim demus his qui mifer runt nos^quid dicis de teipfoc' Ait: Ego uox damantis in deferto , dirigite uiam domini,ficut dixit Efaias prophe ta.Et qui mifsifuerant, erant ex Phari' fa?is* EtinterrogauerunteumcYdixe' runt ei : Quidergo baptizas, fi tunon cs Chriftus,neq? Elias,necp prophcta? Refpondit cis Ioannes dicens : Ego ba ptizo in aqua , medius autem ueftrum ftetit que uos. nefcius ♦ Ipfo eft qui poft c $ me
fy DQMINICA QVAKTA
tne uenturus eft,qui ante me fadus eft,
cuius ego non fum dignus ut fbluam
cius corrigiam calceamenti ♦ Haec in
Bethabarafacla funt, tras lordane , ubi
eratloannes baptizans*
-« Vdngelium de teftimonio lodnnis9eft genervs Di'
fcddfcaUci : quonkm bic qutritur , cr prtdicdt dt
feqtmfttlodnnes.
Exordium commodius erim loco,tempore,per* fondjUitd^priedicdtioneyet bdbitu lodnnis, unde com rnoti et cdufdti lud<ei}mittunt ad ipfum interrogdre, anfbrte fitipfe Cbriftut.Luc<e z.
Vropofitto. Teftimomu reddit lohes de Cbri* flo quonidm bocfuum officium ct negocium dd quod mijfuterdhtotnnku
Ndrrdtio d qu<ejlione. Tu qui etf Breuiter refyo diffet lounties.Ego fum uox cldmdntis,Efdi<e^.o. E« gofum dngelm iUe .MdUcb.3. Sed diluitpriwtfilpts ipforumopiniones * Nonfum Cbrijius,feu udticind* tut Meftids . Nonfum Hclids , quem putdtis propm ferfond reuerfurum.Won fum propbetd,nonudtici' uor tdntum,fed digito danonftro Mefiidm. Aut non fum propbetd ille de quo Deut. 18.
Egregim eft bic lo cm de remo tione udn<e , ddeb & obku $.orti, quem ubnfibifumit lodnnes : edm fdf\ dottores <kU omni operd,obuij$ ulnis uenmtur
cdptdni.
ADVENTV& 41
tdptdnt cr dmpleftdntur. Kocintereft , inter ueros Wjilfos conciondtores.
Qiftf ergo es t ] Qj}id prtdicas de teipfo i Tatum de titulo qu£runt,non de officio. Ego uox ] Defim* tiofui eft,ab officio,£que omnium bonorum concio' ndtorumiChriflus uerbuefhconcionatcres uoxuer* bifunt:Acfidicerct:Nonuerbummeumddfiro,non ego cldmo ,fed dominus ipfe cldmdt ; cuius uoxfum, eius uerbum perfono,fcilicet:Dirigite uidm domini, reftat fixite femitas eius &c.Dominus in ipfo eft iti* nere,pene mefequituuVdticitidtus Meffia4ddeft,pd rdte ipfi uia,fecedite de uid. Foenitentidm dgite uitd) prtoritM inuenidtfuperbd et impid cordd uefbrd bu miliaidydeieftd et emeddtd, dlioqui non fugietis eius ium.Htc eftpr<edicdtio loannisjtd paxdtur Cbrifto uidytenore peccdti,etpromtfiione grdtie. Ed potc* rw amplificdre a loco pceniteti*,quid et quotuplex. Sicut dixit Efdiat,] Confirmat ab dutoritdtefcri ptur<e. Sdtvs euideter drguit,decUrat et dperit Mef* fu tempus , modo obferuaffent exccecdti \udfii , fed ut nmcjtd tunc , negligentid prtterierunt , qu<c efl indoles impij uulgi de uerbo dei,etidm bodie.
Quid ergo bdptiz^f] Vorro argumentU cldri/s edofti et conuifti de Mefiid,no Utius qutrunt* necdoceriuoluntdeCbrifto,profibulababentquai dicit^deo er dtmonium babere putdtit > ut teftatur
Chriftus
44 DOMINICA QV.ARTA
Cbrijlut pofiqukm non inueniunt in eo quod qudtrut \am qudfi per excdndefcentiam interrogdnt de auto ritdtefuibdptifmuquonidm ipfifibiius er dutorita* tem uendicdtritmfidtuendi in populo . Amdrum efl iUistquoditdfud pr&dicdtione er bdptifmo multitu* dinem pofife trdhitcr dUicit. Qudmu is fciunt exfcri pturti,Efd.4.4..Ezech.36.bdptifinu effeex deo ,fed cum ipfe non ejl Mefiid* , nec Uelids,nec prophetd9 undefibifumdt edm dutoritdtem : nam cuiufy ope* ri/sfolidum zrfirmum,eji dutoritdt.
K efpondet k difcrimine fui bdptifmi , er bdptif* miChrijli. ReftondifietcldrimfediuinituA miffum effe adbdptizdndum , utinquitinfrd lodnnis i. nihil proftaffet tdmen , dixiffent , ubi Dewfecum locutui effet. Vroptered remfimplicifiime ndrrdtjtd tdmen ut urgedt er tejletur Mefidmddeffe. Acfidiceret: Verfticite officium meumjunc faale cognofcetis qui fim.Hic moraber\s,et expones htius.quidfii bdptif* tnu* dqutiO- quid bdptifmm ignis erfyiritut . Quid interfit inter bdptifmum lodnnis ey Chrifii.
Ipfe efi qui pofi me uen turus efi ] Efi defcriptio Emdnueli* Dei er hominis.
Cuiwinonfumdignuszrc<] Tdpinofiscmode fiid lodnnis efi,utexdltetchrifium.
HtecinBethdbdrd.^Epilogus. Alocoubierdt frequeniu & confluxus eorutn , quibdptizdbdntur.
Hoc
A D V E N T V S: ti
Hocfctlicctteftimoniumfaftum effe, clardluce,pd* Um, cr confricue omnibus , ne quid habeant ludjei, quod pro ignorantia ddducant: propterea fubinde Chriftus iUisobijcitteftimonium Joannis. Hucrefkr cxtera loca de teftimonio^officio^t opera loanis.Qs biterft uacat et opus eft afyerges Vra-occupationent er Kefutationem imitationvi uite > eyhabitus loan* ntt,uthaftenusfiftum eft.
Oritur hicqu£Jlio,curneget loannesfeeffc Hr» liam,cum tamen Chrijlat affirmateum ejfe Heliant Matth.n.Refyondeo. loannes quidam trat Heliat ff>iritu,habitu,ey uita,non autem perfona eynomie ne, Luc<e i.lpfe prtcedet ante ipfum in friritu ey it% uirtute Heli* . ligura ey phrafu eft , m iUud: Aiiws hatio iam partus AchiUes. Es uuird ein rechter Heli dsfeinAUaccipiamwi, eyiUud Matth.4.Antefecun 1 dum aduentum Chrifti Heliasreftituetomnid.
Exafta defcriptioloanniseritin eiusnatalibus. Hic tantum de eius officio agitur.
EPISTOLA PHILIP. 1 1 1 1. DE uicinitate ey propinc\uitate Chriftu T^Ratrcsgaudete in dommo iemper Jfj iteru dico gaudete*Mafuetudo ue^ ftra nota fit omnibus hominibus* Do' minus enim prope eft>nihil foliciti firis
fed
46 DOMINICA QVARtA
Ccd m omi oratione,£Y obfecratione cti gratiarum adione petiriones ueftrae in notefcat apud DeurcuEt pax Dei, quae cxuperat omnem inlletfum cuftodiat corda ueftra et mentes ueftras per Chri ftum Iefam*
IN DIE NATIVITATIS CHRR jli Uudngelium Luc<t 1 J.
FA&um aute eft in diebus illis 5 ex* ijt edicfiuma Carfare Augufto,ut defcriberetur uriiuerfus orbis*Hgc de- fcriptio prima^facfiaeft praefideSyriae Cyrenio* Etibant omries, ut profite- rentur finguli in iuam ciuitate. Aicen* dic autem 8C Iofeph a Galila?a,de ciuita t;e Nazareth in Iudceam,in ciuitate Da^ uid,quaeuocatur Bethlehem j eo quod eflet de domo 8C familia Dauid,ut prcv fiteretur cum Maria deiponfata fibi uxorc, quae erat praegnans, Facflum eft autem cum eflent ibi, impleti funt dies ut pareret ♦ Et peperit filium fuum pri^ mogenitum , cV pannis eum inuoluit, 8C reclinauit eum in pra^iepio, quia no crat ei locus in dfuerfbrio ♦ E t paftores
crant
A D V E N T V S. 4?
erant in regione eadem uigilantes ,£>£ cuftodientes uigilias nocftis fuper gcr^ gcm fuum.Et ecce angelus domini fte* tit iuxta illo s, 8C claritas Dci circumfu! fitillos ♦ Ettimuerunuttimoremgno* Et dixit illis angelus: Nolite timere* Ecce enim euangclizo uobis gaudium magnu, quod erit omni populo , quia natus cftuobis hodie (aluator,quicft Chriftus dominus, induitateDairid, Et hoc uobis fignumjnuenietis infan tem pannis inuolutum , cYpofiturn in prxfepio^Et fubito fada eft cum ange- lomultitudo militiaj coeleftis,Iaudan- tium Deum cY dicentium : Gloria in altifsimis deo., cY in terra pax 3 homini" bus bona uoluntas* r Vangelium ejigeneris DidafcalicuExordium efl ^libcrumarei ipftjoco, aut tempore, autab arti* culo nofir£fidei3 nxtum ex Maria uirgineicum locifi beneuolentif^atteniionis et docilitatis.
Vropofitio^de natiuitate Chrijli, Deusfiftus ejl homo.Mater permanfit uirgo,contra naturam etr4 tionem.Mefiiat iUe Emanuil, R*x ifraciper prophe tasuaticinio pra>dittusuenit,in quo comfletefunt prophetarumfcriptur*.
tUrratio
49 IN DIE NATIVITATB
Narratio fit primum i uaticinijs Propbr f** TUm de Meffia.
Adefinitione effentiali. MefiiateftEmanueL Dewi cr homo. Efa.y.Baruch.3.
A Natione. Dabo in Sionfalutem.
A Natalibut. Promiffut kbrahajuratu* DauiL
/0 parentibusmatrc Mariauirgine, Efa.y.
t>emfine matre.Homofine patre*
A* Patria Nazareth.
A LocoBethlehem,Miche* s*
Aremoore. Nonaufireturfceptrum deTuda,et dux defcemore eius donec eyc. Gene. 49. Uem,ex* plcto feptuaginta hebdomadti.Dani.Z.
Ab humilitatejenuitateet paupertate aduentut. Zacha. $,Et quod non terrenus rex futurw ejfet9qud lem expeftabant )ud<eh Efd.9.
Tranfitio. Tdntum de ciut natiuitate ex prophe ti* breuiter , qui uolet addet plura . Confirmabis ex Euangehfiarum hiflorijs h*c in lefu Hazareno effe cfjvfta contra incredulos ludxo$?qui nobti huiufmo* iiproducere non poffunt.
Kb effentia,quod lefut NazarcnM Deusfit,idte ftaturange^nunciuad Mariam , Lu.i.eyfua( dum crat in terris)miracuk. Uem cjuod Deus homo fiftui fitjoan.i.Deuteratuerbum.Etuerbucarofhftueft eyc.lkm loamcs Baptifk mulw tefiaturJion. u
Qgot
C H R I S T I 4.9
. Quodmdter uirgofu,teftdturfecum difeutabu iut lofeph,deimpr<egndtione Mdria coniugis, Mdt. %. Quod erdt ndtione lud<eut,zr ex progeme Dauid ndtut,extdtex Mdrid mdtre, qu& erdt ex tribu Dd* uidprogndtd,Mdt.i.Lucde i.zr 3.QuodNdZ*renu,i cft. lofephnutritiutpdterhdbiiduitNdZdret^Mdt. 2.Quod ndtut eft Bethlehem,fubferuiuit exdttio tri' buti Ctfdris Auguftiwdm Bethlehe erdt ciuitM Dd* uid,zr lofeph erdt ex tribu Dduid : oportuit ergo Io feph proficifci Bethkhe ut cenferetur.Quodfuo tem fore fcceptrum erdt dbldtum,zrnuUm reftdbdt rex luieorum.ltcm teftdtur Auguftut C<tfdr, cuifubie* ftus erdt totwi orbis.Quodrcxpdcti, temporepdcfo ndfceretur,etidm fubminiftrauit Auguftut.
Vropofuio. Porro humilem, cr pduperem eiwt ndtiuitdtem teftdturipfd ueritM.
Ndrrdtio ndtiuitdtis. ?rt pdupertdte lofeph co gebdtur fecum fumere coniugem Mdridm : quippc quod non hdberet domi, cuicommitteret grduiddm. Btquodexfcripturd fciebdnt Chriftum ndfcendum cfte Bethlehcm.ltd nihilfit cdfu. Vbi idm ex tdrditd* teitineris hoj]>itid& locd commodiordin hofpitijt crdntpr<eoccupdtd, zrquod erdnt pduperculi hu* tnunculi,unde no multus qneftus proueniret hofeiti, neceftitM coegit eo$ diuertere inftdbulum.
Eoftqudmum tempmpdrtumurgebdt? c&terti
d interim
So IN DIE NATIVITATIS
interimfiertejitibm>a' nihil obferuanhbwdum mi diumfilentium tenerentomnia: dum nuUafyeserat reliqua de ueniuro Mefiia,noftu>mc dia tt acuta. hyt me>apud ignotos>non domifu<e>infiabula inter bru* ta>non in aula> aut quaUcunqt commodo loco> pcpc* rit fummum iUum dominatorem cceli er terr£>nuU4 prxfenti objietrice> nuUii in partu admtnijlrantibus, cr obfecundantibusinfumma egefiate> nuUoflrufto fbco > nuUti adornatU infintilo cunps>cr fbrato puer* pers. Irffo, cogitur pannis inuoiucrc recUnarc m prtfcpium,?? fceno flipare.
Exclamattones binc erumpuntbeneficiorum dei bumilitam Cbnfii crc.Pote ni b&c latifiime amplifi care per circumftantiai.Quis,quid>ubi>quibm auxi Ujs , cur>quomodo>quando.Vorrb pauper bic Chrifius pauperibut paflonbu* noftu uigikntibut >concufii/s confcientijs>diem faiutis cupide expeflanttbut, ab an gdit dimnitwsnunciatur natut,quod efi gaudiu ma* gnu omni populo credenti>diuitibus interim reliftti.
\nuenUus.]\.onfirnhitioafignti* Quem pue* rum inueniem pannk inuoUitum, &- pofitu in prtft pio>hicCbrifiusdominwt,acfidiccret> citeros non inuenietisitidem^fedbene compofitosin cunis.ltcmi Signum placati Dei efi puer Cbriflwt bomo. AUego* riM huius loci ex alijs qu£res> ego nudts uerbis gau* ieoerftudeo* Canticum angelorum arguiteorum
gaudium
c k & i s t r. st
fdudiWm ZT congrntuktionem de noflrd redemptio tk 4 Sdtdnje imperio. Glorid4eo ] Kektione benefy- ciom,e? grdtuitemifericordtiyfcilicet nati Chrifih
Vdx in terra. ] Inter deum cr hominem.
Hominibm bond uoluntds. ] Ergo deum cr eiui Wdnddtd,qu<ednte fyit codftd.Um homineserunt u\ tronei,zr f&cilcs perfidem.
EpilogMizrfruftMndtiuitdtis ChriflL ufusille lUtyreiMiUdticinio prtdiftM . Mefiidt uere natui ejifecundum udticinidprophetdrum,ddfd\utis etfi* dci nojhr<e confirmdtionem. Exhortdtio ad grdtUrti aclionem cfidem,et ut db dngeli nUncio,hoc ejl , «c ru pne dicdtione de Chrifto , cum pajloribwi dd pue* rwnlefum dcceddmut fide , quidficilis zjMberdc* ceffus ejl.lnfidbulo efl,non efi in principis duk. Vu* tr ejl,non nouit difcrimen er dcceptionem perfond* rum.Vduperefi, pduperibus gdudet, eosfy libcntcr fufcipit , id drguit , quod pduperibut pdfloribus,nott princtpibut zrtumidisVhdrifieis.Ver dngelosfudttt ndtiuitdtem ftcit dnnunciari . DemhomofattMejl: proptered quoduultcum hominibut commercium hdbere,eos<f; d terris in cozlumfubuehere grc. Vor* ro eius pdupertM,humi\itds,w toUerdntid nobis pro txcmplo & imitdtione erit.Vhilip.2.
EPISTOLA AD TITVM Ih ti>idem}.Hebr.i.
d * Chrifim
S% INDIE NATIVITATIS
Chriftum fcilicet ueniffe cr apptiruijfe nobis.
APparuit enim gratia Dei 8C falua toris noftri omnibus h ominibus crudies nos;ut abnegantes impietate et mundanadefideria^fobrie, modefte 8C pie uiuamus in prscfenti feculo,expe* cflates beata fpem et apparitione gloriac tnagni Dei 8>C faluatoris noftri Iefu Chrifti ; qui dedit femetipfum pro np* his,ut nos redimeret ab omni iniquita te, 8C mundaret fibi populum pecuha.' rem3 fedatorem bonorum operum* Ha?c loquere 8>C exhortare , 8C arguc cum omniimperio*
I N DIE STEPHANI*
Eudngeliu Mdttb. z$.
ECce ego tnitto ad uos prophetas et fapientes 8>C fcribas, Et ex illis occi detis et crucifigetis^exillis flagellabi tis in fynagogis ueftris 3&T perfequimi> ni de ciuitate in ciuitatem .> ut ueniat fii- per uos om nis fanguis iuftus,qui effij' fuseftiuper terram,a fanguine Abel iufti,u% ad fanguinem Zacharia? filtj
Barachia?,
C H R I S T L &
Barachfae 5 que occidiftisinter tcmplu &Taltare* Amen dico uobis, ueniet hec omnia iiiper generationcm iftam, Hie rufalem Hierufalcm , quae occidis pro* phetas , 8C lapidas eos , qui ad te mifsi funt: quoties uolui congregare filios tuos^quemadmodum congregatgalli^ na pullos fuos fub alas,3£noluifticEc ce relinquet uobis domus ueftra deier^ tatDico enim uobis , non me uidebitis amodo , donec dicatis :Bencdi<ftus qui uenitinnominc domini* c Vdngelium efl generis ludicidlis. Accufitt Chri* *^jlasincredulos,ingrdtos>negligentes et cotemptos lud<eos3zr defindit fe,utfdtisficerit ipfis.
Exordium ejl liberum. Commodius fumitur i tempore,& fruftundtiuitdtis Cbrifii. Quippe,pro* ptered Cbrifium ndtum effe in terris, ut nos rendfce* remurin ccdo, cuiusndtiuitdtis hic Stephdnus exent plumefl. Vropofitio. Dr ingrdtitudine ey con* Xemptu mundi ergd Eudngelium er cius preconcs.
Ndrrdtio. Ecce ego mitto dd uos propbetds. ] No poteji dominus mdiord beneficid exhibere mudo, qum cum ddt uerbum fuum , zj bonos, benedittos erfidcks conciondtores.Htc dmplificdbis.
d 3 Etex
14 I N D I E
Et ex ittis occidcfa erc.] CoUdtio Motis,malh cu er ingrdtitudinvi mundi, ergd td egregid zrfum md beneficid Vei. Confimdbis btc d diuerfm exem flfamdximcdb hocStepbdno.
Vtuenidtfuperuos.] A confequentijs&ocjlu* diumMc Idborjion bene cedet uobviyej malum me* rebhur pr<em wm.pedes uejlri in mdlum currut etc. Impij etiam dlterim peccdti rei funt , quid infcelere confentiuntyproptered ey pcene pdrticipcsfuntSed pij in bonvs mutuo confentiunt,pro^tered ejlfin* ftonm communio*
Amen dmen dico uobvs.] Confimdtio cft.Veni* tnth&comnidifciUeetomnti fdngut/i tujlm effufut. Aut hdcc omnid q&e prsdixi de dejlruflione Uicrufd lem,w horrorc tudicij.Repetednte diftd.
Hierufdem Hierufdlem. ] Miferdbile pdthoi efiyUbi uidemm diUgentcs nofiros condtus mde cef* fifiey&CoUdtoseffe.
Qup ties uolui. } H«w dicit fecundu fudm humd. nitdtemidlioqui dei ueUe>ejl eimfitcere: Vixit er/a» fa funt.ttflcutDominm uoluitjrcit in ccelo et in tet td.ldem dicuntomnesboni Concicndtores,bene cu* piunt & uoluntimultitudini omncm impcndunt ope rdm cr fiudium , ulterim non poffunt , aeterd funt deo comittenddiUtinquitiUe. Qudndoficimmquod debuimmjcuiter quod euenitfirdmM.
Quemdi
JTEPHANL' s$
Qucmddmodum gdUind.] Elegdntifiimumfimi le,ddbonum dciddfcftum erga nos.Expcncsfimile, Gattwdfludiofe fbuet,nutrit cr definft puUos\uos% ittidute,ncgleftd gaUind,longius progrejii , \e\e cet iuum euntinungucs,rofirum eyfauces milui.
Et noluifti.'] Eftremotio culp£,fcilicetquodpe rhs,culpd non ejt mea. Videtur hic Chrifius Uberum drbitriu ddfrrrefcd re ipfa non.quonid ej htc Chri fius loquitur fccundufuam humdniUttem, fecundum diuinitdtem dutcm ncmo potejlfu* uoluntdtirefifie' re* Ex credttone debemus quide omnes ad deum cott ucrterc et in dcQ mdnercfcd cx deprdudtd ndturd *y ex Adiimidtd mdlicidnolumusomneStddebutquoi ferudt Chrifius pr<ztcrdrbitriufuu trah[t,ut inquiU Nf mo uenit dd me,mfi pdter meus qui mifitme,trd* xcrit cum.Ergo nofaluantur nifi quos pdter trdxerit tt defignauent ad uita xtertia.Propterea orcmus cu fjponfdin CdnticisiTrdhe me pofi te,etidm inuitunu
Ecce relinquetur uobis* ] Comminatio ey udti* cinium cfi defoldtionis,cr dblationts uerbi,qu* fum* md Dei uindiftd eft.Genef. 6. Non ufy iudicdbitfyi ritus mcusin homine,quid cdro eji. Vr^dicithorrctt idm iUam deflruftione tiierufalem, ejr deuafiattcnc totius gentvs ct terr* luddict.Non dufiruntmultum quotquot ntglig&tct contcmnunt uerlu ej obldtam
i 4 F*tiam
S6 I N D I E
grdtidm dei * Vro exemplo efl totd ludtd , Gracid, UalidiCr teterd.
No/f me uidebitis dbhinc. ] Vorrb defmdm db cfficio pradicdiionis er mirdculorum , uidebor ut fwiplex hcmo. Donec dicdtis: Benedicim.'] \n iu dicio extremo uidebitismepotentemDeum.Udecefi Ultimd Chrijii in mundo concio>c<£terd qutffequun* tur dd difcipulos locutus eft.
~Epilogus repetitfuperiord.De m exhibet mundo fudbenefcia ymittitfuos pr<edicdtores eudngelicos, tos munihscontemnit, cotumelijsddficihtormentis exercettprofligdt^ey demum occidit,udrio eycru* delimortisgenere. Ziusreieft Stephdnutexemplu, cuius hiftoridm defcribitLuc. 6. e? 7. cdp. A ftuu m, quteft hum "Eudngelij epiflok interpretdtorid9cw W drgumentum eft.
Stephunut filfo d ludtis de Mofe ey temph dc* eufdtm, longdndrrdtione, db exordio luddias gcn* tti repetitd,deftnditfeiej' eos inobedientit, pr<tfrd* fiionis>eydur<eceruicisergd D« uerbim drguit, iUudeosinlefu Chriftocrucifixodecldrdffe. Vnde lud<ti conciti furore, rdpiunt , eyldpidibut obruunt $tephdnum.\ndefumitur hortdtio conftdnti* in pr<c dicdtoribusdb exemplo Stephdnu
EPISTOLA ACTVVM VI. Qncmoddludjei Stephdnufecunduudticinid Chri fti UpidduerunU Stephdnui
STEPHANl f%
STcphanus autem plenus fide & po tentia , facicbat prodigfa SC figna magna in populo* Surrexerunt autem quidam de fy nagoga , qua* appellaba* turLibertinorum &C Cyrenenfium 8C Alexandnnorum,&Tcorum,quierant a Cilicia cV Afia?diiputantes cum Ste- phano5&Tnon poterant refiftere fapi' entiae&fpirituiquiloquebatur*Tunc fubmiferunt uiros qui dicerentfcaudi uiffeeum dicentemuerbablafphemiac in Mofcn &T Deum » Commouerunt itacp populum 8C feniores 8C fcribas:&T tnuadentes rapuerunt eum, &Tadduxe runtinconcilium^produxeruntfal- fos teftes,qui dicerent; Homo iftenon ceflatloquiuerbablafphema aduerfiis locum fandum &C legem, Audiuimus enim eum dicentemtquod Iefos Naza renus hic deftruet locum iuftum^et mu tabit traditiones, quas tradidit nobis Mofes^ Atintuenteseun} omncsqui fedebant in concilio 5 uiderunt faciem cius tanquam faciem angclu
d s ln
jff I N D I B
J N DIE IOANNIS. Eudngclium lodn. XXI.
ET cum hoc dixiflet,dicit ckSequt' rc me.Conucrfus Petrus 5 uiditil- lum difcipulu^quem diligebat Ieius,(e> quente , qui cV recubuu incoenafuper ped:us eius,et dixiuDomine , quis eft, quitradettecHuc ergo cuuidiilctPe- trus3dixitIefa;Domine>bicautequidc' Diat ei Iefus;Sic eum uolo manerejdo nec ueniam, quid ad tertu me fequere* Exrjt ergo fermo inter fratres , qufa di* fcipulus ille non moritun Et non dixit ei lefus non morif,fed fic cum uplo do nec ueniam quid ad teC Hic cft difcip U' lus ille,qui teftimoniu perhibet dehfs, dC fcripfit hstc. Et fcimus quod uerum eft teftimonium eius, — vangehum cflgcneris delibcrdtiui,dc uoedtionc. ^p.xordium cumfuislocis ejl liberu. Propofitio, dc uocationc Petri.Pr£cedentid cohtrct. Vbi Chriftut Vetru ter interrogdt defui dmore querenSy dn etidm nuck plm dlijsdmtt.tdxdm eiusprefumptionecum dixcrdt.et iniuffus idftdbdt: Si omncsfcdddlizdti fiic rim in tc9ego aut nonfcdn<kiizdbor*¥ardtusfum tc*
I O A N N I S. 5 f
cum in cdrcerem et mortc ire> Anted cum non urgc* bat YiSfUliro uolmt9nunc aute cum res ccgit9 dti cttd uelit intrepidus perjhre. Ric tnterrogdtus9contri* fUtur & trepide rcfrondet.lufcis quiddmo te9 Si* bijpfi diffidit9pofiqudm fefefifiUit , timetfibi ne ite* Yumfimile periculum impcndcdt, quid dulcebtUum inexperto9expcrtus metuit. Quod ter interrogdt Chriflusfignat rem effeferid . quonia bic iUifuax uo Xuit comenddre oues pdfccnddi9et defcndcddx, ubi re quiritur diligentid9ctperfeuer4ntid}fvrtitud€9 et co ftdntidiBinc cernere ejl , qubn ferid resfit domino, fudK oues pdfcere9quod ncmo potefUnifi impcnfe dili gdt Ckriflu.Ndm fiilfipdjiores,fefc dAigut9non Cbri ftum^necouescurdntfedfuumqutruntlucru^quod fi defuerit9dut quado lupus uenerit, deferuntoues et diffugiunt.Uocintereji9inter ueros etfilfos pdfxorei nec certe leuit res cfi. Voteris bunclocu dmplificdre, et exponere9quid pdfcere* quid oues ChrifiitPetrui docet nos}ne quid nobis prtfumdmus pr&ter dci ucr bum9uo\untdtemyw uocdtionem, nihilfiquidc beni fuccedit.Ed efl indoles bumdnd.\niufiiprdtfumimus> iufii trepiddmus er refugimus. Ergo prttcr uocdtio ne nihil tentd.Vocdtus9dude in domino9ejr tame cum timore dominu Amen dmen dico tibi.] Signdt pr&* dicdtoribus er pijs crucem fubfecuturdm9dkdm dlijs ^rduiorem* Hocdtem toiit&c.'] Sefeexponit.
Sequert
f o ! N D I E
Sequcreme*] Chriftm Vetrum per cruccm uult fequi ey glorificdri. vocdtionum difcrimina funt9 alios nocitper crucem^dlios dliterjurimdut /euuw. ®i]}rib'Ae per dmplificdtionem , confirma ab exem* fl js, Conuerfus Vetrm.] Veriphrafis Joannti eft.
Uic autem quidQ Ea ejl humana imbeciUit^ut Utfemperrebutarduis crdurioribM,refticiamut aliorum fcelicitatem,eam iUis inuidcmu*,confiderd* tnus noftraminfcelicitdtemycrumnM ey Uborcm> et ficimut ipfi nobti crucem noftram difficiliorem, Migenter uolumut cduere,ey de ipfis effc certiores, nefint nobisfodiciores*
Sieumuolomanere. ] Subirdfcitur ChriftmVe trOyquoddUend curdtjtd plane uult Chriftutfe recld fcquiizr facerc quod iufferit , dlienti incurdtit : ndm hocmoleftiaddfcrtindnemidcfi diceretiQuodfi uo* to iUu uocdrc et uiuerefinc cruce y^d hoc tudreftrt*
Tume fequerc.'} Adminiftrd tudm uocdtione,nc fs de dlijs foUicitut,dc his ego uidero . Itd uult plani dominut , noftrdm ut curemui uocdtionem fine dlio* rumrefpeftu: ndmfi hocfimulinanimum induxerh mwiyputdbimm dlios femper nobti effe feliciores, cum tamennonfunt:namfinguyuccationcs,fuds ha bent moleftm,ut omnes qui uclut pic uiuere in Chri fto,perfecutionem patientur.Hanc opinionem plane mlt Chriftm dtiimti noftris eximere.Ndm cui pUcet
dltcrius
! O A N N I & <*»
ktteriutfudnimirum eft odiofors,itdnemoeffetfuc$ forte contentus. Vult ergo utquify ia ea uocdtion?9 qud uocduiteum dominus,mdnedt.i. Corinth.j. Po= temhunc locum dmflificdreiQuidfitfe^ui Chriflui Sed hoc locofimolicitcr intetogit Chriftws , ut Vrtrut fcqtuturfecruce. Ego pcrcrucemglorificdlusfum. \td er tu P€r crucem glorificdberis.
Me] EmphdfimhdbeL Nerefyicw dliosync imitervi dlios,me obferud, pofihdbitis dlijs omnibut* ■
Bxijtfemo interfrdtrest&c.] ToUit lounes er* rorem de uerbis Chrifti non recle inteUettis. Voterifi hic obiter de uitd lodnnis dicere ex hifiorijs.
Hic eji difcipulut iUe."] Confirmdtio fui, er Ept* logMejl totim libri.Repete fuperiord3&> exhortdre de pdfcendi/s oMibm Chrifti^ de uocdtione.
EPISTOLA ECGLESIASTICI, XV> Defi-uftu timoris et iuftiti*.
aVitimetDeum facietbonajcV qui continens eftiuftiti£,appre^ hendet illam, 8C obuiabit illi quafi ma^ ter honorificata 5 & quafi mulier a uir- ginitate (ufcipiet illum ♦ Cibabit illum paneuitaecV intellecfhis y 8>C aquafapi> entiacialutaris potabitillum* Etfirma^ bitur inillo;8£nonflectetur,&: con^
tihebit
H IN DIE NATIVITATIS
tinebitillum dC non cofimdetur3&r ex-* altabit illum apud proximos fuosydC ir% medio ecclefix aperiet os eius,et adinv plebit illu ipiritu fapientiae 8C intelk' cl:us:& ftola gloriae ueftiet illum* DOMINICA POST NATIVITATIS EuungdiumLuccei.
y^1 T erant pater 8C mater eius miran- ,_^t s fuperhis^quae dicebantur de i o4 Etbenedixitillis Simeon;&rdixit ad Mariam matrem eius : Ecee pofi tu& eft hic in ruinam, 8C in reiurreclionem itiultorum in Ifrael y 8C in fignurn , cui contradicetur ♦ Et tuam ipfius animarri pefrtranfibit ghdius,&C reuelentur cx multis cordibus cogitationes*Eterat Hanna prophetifla^filia Phanuel de tri bu Afer, Harc praceflerat in diebus mulris,et uixerat cum uiro fuo annis (k* tem a uirginitate iuaf Et hsec uidua ufcp ad annos octogirita quatuor, qu«e non difcedebat de templo , iciumjs 8C obfc crationibus feruiens nocfie ac die; Et haec^ipfahorafiiperueniens, corifitebat
turdo-
CHHIJTt n
iur Domino,& loquebatur de fllo om nibus, qui expedabat redemptionem in Hierufalem* Et ut perfecerut omnta fecurdum legem domini,reuerfi funtm Galilaea , in ciuitate fua Nazaret, Puer aut crefccbat &f confortabatur , plenus (apientiat&gratia dei erat in illo*
•^ Vdngdium efi generis Didtfulici de cruce. Ex» *^ordium eji Uberum , aut k fortuna Cbrijii , eiutifr uerbuEt eorumqui Cbrifium b<tbent,dum uiuuni in hocmundoJUud hoc Euangelio deckrabis.
Vropofitio,Rcddunt tejiimoniu Cbrifioyduo fe* nesfptritu pleni>&-fecundu lege inculp&biles.iufi* dei noftra tejiificaUeji i lege er prophe tis. Kom. j.
Mirnbanturlofeph,®- M<trw,crc.] Trdnfitio fuperiorum e/i. Repete fuperiou.
Et bcnedixit iUts Simeon . ] Quid beneMccre*
Hdrratio, Ecce pofituA in ruindtn . A forte & fbrtund Cbrijii, evjucfc uerbi . Simeon cxfyiritu co* gnouit puerumhunc ueru, effe Mefiiam.proptered repetit boc uatuiniu ex propbetti de Chrifioyet huic fuero dcputdt et ddfcribit&fd.S.zi.Vfdl.ij.eyc*
Qtdd ruinatQijid refurreftiotQgid cotrddicere fit,exponcdmpij offtndmtinQbrifio&ruunt* P*/
rtfurgunu
*4 DOMINICA POST
refurgunt. kmpUficdbvs. Confirmd contrdditiionem <tbexemp\i$}M.i$.lodn.if.nVet>2.Edm contrddi* clionem tefidntur omnesScrib&JPhdrifeh & omnet impfyeyhodie fdcerdotes a* Mondchi,erc.
ht tudm ipfius dnimdm,crc.'] Afbrtund pioruni bdbetium Chrifium in hocfeculo. lUdfhlicitds3quoi fls mdter ChrifiUfdtv* mdgno penfdbitur mozrore er cruce.ltdnihilejtdbomnipdrtebedtu. Et: Comodi tdsomnisfudfirtincommoddfecum eyc.Vro confo* ktione eflomnibwspijsfubfummd cruce, quoduticfi bdbent Chrijiumfummum bonum ey gdudium.bx* pone cjuiddnimdtquidglddM fquid petrm fcire. Gkdiu infinguldridixit7 pro perpetuo cruceinhdc uitd.B£c duo cohtrent > hdbere Chrifium9eyfirre crucejfeu dniml trdnsfigig\ddio.lodn.i6.V\ordbit\i crfiebitti,crc.lnmundopreffttrdm.Silibet grud* tdtperocium excurrein enumerdtionemglddij M4 Yi<e,quM ipfd molefiids cum Chrijio perpeffdfit.Ma ridm fldtudntfibipro exemplo omnespij.
Vtreuekntur] lodn.y.Quiddmdicebdnt, c[uii bonus ejiidlij dutem dicebdnt : non quidfeducittur* bM.ldemfkctu ejinofiro tepore.reueldto eudngeUo.
EterdtUdnnd prophetiffd."] Trdnfitio efi. VLa fienus de Simeonis, nunc de Udnns tefiimomo dice* mus.Eius perfondm defcribit Lua$>ut hdbedmusfi* iemeiustefiimonio,
Ettlf
D O H I N I, 6$
Urdt prophetiffd.] Vel quod futurd pr^dixerat uelquod fbrti fuerat propbeu , aut concionatom uxor. tiliaPbanuel.] Aparentibus.
Detribu Afer.] A natalibut.
H£cprocefferatin diebutmultvi.'] Afenio
Cum uirofuo a uirginitate crc. ] Ab intcgritd* te,erfldtuuit£.
Vfy dddnnosoftogintdqudtuor.] kb state.
Ncw difcedebat de templo. ] A pietdte.
leiunijs er obfecratiombM.] Apdrfimonid er religione.Omnia htcfyeclant ad probam, honefiam integra et piam uitam , pro tejlimonij cofirmdtione.
Prtoccupatio crrefutatio impiorum deieiunij$
ctobfecrationibutHan£,perinuerfione.Oportetpri
mum perfona deo placere, deinde placebunt operd.
Etb£cipfaborafuperueniens. ] Abeuentu,
CT confilio diuino.
Confitebatur domino. ] Hunc effe iUum Mej?w &fdluatorem,fcilketbuncfolumadfalutemfufficc re,nonfuas obferuattonesy obfecrationes er ieiunia, qu£ hinc citdnt iufiicidrij.
Et loquebdtur deiUo.]Hlijprofibu!dbabebant.
Puer autem crefcebat erc] \nuentws efi ut homo itd tamen , ut pr£ c£teris hominibut ,fmgulare ali* quid er diuinum baberet. Epilogus repeUtfuperio* rd.Confoktur er cxbortatur.
t EpifloU
€6 DOMINICA POST
EPISTOLA GALA, III I. Cbriflutfaftut ejl fub lege,ut no% delegeredimeret.
DTcoautem,quato temporchacrcs paruulus eft,nihil diftertaferuo cum fit dominus omniuf,fed fiib tutorJ busdC procuratoribus eft, ufq? ad prac>- finitum tcmpus a patre. Ita 8>C nos cum effemus paruuli , fub elementis mundi cramus feruientes* Atubf tempus con pletum eft, mifit eius filium fizum natu cx muliere,facflum fub lege , \xt cos qui (iib lege erant, redimcret , ut adopuo^ nem filiorum reciperemus* Quoniam aut cdis filij dei , mifit deus fpiritu filij (uiin corda ueftra clamante: Abbapa- tcr ♦ Itaqj iam non eft feruus, fed filius* Quod fi filius,6C hgrcs dci per Chriftu,
IN DIE CIRCVMCISIONIS Eudngeliumhuctz*
ET poftquam cofummatifimtdies ocflo,ut circumcidcretur puer,uo> catumeftnomeneiuslefus* Quoduo- catum eft ab angelo priufquam in ute- ro conciperetur*
EuangeliuM
NATIVITATIS. €f
£Vdngelium efi generit Diddfcdici.Exordiu,undc libet : dut d dic ,dutdrc ipfd crc ♦ Si Ubet et opus cjiyddde loco: Exordij.
Vropofttio 4 loco commmiDc tircumciftone. i mrrdtio d deftmione.Q^id circucifiioiqut cdu fd i qui effcttui ? Kom.4~QU£ pdrtesifidcs ergapr* mifiione$MipfumopM,Komd.z.Non)ldtimiu<tiui cjt,qui arcumcifuscft.Q£dre Cbriflus circucifmftty cum non faitiUiopwi circumcifi0ne.lPdulutGdU.4t cxponit jhttuifub lcgefut eos, quifub legecrdnt reui tneret. Qtpre ddditur nomen in circumafionef. Per circumaftonc exftdeinfciritu dccipimMnomenfi* liorum deiireputdmur interfilios deiiinfcribimurin UbrumuiU.idm cpii infcribitur ,profttetur nomen fuum.Qy.iftt circumcididic ottduoi Verfeptimd* ndm in'perpetuo uiuimut,tnbdcuitd, Diesfeptem) com$\ent[eptimdnd,&' itd uoluuntur omnes dnni,et tempus totius uiu noftrt.Die dutc ottduo, in foturtt uitdicum b£c uitd trdnfierit: tum primum ucri cir* cumcidimuryeritq; circumcifio perftttd. Qyirefe* cundu genitdle membruftttd eft circumcifio ? Edefl indoksdeiy utfeinfuis operibusridiculum prtbtdt rdtionUzT edm confunddt Signdt dtit circumcifionc genitdlis membri uniuerfdm nofird gentrdtionc ex Addm pr<ecidendd effe ut mdXk et deprdtid&Mfyfo* lum inmdfculw^d Ad*impuUturpr<eudricdtio,& % % trdnfgrcfiio
63 DOMmiCA POST
trdtifgrefiio er peccdtum.Oriturmterrogdtio^qud* re circumcifio nonetidmnumdurdt3cumtdmen alid fignd3utdrcusfoederis3quieft longedhtiquim3pro* mifiionisfignu3non ceffdti Kdtio eft quodfignd prc mifiionibm ddditd durdnt3qudmdiupromiffione% mdnct.Vromifito dutem defemine Abrdhdm (1)1 quo benedicend£ effent omnes gentes3 dd cuim promifiio nvsconfirmdtionem ddta eft circumcifio ) in Cbrifto iam completd eft>idcirco zrfignum eim promifiio* nvs in Chrifto ceffduit.Arcmdutem durdbitufyddfi nem mundi,quid eimpromifiio Um diu durdbit.Ge* nefis.ey 9*1*m cinumcifiionedbolitd,Cbriftu&eM ioco reftituitnobvs bdpiifmum , nouumfutpromif* fionisfignum: eius fxre fimilis eft rdtio , prXterqudnt quod de circumcifione erdt certm dies , de bdptifmo non item. Adducimus infkntesdiCbriftum perbdp* tifmum quam primum poffumm, exmdnddto Chri* fti3Mdtth.i2.Sinite paruulos ueniredd me. Vt circu cifiio prtterfidem nihil uaict , fic nec bdptifmm. De bdptifmo pdruulorumeritdlibindrfdndi locm3dut pottris pducd obiter dftcrgere.
De nomineufu. Definitio eft ab Etymohgid cr ofjicio. Etymologid exprimit cr decldrdteimoffici um.ndtn ufmfdluatoremfignificdt,proptered quod ipfe faluum ficiet populum fuum dpeccdtvs eorunt. Vopulm fumeft>totd credentium multitudo. Incre*
dulinoti
CIRCVMCISIONIS. 69
dulinonfaluantur,\od. 6. Qui non credit idm iudiac tut ejl. Epilogui repetit fu p erio rd.
EPISTOLA GAL. III. Lex cejfeuit in Ckrijlo.
PRms aute quam uenirct fides fob lege cuftodiebamur,coclufiinea fidem quac reuclanda erar Jtaq? !ex pa^ dagogus nofter fuit in Chrifto , ut ex fide iuftificemur* At ubi uenit fides, iam no fumus fub pa*dagogo* Omnes enim filrj dei eftis per fidem^qug eft per Chriftum Icfum^Qiricunc^ enim per. Chriftu Iefiim \ bapriza ti eftis , Chriftu induiftis.Non eft Iudanis.,ncq? Grgcus non eft feruus neq? liber : non eft ma- fculus,necpfoemina,Omnes emm uos unus edis in Chrifto Icfu:Si autem uos Chrifti^ergo femen Abrahae eftis,cV fe cundum promiisioncm ha^redes,.
IN EPIPHANIA DOMINI Buangelium Mdtthsill.
CVm ergo natus efiet Ieius in Beth leheluda^in diebus Herodisre- gis : ecce Magi ab Oriente uenerunt e x Hierufa
*© INEPIPHANIA
Hterofolymam ,diccntes: Vbi efl qui natuscftrex ItidaeoriiCuidimus enim ftellam efus /n onentc, et uenimus ado rare eum ♦ Audiens autem Herodes rcxturbatuseft, &" omnis Hiercfoly ma cum fllo ♦ Et congregans omnes principes Sacerdotum & Scribas po- puli , fcifcitabattir ab cis r ubi Chriftus nafceretur* At illi dixcnmt ei: in Bedv lehem Iud^ar, Sic enim fcnptum eft perpropbetamJBttu Bcthlehem terraj luda nequaquam minima es iqfipriti* cipibus Iuda ♦ JEx tc cnim exiet mihi duxquiregat popuUrmmeum IfraeU Tunc Herodes dam uocztis Magis diligejuer, didicit ab cisr tempus ftellac qux apparuerat cis , Sfmittens illos in Bethlehcm > dixit; Ite &: interrogate diligenterdepuero , &Tcum inueneri' tis,renunciate mihi, ut & ego ueniens adorem eum,Qtzi cum audifient rege, abierunt.Etecceftella, quam uiderant in Oriente , antecedebat cosyufcp dum ueniens,ftar et fupra ubi erat puer. Vi«
dcnte*
D O M I N I* 7*
dentes autem ftellam, gauifi funt gau> dio magno ualdc.Et intrantes domum inuenerut puerum cum Maria matrc eius,et procidcntes adorauerunt eurcu Et apertis thefauris fuis obtuleruntei munera , aurum ,thus,& my rrham.Et refponfo accepto in fomnis, neredi' rent ad Herodem,peraliam uiamrer uerfi fantinregionem fuam*
c VdngeUum eft generti Bidafcdlici, conftdt drgn* &mentis de tcmpore, cr ioco Chrifti.
Exoriium cft liberum autddie,dutundc libct, ddditticxordijlocifi.
Vropofitio.gentiles Mdgifecundum prophetidt qutrunt er inueniunt natu Chriftum^fd. 6$. Qu<c fierunt me, qui dntc non interrogdbdnt . \udti dute tx induftrid, fecuritdte cr negligentid dfterndntur, adeb triftdnturndto Chrifto
Ndrrdtio. CumndtMeffenefMtZrc.] Trdnji* tio eftyfeu breuis repetitio fuperiorum d loco & tem pore.Mich. s^Genef^.
Eccc.] Niiratis eft,quodprophetUfefeitd urgeU Mdgi.] Verftcd uocc,erdt diuinoru interpm et cul tores.lnde ttdgid qua ?ldto diuinorufcientu uocdty
e 4 " ¥«
7* IN EPIPHANIA
qudimbuebdnturTerfdrumregumfilij.Eft&ndtu* ralit philofophu dpex.Vide plurd in Lexico gra-co.
AbOriente.] ex FerficdfcilUe^quce ejl \ud<evs ab Oriente.
Venerunt.] Reldtione fidei,ey uxticinij de Chri fto,quod etidingentesftdrfum ejl.Genef.49. \pfum gentesexpecldbunt.
Hierofolymdm.] Quidh<ec erdtregid ciuitdt. ergo putdbant ibi regem natum effe ♦ H<ec erdt pri* tnd fidei impugnatio.
Vbi efl qui ndtus e\\ rex \ud<eorum.] Kegem iU ium uaticinio pr<ediftum>domindtorem terr£^certo ndtum effe fciunt ey dfftrmant exdrgumentofteU<e.
vidimmemmfteUdmeius.] DequdNume. 24* Orietur jieUd exldcob.Sedde loco incerti funt,poft* quamnon inueneruntinregid ciuitateHierufalem, propterea qu<eruntubi natiufit. Ecce diligentia gen tium , ey negligentidm lud<eorum. Cdufa efficiens itineriseftfteUa.
Venimusadorare.] Ejl caufafinalvs.Quidado* Ydre* Eft phrafis3Voiumm dominumfufcipere et d* gnofcere9Teutonice,uuir uueUendihm hulden,
Herodes pr<eter necefiitdtem timetfibi defuo re gno dufrrendo.Turbariyeft relatio ddfvftm, doloris9 ermetutiprcefenssfuturumq; malum fiigitdntis.Hie* rofolyma iurbatur adgrdtiam Herodtf,qu<emeri*
togdude*
DOMINI ?%
to gauderet. Ecce mdliciam cdrnvs.
Congregdns.] Scifcitatur er cldin difcitkfdcer* dotibus & fcribiSilocumik Magis,temput.Cldm uo* care & fcifcitirhejl relatio crfignum uerfutit , cy Udjriaei,uult rem ajlu trdftdre,etp.Uitur tdine. Htnc eft,quod ChrijtM hunc Herodem uulpcdppeUdt.Sd* cerdotes er Scriba* docent quidem Herodc , fednon perdocet,nec Herodes plurd requirtLNecfcifciUttur ut docedtur,fed quomodo perddt Chrtftum.Similira tione omnes impij fcrutdntur fcripturM,et quod c[u£ runt inueniunt. Sic nojiri Pdpift* fciunt et docent qui dem,fed non perdocent,negUgenter,frigide, er pr<t terfyiritum trdftatfcripturas. Tnphdrijigiturfunt fcrutatoresfcripturje. Alij fcrutatur uerbum, ad uer bi perditionem , ut Herodes. Alij fciunt er trdftant, fednegigunt,utfdcerdotes er Scrib<e,monftrantui* am,qudm ipft non dtnbuldnt . Alij qu^runt uerbu ad falutem,ut Magi.
Sicenimfcriptumeft.] Hocteftabituriuftdm eo rum ddmtutionc,et iudiciu Dei de eorii negligentia.
Mittens iUos in Bethlehem.] lam cognito loco et tempore pueri Chrifti.Verro uult certior ejjede ciwt perfond,zr fiUitur tdmen : quonidin non eft pruden* tid>non eftfdpientid,noneftconci!iucontrd dominu.
kuditoregedbierunt.] Hicquidem Magorum fidesjiimiru impugnatacft. IpfigentesfcilicettantU
e S tter
74 INEPIPHANIA
iter proftfti}<ju£fitum regem lu<l£orum,in regia ci* uitate Hicrufdem non inufniunt.lpfi \udtiquorum rexefl,quibus udticiniopromiffuset cxpeftatutejl, nihilpenfi hdbcnUnegiigtit,nemo animaduertitypu- tantfc fbrtc delufos opinione er trte . Certiores ta* menfixfti de loco Bcthlehcm, perflant cozptoyej abc mtH£cfuntnobispro egregio conjtdntitexcmplo.
Ecce fleUa.'} kb inopindto.ftdeli* eji deus qui no finitfuos tetari fupra quafirre poffunt.SteUa eos ad monet cojiati<c,ccrtitudinis , et perducitad Chrifiu.
Quauiderant.] ScUicet cerluo-indubitatu ejfc quod perjieUa, de nato rege \ud<coru cognouerant.
Anteccdebat eos.'] Ergo haftenm eosintermifiu SteUaJiux cuangekca, antcccdiUeyperducitnos ad Chrifium . hucerna pedibut mci/s uerbum tuum do* tnine,Vfalmo.u$.
Gauififunt.] Effiftus efl Euangelic<e luci/s , ad* ftrt Utam z? fercnam confcientiam. Kelatio efl eos nimiu trifies,perterritos et abiefto animo fuijfe Uie rofolyw* dpudHerodem ,etoccifos\ud£os. Gauifi funt [c idm cffe perfieUa dcfuis rebus certiorcs.Non fbUitin cxtremvs uerbum ®* promifiio Dei,
Gauderc efi prtfens bonum coplefti. Vides UdriM tt mdgnan bdbct oppugnationes,cofians tamen pcr* ducit dd Chrrfiu . Qui perfeuerauerit ufy infinem. kic falm crit . Qonfimafcriptur& fcntentijs. vfal.
Quantdi
D O JM I N I. 7j
QudntMoflendiftintihitribuUtione$mult<M,cr™<i' laSyC? conuerfut uiuificdfti me &c.
Vfy dum ucniens.] Lux Euangelica zrfideicon flantia nos perducit ad Chrijium.
Intrantcsinucneruntpuerum. ] Certitudoetue ra confequentia eftuerbi er promifitonum Dci.
Adoraucrunt.] SteUa ducc certificati>non ahhor ruerunt humilem fyecicm Chrifti^uwprocidunt, ddorant er dgnofcunt,utdominum.¥tde$ non iudicat fecundum uifum cjr fyeciem . Nc« dubium eft, quin uaticinid de Chrifto,ldte,ft)drfdfint etiam ingentes: buucfcilicet fvre deum <& hominem. Offiruntmunt ra,foluuntfud tributd,non uacui ueniunt . Tides non eftociofd&fterilti.
Accepto refeonfo.] ChriftutdAfcinuenientespit yo ddftclu,non permittit adimpietatem redire . Per Chriftt redimm in pdtrii. Ver Ada egrefiLPer Chri jlurcdimut.Excmplu curdt dominidefuti. Epibgm conftat enumerdtioneiddficrtu><3' exhortatioac.
EPISTOLA ESA. L3C Vrophetid de rcgibut ueturti ad Chnftu, expktd ejL
SVrge tlluminarc Hicrufolem s quia uenit lumcn tuum, cV gloria domi^ ni fuper te orta eft, Qiiia eccc tcnebra? operient terram , cV caligo populos
fuper
f6 DOMINICA I POST
fiiper teaute orietur Dominus, &f glo* ria eius in te uidebitun E t ambulab unt gentes in lumine tuo,&T reges m fplen^ dore ortus tuu Leua in circuitu oculos tuoSy&C uide , omes lftf cogrcgatf firnt, uenerut tibf.Filrj tui de longe uenient, & filia* tuae de latere furgent: Tunc ui' debis et afFlues , et mirabitur et dilata' bif cor tuutquando couerfa fuerit adtc multitudo maris 5 &T fortitudo genti- umuenerittibi* Abundantia camelo' ru operiet te , Dromedarrj , Madian et Epha,ornes de Sabba ueniet et thus de- feretes, &T laude domino anunciantes* DOMINICA I. POST EPIPHANIA. EudngeliumLuca i.
ET cumfadtusefletannorumduo' decim 3 afcendentibus illis Hierc fblymam fecundum confuctudfnem diei fefti, cofummatiscp diebus curedi- rent, rcmanfit puer Iefus in Hferufale, 8£noncognoucmtparcntescius.Exi- ftimantes autem illum effe in comitatu uenerunt iter diei, 8C requirebant eum
tnter
EPIPHANIA 77
inter cognatos 8c notos.Et non fn ueni entes 5 regrefsi funt in Hferufalem , rc- qufrentes cum.Etfacflum eft poft tridu um^inucnerunt illum in tempIo?federi tem in mcdio doctorum>audientem c mnes,qixi eum audicbant^fuper intelli- gentia 8C rcfponfis eiusfEt uidcntcs ad mirati funt . Et dixit mater eius ad illu; Fili , quid feciftf nobis fic : Ecce pater tuus 8C ego , dolentes quaerebamus te: Et ait ad ilIos:Qyid eft quod me quaerc batis ^Nefdcbatis^quodin hfs,quac pa tris mei funt oporjet me eflecEt ipfi no intellexerunt uerbum quod locutus eftad eos. Etdefcendit cumeis,&Tue^ nit Nazarct, 8C erat fiibditus illis.Et mater eius conferuabat omnia uerba hcecin corde fuo*EtIefiis proficiebat fapicntia 8c #tate,&: gratia apud deum &Thomines,
_-, Vangelium ejlgenew Demonftratiuifafti,zrk<t ^bet admixtii genut iudiciale3ubidefinditfe Cbri* /hw coram parentibw3Statut legitimi,Et eftgeneris Didafcalici3ubi Chriftusnos docet,
Exordiunt
ii DOMINICA I. POST
Exordium efi Ubcrum cumfui/s locti, et ita tamek Uifit brcucci commodc adaptetur ad propofitione* Propofitio, tiaria perdidit Cbriftum,w inuc* nit rurfum. Chriflusfefubduxit d parentibus,rema* nens Hierofolymx , &flatuitfe nobifi pro exemplo. Narratio a confuetudinc et defcriptione dicift* fti. Deut. 1 6, Quem ritum propterca prtcepit domi nus>etuniloco addixit,ut lultospopuiumfuumjer in anno in uniuerfum, omnes in unum locum conuo-» caretiut quemadmodum effet in illis uhus dews,ita tf fet de deo unafides , doclrina , religio & cultm, ne falfe doHriti£ etc.fubreperent. QU£ unius etiam nd bis ChrijlUnvs imitanda efi,pr&terquam quod nonfu ttius addifii uni certo loco . Quod iterfolis mafculis manddtuerdt.fceminisno.ltemutqufforteeratoc* cupaU domi,liberorum cducdndorum cdufa, duto* neri uteri grauid* . Virorum officiuni crdt , uxores cd docercMariddutem uniafcendit, quiafctmineti negociu edm non impediuit.?raioccupare hic opor^ Ut mdas,quamuvs ueteres confuetudihes,ut bene di* clum efi. Vettrem confuetudinepro legetenendam effe,fed fi fuerit bona,& Ueritati confentanea9ut in* quit CyprUnus,®* citatur in Decretts*
Maria de puero lefu iam duodecim ahno$,naioi fecurior}negligit,et abit domu cum )ofepb,arbitrati in comitatucfjhinterim perdit,?uerlefusdeindt**
firia
£ P I P H A N I A: fj
! fridtndnettlierofolym*. Vbiuentum ejlucfaeri in i diuerforiu 3 puer nufqukm compdret,requiritur m* ter cogn4to$zrnotos,zrnon inueniunt.Um foUtati ; cyfecum difeutdbundiingenti cum dolore er dnimi anguflia}qujerunt<td tertium ufy diem,filium iUwH prtmogenitum et unigenitu,db angelo dnnunciuinm exftiritufdnfto conceptum , Mefiil eiZmdtiuclem Wumjpfis k deo pdtre curdndu comiffum>totfeculis cxpeftitum.?dtridrchi$ promiffum.k propbetifi ud' ticinio prtdiftumjn quo conf\fat totw mundifdlut, quifujhnet prjeciupro omnibm hominibas redimen ifchunc fummum thcfmrum , cogitdret bUrid,pd* ter coeleflis dbs teyqudf\ indignu cr incurioft tranflit lit.ltd domirm tentdt nos in optimisfuti doni$,etfub ducit k nobis dliqudndo , ut uidcdt , quid ddfeftM di fua dond hdbedmut. Uic perfbdit eiu* dnimd Simco* iM iUe glddiwi . Tdnde redit eo,ubi eum reliquerdt, cr reperit.Nonpnit dominut tentarifuper qukmfir re poffumuA. \ncidiffet proculdubioyex ed tgritudi* ne in hnguore,nifi dominutfubuenifiet.lnucnit Chri fium in templo inter dottores , inlocoftcro,dc hone /to,er confortio bononon in gdneo^c Quod egre ^uexempiuefipueriSyk puero ]efu,utfeddfeniorc$ pios3probos crfdpienteshominesddiungdnt, quorZ conuerfdtione redddntur meliores* ct fugidnt prdU4 confortid+Pro.ii.h&c* Syrdch. tf»
Au&cntcm
fo DOMINICA L POST
Audientem ey interrogdntem.] Bene decet pui ros.Et eftfignum bon& indoli/s, de honeftvs ey pijs re bm libenter interrogare.
Stupebdntomnes.'] Pdrddoxoneft. Chriftmfem perrddiosfuae diuinitdtvsfrdrfit, ut re ipfd cognofce rent lud<ei plufquam humamm dliquid in eoktere* E tftupent ddhuc mdgni ifti Theologt,quifibifoliSdr rogdnt fcriptur* fcientidm,ubi uident in puefo et ho mine idiotd inopindta uerbi dei cognitionem.
1rili,qudre fic ftciftinobis!] Accufdtio eft mode* ftd.Eft hocbonifiHjofficium,tdnto mocroreddficere parentes? Qudre qutrebdtis met] Diluit ey deftn ditfe db officio. Perfitncli eftis ueftro officio demecu raftvi er educdftisme hberdliter.Um porrb non fum ueftri iuris fed pdtris, in eim negotio oportet me eftfe,hdbeodliumpdtrem uobis fuperiorem , cuime plm qudm uobis oportet obfeaui.
Occupdtio. Chriftm fciuit hunc dolorem fuf«* rum pdrentibm->utiq: de induftridficit , quos tdmen ipfemet pnecipit honordndcs. Certe qui parentet mocroreddjicit,non honordt,quod hic Chriftmfaciu
R efponfio. Videturhic locm pugndre cum td* men reuerd non pugnat.Rdm Chriftm hic docet, qudtenmhonorandi funtparentes.Vater deut eft,ma ter homo eft.Ergo Deo mdgis quhn hominibm obe* diendum eft. Afto. $.
Occupdtio
EPIPHANIA; St
Occupatio. Sed oportuit hoc pr£narrafli fe,fic BibiJ jitffl^ periculi er «egot^
ReJJ?o/*/io. Chrijiuifvcit quodfua interfuit, fkU in negotio patris. Maria mater ficiffet quodfua in* terfitit, fcilicet curam egiffet tanti pueri.Tam ficili er flatimfaUit nos iUafecura opinio dedeo,eiutcfc uerbo,ut hic Mariade puero lefu. Item in diuna uo* catione,&negotio, parentes infiliosimnon habent nec reft>iciendifunt,aut de eo interrogadi.ldeo Chri ftut iM matris iufe no admittit in diuino negocio,ubi inquit loannvs i.Qv^id mihi er tibi efl muUerlEt qui fkcit uoluntatem patris mei , hic efl materifrater9a' foror.Adeo qui non odit patrem er matre epc.pro* ■plerme,non potefl memejfe difcipului.Et ctterot locos adduces pro amplificatione.
Norj inteUexerunt."] Scilicet tantum exigere di* uinum ncgocium, er htc ex induflria non ab impro uifo ftcifie.
Defcendit^&fubditMfaftut ejl.] Extra diui* num negocium , parentibus obfequendum efl . Ma* gnumexemplum humilitatis er obedientU. Certii eft Chrijlum non ociofos exegiffe diesufq; dum pra** dtcaret. lcfnsproficiebat.] Inuentusejiut homo, ita tdtnenut uidereturfemper diquidfupra huma* num hdbere.
Epilogut.Repetit fuperipra,fcMcet<iuod Chri*
t fi*
fi DOMINICAI. POST
ftiit nosdocet quomodc>nos prtjlemutergdpdren* tes in diuino negocio . Maria docety utfumma curd conferuemm Deidona , ne per negligentidm wfe* cuntdtem dmittamwiAtem puer Cbrifito docctpue* ros er bortdtur.
EPISTOLA ROMA. XIT. Vt bumiliterfentidmM^crfubieclifumM mutu* quemadjnodumChrijlut Dei filiu* fubditm fiftm efb fdrentibmbumdni/s:
OBiecro 1taq? uos fratres per mife* ricoTdiam dei , ut exhibearis cor- pora ueftra,hoftiam uiuentem, (anda, deo placentem , rationale obfequium ueftrum, Et nolite conformari huicfe^ culo, fed reformamini innouitatefen' fus ueftrf,ut probetis quaj fit uolun- tasdeibona cVbene placens cVperfe- da ♦ Dico enim per gratiam , quse data cftmihi, omnibus qui funt inter uos, non plusfapere quamoportet fapere, led fapere ad fbbrietatem cV unicuicp fi cut Deus diuifit menfuram fideu Sicut enim in uno corpore multa membra habemus: omniaautcm membranon eundcma<flumhabet; itamuki unum'
corou*
EPIPHANTA. fc
rorpus fiimus in Chrifto , finguli aute alteralterius, membra, Habentes au* tem donationes, fecundum gratia quae data eft nobis,diuerfas* Siue propheti" am,ut eofentiat fidei : fiue minifterium in miniftrando : fiue qui docet , in dq^ <flrina,qui exhortatur, in exhortando, ijui tribuit , in fimplicitate , quf pra&^ eft in follicitudine , qui miferetur in hilaritate*
DOMINICA II. POST EPIPH. 'Euangdiumtloan.i,
ET die tertia nuptiac facfte fiint in Chana Galilea? : 8{ erat mater Iefii ibi, Vocmis autem 8C Iefus S>C difcipu' lieiusad nuptias* Etdeficiente uino, dicit mater leiii ad eum: Vinu non ha' bent.Et dici t ei Ie(lis:Qiiid mihi tecum eft muIiercNondii uenithoramea^ Di' cit mater eius miniftris:Quodcunc£ di xerit uobis,facite*Erant autem lapideg hydriac fex pofitae fecundum purifica^ tionem Iudaeorum > capientes fiugulae metretas binas uel ternas ♦ Dicit cis
f % Iefus
f4 DOMINICAILPOST Icius : implete hy drias aqua+ Et imple> uerunt eas ufq? ad fummn « Et dicit eis, Iefus: Haurite nunc cV ferte architricU» no :ettulerunt* Vtautguftauitarchf' triclinus aquam uinum factum, cV non fciret unde eflet^m iniftri autem fciebat quihauferant aquam5uocat fponfum architriclinuSjCV dicitei:Omnis homo primum bonum uinum ponit, d>C cum inebriatifuerintjtuncid, quod deteri' us eft*Tu autem feruaftibonum uinu, u% ad huc Hoc fccit initiu fignoru Ie^ fus in Chana Galilaese, Sc" manifeftauit gloriam iiiam , cV crediderunt in eum difcipuli eius.
_., Vangelium efi generls Demonfirdtiui rei>ubi co* Emendantur nuptU^ mirdculum Cbrijli. Gene* Didafcdlici,ub fidem er oratipnem inMaria doce* mur. Exordium cumjuislodsliberum eft.
Vropofitio. Qyomodofe parat dominut, et cjuo modo nos paremm in orationeAdem de nuptijs. Chri ftm uocatus adnuptidi 3 eto bonejlat , aqua in uinum uerfa . Narratio bijioriam recitau
A definitione. Quidnuptit t Qva cdufet Qui cffxtlusfeu officiat Ab honeftc> utili, necejfario, iu*
cmd*
EPIPHANIA %f
cundo,dnti<[uo,ey c£terd, Confirmdtio d.fcriptura tocis,cThdchiftorid.
Vinum non hdbenf] EJl breuis ndrratio necef* fitatis ,atfy ii eft,ordtio.H£cfideifuntuerbd quibus tdntum remfigndt idtnfcienti, ctficilcpoffe cim rci rcmedium inucnire.
Quidmihi ey tibimulerfOsdurumutquideui eft,pdratfe,acfirepeUdtnoftrdm ordtionem, dc no* bis durufifit: idfit ddfidei probdtioncmeyconftdn* tidm,propterea mdtrcm uulgarinomine dppeUdt* ttfy quod fideireldtioneeius mdter nihiloplus efty quam quifcfc pm , ne$ in diuino negocio mdtrts mi babet,quatenm obtemperdndum parentibut.
Nondum uenit hord mea. ] Vond ey operd Dei nonfunt proftituendd* Hon abnego , non recufb , fed nondum uenit hord feu tempus, nondum eft tempefti uum, necdum cxigit glorid patris , necdumfcntiunt uini dcjtclum,ey nihilfuperefie.Sed ubi iam incaluc rint,cceperint<fcexhildrari,eyporrb primum libue rit biberc^ nihilreliquum eft uini, ubi parantab* ire,et hildritas nuptidrum incipitfolui,tunc uenit ho rd med , tunc fimul omnibus pdteftet hoc fmguldre dei beneficium er mirdculum cffe,ut tanto uehemen tius glorificcnt pdtrem,ey innotefcdt Chriftut»
A Similibus . Innumerdfunt exempld , in quibui froducit duxilium ad extremum ufque , re omni
f i pkni
8<5T DOMINICA II. PO!T pldne defterdtd. Quod iufferitfacite. } Eft ordtio* Meyftdeiconftdntid.
hapides hydri*. ] Defcriptio d qudntitdte , tdufdftndli. Deftne quid metretd.
Implete bydriM dqud.] Um pirdt Cbriftus petit tionem explere ,pr£terrdtionem ej opinionem. T>ominmfud mirdculd per medid cxercet . Udurittl tiuncjdM uenit bord,ftrte drcbitridino: Ergo archi triclinusnon fciebdt. Efimodejiid Chrijli,docet noi ne operd deifkldmut dd nojlrdm often.tdtionem9 «e niet ad lucem, etidnobisnotcntibus etignordntibuA
Bonum uinum.] Operd qu&fccit Dominus,funt ' Udlde bond. Genef i.
Intbridti.'] Hwc ndfcitur pr£occupdlio ey refU: tdtio eorum,quibinc ex drcbitriclino eyinebridtis* Jumunt excufdtionem ey cdufdm fumptuum eybdr* bdr<e potdtionti in nuptij$>Licet exbildruri et inebri ari in nuptijs,potdre e? commeffdri non item. Qmd *qud*Quiduwum*
Uocftcit initium ftgnorum.'] Epil ogut eft. Pera rdtio,Mdrid dffequdturfud uotd^qud in uinu con* uertitur.Dominm qudmui/i nobti durus dppdret , no tdme repellit nos in ordtione . Ipfefcit bori exdudi* diendi. Jteminpngulisnuptijsfeu mdtrimonioyquo uocdtur Chriftut, primum iubet dqudm in hydriit fmdere,e? quidcm ddfummum ufcg. pofted in opti*
mmtm
EPIPHANIA %j
fHUM & exhHarans uinum conuertit
Adde exhortationtm ey tonfolationem* EPISTOLA ROMA. XI I. Vt noftris donisferuiamu* proximo , quemadmodlt hic ChriJiM.
HAbentes autem donationes , ic» cundum gratiamquaedataeftno bis,diuerfas4 Siue prophetiam,ut con fentiat fidei:fiue minifterium , in mini' ftrando:fiuequidocetin doclrina^qui exhortatur,in exhortando,qui tribuif, in limplicitate, quipraeeft , in follicitu- dine,qui miferetur, inhilaritate, Dile- cT:io fine fimulationcOdientes malum adh^retes borio<Charitate fraternitatis iuuice diligentes,honore inuice praue nientes.Sollicitudine no pigri , fpiritii feructes3tepori(cruietes3fpcgaudetes, in tribulatione patietcs, orationi infta^ tes^Necefsitatibusfmclorum commu nicantes4Hofpitalitatem fedantcs, Bc nedicite perfequentibus uos ♦ Benedi- cite &C nolite malcdicere^Gatidete cum gaudentibus,flcte cum flcntibus Jdem f 4 inuice
16 DOMINICAIL P O S T
tnuicem fentf entes* Non alta fapientes fedhumilibus confentientes*
DOMINICA III. POST EPIPH. EudttgeUumtMdttb.Z.
CVm defcendiflet Iefiis demonte fecutte fimt eum turbae mukse ♦ Et leprofiis ueniens adorabat eum, dices: Domine/i uis,potes me mundare t Et extendens manu Iefus tetigit eum, <ft> cens: Volo ♦Mudus efto* Et confeftim eft mundatalepra eius * Et ait illi Iefiis: Vide nemini dixeris/ed uade,oftende te facerdotibus , BC offer munus tuum, quod pra^cepit Mofes in teftimonium illis,Cumaute introiffet Capernaum, accefsitadetim Centurio,rogans eum, & dicens^Domine, puer meus iacetin domo paralyticus , &f male torquetur* Et ait illiIefus:Ego ueniam, &T curabo eum ♦ Et refpondens Centurio, ait illi: Domine3no fiim dignus , ut intres fiib tecflum meum , fed tantu dic uerbu , 8C fanabifpuermeus* Nametegohomo (umfiib poteftatecoftftitutus : habens
fubme
E P I P H A N I A. %9
fub me milites^&T dico huicuade^&T ua dit;& alteri ucni^et uenit;&: ieruo meo fachoc,&f facit* Audicnsauthoclefus miratus eft,&f fequetibus (c dixit; Ame dico uobis 5 non inueni tantam fiderrt in IfraeLDico autem uobis,quod rnul- tiab oriente 8C occidente uenient,&f re cumbentcum Abraham,&f Ifaac, &Tla cob in regnoco2lorum;filtjaut regni erjcientur in tenebras exterioresjbi e- rit fletus etftndor dentiu*Etdixit Icfus Ceturioni;Vade,etficutcredidifti,fiat tibf ♦ Et fanatus eft puer ex illa hora* pVANGELI V MejlgeneritUiddfcdlicide ^jide cr cbmtdte.
Exordium ejl liberum cum fuM locis , commode Umen fumiturkjprscedentibus.
Cbrifluijpojllongdm UUm condonem in monte l b<tbitam,reipfi decUratfe effe uere Mefitim ydeunt cr dominum omnium morborumMeb er mortis et $dUn*quoq;.SecundumiUu49EpU£s;hVerekngu9 rcsnojbrosipfetulit.
Propoptio. Leprofus&CenturiofiietthCbria fiutcbdritdtemdocet.
N<( mtio i dejimtionepciuidfides! <jw* eius c<tu* f S fcltti
•
<?o DONINICAIIL POST
fte* <\ui effi&mtfeuofficidiquotupkxtttemquidch yiUii (\Udt caufe,qui cffiftusfeu offuid*
Ccnfirmdtionti loco pr&ter cdtterd locd efl boe eu*ngeliu}db excmphsleprofi3et ccnturimifi.Quii leprofMt VemtMordt. Sunt operdfidei.
Dominefiuti.'] SinguLcuoccsfuntreUtiones^et , breuis oratto. qud mcmorcm monct% &fiyidt tdtuu fudmneiefiitdtem.
Zxtendens lefusmdnum.] Operdfunt chdritdtti, qr tcrtimdo exauditionvs dci. Tdngerc leprofum lex fYohibet,chdritdsfuperdtlcgem.
E t conftfiim munddtd cfl leprd. ] Vis ej effi* ftusfidei & uerbi Dei efl.
vidc ne cui dixerti. ] Efl modeflid ChrifU^ qu<c clocet nos in Dei operibm,nojirdm gloridm non qutrere.
Gjxendetefdcerdotibm.'] \n drgumentumintc* grefaniidtit.Sdcerdotum officium erdt,Leprdm in* ternofcere,Leuit. 14. Cbriflm cr fuum Eudngeli* umnuUimiusdbrogdt.
Tmdfitio. Hdftenut dc leprofo, nuncde Centu* rione dicemm. Centurio ex bondjkmd de Cbrifio ex citdM,ey infirmi necefiitdte compulfus , dccedit er togdUSuntoperdfidei.
Domine.puer meuu] Cbrifimfcitnoflrdm infir mtdtem,tdmen uult, ut edm pdlimfibi expondmus.
Egoucnim
E P I P H A N I A *«
Ego uenidm, eye.'] Vropc efl dominmomnibut inuocdntibut eum,ej c.chdritdtis opus ejl:non dtipr rc duxilium proximo.
s Vomitte twnfum dignm.~\ E/t extenuatio fui Et poflqukm non \ket\udais ingredidomos gentiiiuw, non efnecefje3tddgds contrd tu-M leges.
Tdntum dic uerbum . ] Vlentfidei uerbdfunt3i f&cile ey.conjldntifide.
Ndm ej ego homofwt3eyc. ] Conftrmdtio efi k minoritBrgoinfirmitdtes tibi obtemptrdnt. hiitc Deumeffedgnofcit.
Non inuettitdnt4mftdem.~\ A minore3t*xdt\u» (Leorum incredulitdtem.
Vico enim uobis.] Uicftgndt Hudngelium d \u* itis tduqukm ingrdtis 3 dd gentes trdsfvrendum effe.
Et fdndtus eft puer."] Confequentidftdcieyord* tiontt. Epilogut conftdt Enumeratione ,adfcftu ey txhortdtione.
EPISTOLA ROMAN. XII.
Vt nosfrciles,dffdbile$ ey obfecundos pr&bedmus O»
mnibw iuxtd Chrijli exemplum.
NOlite cfle prudetcs apud uofrnet' ipfos*Nulli malum pro malo red' dentcs,prouidentcs bona,non tantum coram deo , fed etiam coram omnibus
homintbus.
€>* DOMINICA IIII. POST
hominibus* Si fieri poteft q^od ex 110' bis eft cumomnibus hominibus pace habentes ♦ Non uofmetipfbs ulcifcetes chariisimi^fed date locu irae ♦ Scriptum eft enim: Mihi uindicfia dC ego retribu am dicit Dns ♦ Sed dC fi efiirierit inimi~ custuus^ciba illum:fi fitit^potum da illi ♦ Hoc enim faciens , carbones ignis congeres ftrper caput eius ♦ Noli uind a malo:fed uinci in bono,malum;
DOMINICA IIII. POST EPI«
phdtiid EudttgeliS, Mdt.%.
AScendente Iefu in nauiculam, ie- cuti ftint eu difcipuli dusJBt ecce anotus magnus faflus eftin mari, ita ut nauicula operietur fludibusjpfeuero dormiebat*Et aceeflerut eu difcipuli ei- us & fiifcitauerut eurmdfcetes: Domi^ ne falua nos3perimus.Et didtcis Iefiis: Quid timidi dbis, modf C£ fidei C Tunc furgens imperauit uentis &f mari3et fa- cflaeft tranquillitas magna* Porro ho- mines mirati funt, dicentes : Qualis eft hic,quia uenti SC mare obcdiunt eic"
Euangc*
E P I P H A N I A: f$
12 Vdngelium efl generis Didafcalici. & Exordium eji liberumiautdfuperioributidut 4 re ipfa &c. Eiw loci funt : BcnuolentU , Attentio CT docilitM.
Vropofitio k loco communitentdtione, dutd fbr turd uerbi dei,zr piorum in hocmundo.
Narratio a definitione.Quid tentatio? Qu<e cau ft?Qut effvftusfQuotuplex. Qonfirmatiorivi loco cfl boc euangelium. er plericfc multi locifcriptur£.
Afcendentelefuin nauiculam.] Chrtjlwtprdcit, no$ fequimur. Dat nobU exemplum utfequamur uc* fiigid ciwt. Cccpitfkcerc cr docer6,&c.
Sequutifunt difcipuli. ] Chrijlut difcipulcsfuos d doftrind ducit dd experientiam et exercitdtionem. l$onfec{uuntur nifi difcipuli,cdtteriretro manent.
Ecce] Motus db euentu erfbrtuitu cdfu.Nojird reUtione,non Dei,cumconfi\io omniafiunt.A cir* cumfldntijs. Motusmdgnus.'] Mdrenduiculd,operi rifluftibus,SuperomnU,Chrifium dormire. Quod dormit Chriftut,figndtfe uerum homincm d prtdi* cdtione kffum er defktigdtum.
Accefferunt difcipuli,®* fufcitduerunf] Argu* untfutfideiimbeciUitdtc. Namcfcqudmuis humani* tate dormit,uti<b diuinitatc uigiUt.
Domine fdlua perimut. ] Singuhe funt reUtio* ats . Quidfdluarc < Quid perire * mttd $es fdlutti
rdiquil
5>4 DOMINICA IHI, POSf reliqua eflnifi in te.mdeferuatordiflus.
Qjtid timidiejm.] increpatio.Qyid timeretQuU modicafides! Arguit non reijcit parua ipforufidem, noflra pro confolatione.Uinc nafciturpr£occupatio refutatoria9de nauicula Petri aduerfm Papijlat*
Tunc imperauit uentis er mari.} Siguttfuam di uinam potentiam er exaudiendi promptitudinem9 cum res uocat in extremis necefiitatibw.
Uomines mirati funt. ] M ira bilis deus in omni* bm operibus fui*,Vfal.i;$. vfm euangelij efi,Cbri* fius uerbum euangelij,difcipuli pios,nauicula carnh imbeciUitatem.Mare mundum,uentus Satanam,fi* giat.Priufquam Chrifiuspernauiculam uemtinma re,omniafunt tranquiUa, Quam primum dutem uer %um ucnitinmundum concitattumultus,feditiones, er turbas.Difcipulos oportet fequiprtceptore.Non €$ difcipulus maior z?c.\oan. i/. Omnesquiuolunt pie uiuere epc.Vrtpara animam ad tentationem ,Ec cle.2.1oan.i6.Tobki2.lud.3.Roma.f.
Confimnatio ab utiliineceffariojucudo. Tetatu rus nos dominus, abducit nos ab omni humano prafl iioAbifit motus magpus,adoritur nos Satanjnudus, <cr propria caro , prtfentemty nobis intentat omnia mortcm. Abyffuscfc abyffum inuocat , adeb ut nofirai rationis ey totius corporis uires et conatus refiftere »onfufjiciunt,mfifoU in Chriflufiducia, quamuuti
modiu
EPIPHANIA. f3
modicd.Adhjec omnid Chnflus dormit,fingitfe ab- cf]c fiare,poji parietem, ddeb dereliquijfe ey odtffc nos.Sic tentdtiombus obrutosipfd necefiitds rj fitoS cogit nos ddmdre,etper fuas ipfius promifiiones < x- citdrc Chrijiu.Sententitfrdrfcfuntpafiim in pjalm. Exurge c[udre obdormis domine , exurge ej ne re* pellM infinem,ut quid receffifli longc,Pjal.9o. Cum ipfofum in tribulatione.
Tuncfurgens.] Nouit deusfuos de tentatione c* ripere . Tideiis efi deus,quinonfinit(uos, ey c , Cld* mauit ddme,<& ego eripiam eum ,Vfalmo yc.lnuo* cd me in die tribuldtionvs . Certitudo liberationri» hfd.4.6.4.9 . kb cxemplis . Yiiij ifrael, \ob. Tobiaf* Dauid,trespueri, Ddniel, ludiih, Hcftcr» Lazarus* filius Htdu&yChrifius ipfe,eyc.
A minore* Gentes non permittit incxauditos ft citfemper. ut Prothefls ey Epithafts habeatfuam r<* tdfirophen. Et pldudite.Epdogus cojiat e numeratio ne,ddfiftu,exhortdtione.\n tetdtione fcfto opusent3 ut confidnti fide dd Deum cldmemus , qui omnes ten* Utiones Sdtandc,mundi ey cdrntijn mdnu pro infirn mento hdbci,eyfic uiftores euadimus. Quodfidutc nobvs freti cum didbolo, cdrne eymundo,in certd* mcn imus,certifiimc perimus.
EPISTOLA COLOS. I I I.
Dc (dtientk er ctteris donis fpirituu
induiti
5>tf D O M I N I C A
INdufte uos ergo ficut elecTi Deifan> cfti & dilecli^uifceramiferfcordia^be nignitatem5humilitate,man(uetudine, patfentf am3 fupportantes inuice 8C do^ nantes uobifmetfpfis,fiquis aduerfus aliquem habet qua?relam,ficut 8c~ Chri ftus donauit uobis,ita 8C uos. Super o- mnia aut ha?c3charitatem habete, quod
1 uinculum perfec^tionis.Et pax Chri ki regat cordaueftra, in quam 8C uoca- ti eftis in uno corpore ♦ Etgrati eftote* Verbum Chrifti habitet iliter uos abii' danter , in omni iapientia docentes 8C commonentes uofmetipfbspfalmis&T hymnis 8C OLtiticis fpiritualibus,cugra tia canetes in cordibus ueftris domfno* Omniaquaefacitis autuerbo autfado, omia in nomine domini Iefii facite,gra tias agentes deo 8C pa tri per ipium ♦
DOMINICA SEPTVAGESIMAE Eudngelium Mdttb.zo.
Slmileeftregnum ccelorum homini pam'famih'as,qui exrjtprimodilu- culo conducere qperarios in uinea iua
conuentio*
SEPTVAGESIMAE, ?7
conucntione autem facfh cum opera* rrjs ex denario diurno ,mifit eos in ui' neam fuarru Et egreflus circa hora ter* tiam,uiditalios ftantesinforo ociofos et dixit illis i Ite SC uos in uinea meam, &l quod iuftum fuer it dabo uobis • Ilii autemabicrunrJterum exrjtcirca iex- tam &T nonam horam ,etfecit fimiiiter*. Circa undccimam uero exijt, SCinac ni c alios ilantcs^ dixit illis : Quid hic ftatis tota dic ocioficOicunt ei;qufa ne mo nos conduxit,Dicit iliis;Itc 8C uos in uineam mcam* Cum fero autcm fa- clum erTet,dixitdomiiius uinegprocu ratori fuo. Voca operarios3&r redde i\' lis mercedem , incipiens a nouifsimis iifcp ad primos^Cii ueniflent ergo ,qui circa undccimam horam uenerant, ac* ceperutfingulidcnarium ♦ Venientes aute 5C primi5arbitrati funt,quod plus effentaccepturu Acccperuntautcm SC ipfi finguli denariiu Etaccipietes mur- murabat aduerius patrifamilias^dicen^ tes;Hi nouiisimi unam horam fcccrirt, N g SJpares
5>S DOMINICA
&C pares illos nobis fecifti, qui portauf'
muspondus diei&aeftum* Atillerc
fpondens uni eorum ,,dixit: Amice,no
facio tiBi iniuriam ♦ Nonne^ex dcnario
conuenifti mccuc' Tollc quod tuum cft
&Tuade* Volo antcm &:huic nouifsi*
mo darc ficut St tibi : An non licct mi-
hi quod uolo faccre in rebus meisrAn
oculus tuus ncquam cft , quod ego bc
nus fiimc' Sic crunt nouiisimi primi, dC
primi nouifsimnMulti enim fimtuo'
cati^pauci ucro clecii-
r Vangelium efl genervs Didafcalicu
C Exordium cum fuis lo ci/s efl liberum.
Vropofltio de \udm primum , er gentibm po* firemum mifivs in uineam dei3etgentespr*occupaf* fe ludtfos.ltem de bonvs operibus cr mercede. Narratio ejldfimili,adfuperiora prtcedentvs capi* U:-. Quidregnu codoru* Quid paterfkmilias { Quid uineaf Quid operarij? Katiocinatione regnidei,feu prtdicationvs uerbi.ludti primum conducli et mifii funt in uineam.Si ambulaueritvs in uijs meis,c?fice* ritvsqutprtcepi uob'vs,ero uobvsdeut eruos mibi populut.Dabocfc uobvs benedittiones.Deut.zS. Hifu ftinueruntpondut diei&tjium legvs.Gentes ultimi
uenerunt
S E P t V A G E S I M AE. 99
ueneruntnuUd pdttdmercede,pondereey&fiu Ugi/i dbldto.Stdntes totd die ociofi, quodnemo eos condu* xerdt.Ociofdfuntoperd extu uocdtionem ^rfidem Neroo Uborat in uined nifi conduttws.Nemo uenit dl me,nifi pdter mewi quimifitme,trdxerit eum. Ldbo rdre in tuned , ejl in ecclefid , in uerbo er uocdtione fud ldbordre.No quodfibimfum eftfkcere,T)cut.it* Vorrb inuinedfuntdiuerfd operd.AliuAphntdt,dli* wrigdt,dlm putdt3dliM dUigdt.Sic diuerfefunt uo* cdtioneSyKom.iz.i. Cor.iz.
KeddeiUismercedem.] Keddetunicuifyfecun* dum operd fud. Itd tdmen, ut nemo hdbedt unde glo* rietur cordm deo , qudndo ficimus quod debuimM, feruiinutilesfumus.
lncipiensinouifiimis. ] Dominmpr<epoflerum ferudt ordinem,ut excluddtur omnis opinio merito* rum. ludti Idbordueruntin uerbo legis , receperunt conduttu dendrium,benedittiones legdles,Deut. 28:
Gentibmdutldbordtibutin uerbo grdtice ddtur mer
ces <equcdc \ud£is,no ex merito operis,fed ex grdtid JAurmurdbdnt. ] Indoles cdrnvsjrdtionis , er 0*
culi nequdm.
Kouifiimospdresficijli.] Ab indecoro efortterw. Amice nonfkcio tibi iniurid.'] Inuerfio ey refu*
tdtio efl . A iure , N onne ex dendrio conuenifii mc*
cumihunctoUezrudde.
g 2 Vo!a
too DOMINIC A
Volo huic nouifiimo. ] A libertate et libcrali* tate domini. An o culm tu m malm eft , quia ego bo nmfumQTaxatio inuidenti*,ea efi oculm nequam, & humanm animm.
A fimili,domini <&feruifeu mercenarij.
Abexemplojudtorum <zr gentium, Dauidiset fratrum,Vetn cr idtrenisjudai er Pdu!i,Simoms tt Mari£ Mdgdaient, Vapiftarum &- noftri uulgi hoc ttmpore9 Vafiiey Hefier, Vublkani eymeretrices antecedentuos in regi<um Det. YharijdempofiponU turpublicano,Luc£ \$.
Epilogus. Sic erun t nouifiimi primi , eyc. \tafit In regno ccelorum, ut cjui pnmum ej multum labo* rarunt,nihilofunt fancliores parum laborantibm. Imo hi plerunq; prxoccupant . A lios per muttas tri* bulationes,alios per nuUasautpaucas,faluat Domi* nm. Quiprimumceperunt Euangelwm,iamlongi. ceduntnouis.
H£cfententia,hic locus,nos admonet timoris do tnini:utquifiat,uideatne caddt, qui ccepit,utperfe» ueret. Autnealios pnefeccntemnat: c}ucmam domi nm infirma mundieligiuut fbrtia cofundat, i Cor. i. Nafcitur hinc pr^occupatio refutatoria , a iufiicia* riorum meritis , coronis ey fedibm in ccelo ex opc ribm-Non efi Maria aut Petrm pr<efiantior latrone,
Ex perfont et meritorum reflpeclu, non efiahus
aliji
SEPT VAGESI M AE. lot
ityi pr<tftdntior,fed donorum reldtione, Danielis iz Qyi dutem dodifuerint,\ulgcbunt qudfi frlendor firmamentii& qui ad iujticid erudiunt multos,qud* fifteU^inperpetuxs xternitdtes . i.Corinth.is.Alid eft cUritAsfolis,dlid claritds \un<s,a[ia chriut fteUd* rum: er fteUaafteUa difftrtinclaritate. Claufula. Muiti {unt uocatiper uerbum,pauciuero elettUqui uocdtionem fuftipiunteiq; ref^ondent,cr fe dd edm parant. Peroratio coftat enumerdtione et adfcftu.
EPISrOLA I. CORINTH. IX. Omnes currunt,fed unut dccipit brduium,Vtin eudtt
gelioiMulti funt uocati,pauciue* rb elecli.
NEfcitis quod qiri in ftadio currut, omnes quidemcurrunt,fedun us accipit pra^mium ♦ Sic currite ut ccnv pradiendatis f Omnis enim qui in ac c ne contendit , ab omnibus fe abftine^, &illi quidem ut corruptibilcm cor< * namaccipiant^nos aututincorruptih * lenu Ego igitur fic curro, non quafi in incertumrfic pugno , non quafi acrem uerberans : Sed caftigo corp us meum, Stin feruitutem redigo , ne forte cum alrjs pra:dicauerim,ipf:reprobus eftv
g * ciarv
ioi IN DIE PVRIFICATIONIS cianNolo enimuos ignorare fratres, quod patrcs noftri ofnes fub nubefuc runt,cV omes mare tranfierut, cV ofhes inMofen baptizatifunt innubecYin maruEt onies eandeefcam fpiritualem manducauerunt,et omnes eundempo tu fpiritualem biberunt*Bibebsint aute de fpirituali^confequente eos petra:Pe traautem erat Chriftus*Sed oonin plu ribus eoru beneplacitum eft dco.Nam proftrati funtin deferto,Ha*cautem fv guraenoftrifuerunr.utnon fimus con" cupifcentes malorum , ficut cV lllf con^ cupierut ♦ Necp ldolatra? erTicfamini fi- cut quidem ex ipfis, quemadmodu fcri ptum eft:Sedit populus manducarc,&f bibere cV furrcxerunt ludere^Necp for- nicemur,ficut quidam ex ipfis fornfca' ti funt, cV ceciderutuna dieuiginti tria milia ♦ Neq? tentemus Chriftum , ficut quidam eorum tcntauerunt^cVaferpeV tibus perierunt.Necp murmuraueri- fkut quidam eorum murmurauerunt &£ perieruntab extindore*
IN DIB
M A R I AE. toi
!N DIE PVRIFICATIONIS h\<tri& Eudtigelium, Luc£ z.
POftquam impleti funt diespurga* tionis eorum fecundulegeMofi, tulerunt illir in Hierufalem , utfifteret eu domino , ficut fcriptu eft in lege do^ mini : Omne mafculinum adaperiens uuluam., fancludominouocabitunEt ut darent hoftia, fecundu quod diclum eft in lege Dni, par turturum3aut duos pullos columbaru. Etecce homo erat m Hierufale,cui nome Simeon , et ho^ mo ifte iuftus et timoratus,expeclas co folationem Ifrael , et fpfritus fanclus e^ rat in eo.Et refpofum acceperat Simeo a fpiritu fanclo^no uiiurum fe mortem nifi prius uideret Chriftum Domini. Et uenit fp iritu in templum ♦ Et cum induceret puerum Iefiim paretes eius, ut facerent fecundum coniuetudinem legisproeo >ipfeaccepit eum in ulnas fuas,et benedixit deum 3 et dixit:
Nunc dimittis feruum tuum domi^ ne3fecundum uerbum tuum inpacc*
g 4 Quia
t©4 I N D I E
Quia uiderunt oculimeijfalutare tu-r urn.Quod parsftiantefacieomniu pc puloruXumead reueiationegentiu^et ^ionam plebis tuae JiraeU
EXordium (jlliberum,cum juislocis. Vropcfuw de purgatione etmodefiid Mdrit •CT charitate Chrifti,&- de Simeone.
Narratio k definitwne. Quid purgdtiotd R eld* tione. Qud' caufic: Qv<e cfjlciat A modefid Mart<e, qu<e non erat obnoxia>nec eguit purificatione exem* pta perfyiritum fdr>flum> exlex fuit de imm udicid et purtficdtione mulierumiquid uirgo fiiit. Vecfffit t<t tnen defuo iure>ey pdcis &■ trdnquiilitdtis cdufd.
Secundum legem MofnLeuit.u.Ceremonixle* gis ad nos non pertinent.Legitimumfempiternu erit tn cunftis generatiombutuefiris. Nosgentesfumut: hrgo hberi&exleges. Serudmm tdtneti hds leges thdritdtiscaufd.
Vtfifterent.'] A cdufdfindli.
Qtid omne mafculinum. ] Miohgid* Exodi $4kN«ffif« 8. Chrtfim primcgenitm eft,ergo fanftut dcmino.Nos pcr ipfum primogeniti & fanfthabun* dantid charitatis Chrifii . Qvicquid ncnfanflificd* tur domino >pcrcutitur & peritcum primogenitii Aeppti. Ab euentu.
Lcce Simeon.] hji defcriptio perfon* d reldtio*
mbuA
P V R I F I C A T I O N I J. to j
fii&K*. Expecldns confoldtionem.] Arguuntdr* dentemddfidum circd Cbrifiidduentum.Vcnitfug %erentc>dgitdnte & ddmonente ftiritu.
Benedixit deum.] Se uidifjefud uotd.Um babet inumti,quodbdfteiMexpeftjiuit.Certitudoordrio' «tf,jj>ei,er promifiioms Dei.
Nunc dimittii. ] Sunt pleni fyiritm uerbd . Feti) nemorerer priufqiwn uiderem fdutdre tuum.Um uideoygejiobrdcbijs idm confyicuum efiommbm,rt fpodifii tuit promifiis: ergo idtn mori cupio in pdce.
Lumen ddreueldtioncm.] Cdufdfitidln efi, Sdl* Udre eylumen^Reldtiones funt.
In pdce.] videntes Cbrifiummoriunturinpd* ce> Eruftus Cbrifii er Eudngelij.
Epilogut. Repetitfuperiord,modeftidm Mdri* cbxritdtem Chrifii.Exemplum Simeonis,utoremw9 ne moridmur nifi priut uifo Cbrifio domini.
EPISTOLA MALACHIAE III.
Aduentm Cbrifii prtnuncidtur , er trdnfgreffores
reddrguuntur.
ECceego mittam angelummeum, SC praeparabit uiam ante faciem meaim Etftatimuenietadtemplufim dominator, quem uos quceritis , &Tan- gelus teftamenti quem uos uultis;Ecce uenit dicic Dominus excercituum ♦ Et
g $ quifi
totf DOMINICA
qufs poterit cogitare diem aduentus eiusC Et quis ftabit ad uidendum eumc' Ipfe cnim quafi ignis conflatus,&: qua- iiherbafulloniLEtfedebitcoflatus 3 8C emundans argentu , et purgabit liiios LeuuEt colabit eos quafi auru 8C qua- fi argentum, 8C eruntdomino offereiv tes facrificia in iuftitia ♦ Et placcbit do^ mino facrificium Iuda 8C Hierufalem, ficut dies feculi,&T ficut anni antiqui*
DOMINICA SEXAGESIMAE Eu<tngelium,Luc<eS.
CVm turba plurima coueniret , 8C de ciuitatibus properarentad eu, dixit per fimilitudinem* Exrj t qui femi nat feminare femen fuum ♦ Et dum fe- minat,aliud cecidit fecus uiamy8C con- culcatum eft^uolucres cceli comedc runtillud^Etaliud cccidit fiiperpetra S^natumaruit, quianon habebathu^ morerm Etaliud ceciditinter fpfnas 8C fimul exortae fpinae,fuffocaueruntil- lud* Etaliudceciditinterram bonam, cv ortum fecitfrudum cetuplurru Hgc
dicens
S E X A G E S J M AE. 107
diccns , clamabat ; Qui habet aurcs au^ dicndi audiat ♦ Intcrrogabant autcm eum difcipuli cius quae cflcthaec para^ bola, Quibusipfedixit: Vobfs datum cft , noflemyfteria rcgni Dci , ca?teris autcm inparabolisrutuidcntes non ui^ deanr,cV audicntes non intelIigant,Eft autem hazc parabola ; Scmen eft uer- bum dcijQiiiautem (ecus uiam3hi funt qui audiunt , dcinde uenit diabolus, cV tollit ucrbum de corde eorum , ne credcntes falui fiant* Qui autem fupra petram,hi funt , qui cum audierint 3 cu gaudio fufcipiunt uerbum : Et hi radi- ces non habent, quia ad tcmpus cre- dunt^cV in tcmporc tentationis rece^ dunt* Quod autem inter fpinas cecidit hi funt, qui audierunt , cV a follicitudi' nibuSjCV diuitijs , cV uoluptatibus uitx euntes fuffocantur , cV non referut fru- cflum, Quod autcm in bonam terram, hi funt,qui corde bono , cV optimo au- dientes uerbum , rctinent , 8C frucflum affer unt in patientia*
Eudngdium
fo3 DOMINICA
Vdngelium eft generis Didafcalici,de femine* t^Exordiu ctifuis locis efi in arbttrio cocionator'tf<
Vropofitio. De quadrifirijs audiionbus uerbi dei,qu<£ paraboU nos docet timorem dei,conftantdy cr patientiam . Nam hu defiutoribus c auditori* bus uerbi,non deimpijsdicitur.
Ndrratio. Chnftus ipfe pdrabolam exponit, proptereafkilior ertt expofitio ej inteUeftus.
Vbicunq; prtdicatur uerbum dci,itd resfit.
P R } MI3 SccmuUm.] Ui quidemfiucnteudn geUo.Abeunt quidem de more in cociohesfdcras,fcd mhil eft reliquum. Diabolm retorquet uerbum cx d' ttimis, eyfuggerit dlias udnas cogitdtioncs. Stdtim i concioneadtabernaspcUicit,eyc.lUudejlfummum fludium Sdtan£,ej cdufdfindlis, ne credentes fdlue* mur.nec tdme ed res ipfi benefuccedit, quin quo plu resfeduxerit hoc plus hdbebit crucidtus ct horroris.
S E C V N D L Quifuprd pctrdm .] Sufcipiunt qutdem cum gdudio uerbum,ey finguUriter adfici' unturyfufcipiunt fecundum libertatem cdrrits, aut quod perfe iucundum eft Euangelium, ey euangtlij ufus, Cteterum genuinam eius naturam nonfunt cdo cli,fci\icet euangelium femper crucem comitem hd* bere,ideb no dgtit rddices.VbiSol dut urens tentatio ms,perficutionvs ey crucis exortus fuentiubi Satan, mmdiM ey wo tepugndnt : ubi cx amicis reddun*
turinimici
S £ X A G E S I M AE. 109
turinimici : «6/ relinquenda erit dulcis patria , p4 * mtej^xorj/itenjOpes^ifcs^gri crc. vfc> pro/i<= g*ris ex ciiutate bac,in alum,menduus uiuis , tg, u trabis corpus , tandem conijceris in carcerem , mui- {laristaded de capite ct corio tuo agitunub trijhs oc curfat mortis imago,ubiamdbdis uita deferenda eft, per borrenda cr uaria tormentorum genera, atque folum boc euangdij caufa,alijs intenm ociofis eyfe* curis . Uicperfiftere,boc opus,bic Ubor eft . Non eft iUud bumaturu uiriu : Uoc perftrre bumanu corno poteft,refro cddit,non uenitad fruflum,mfi dcusad' )u.Hi cadunt afinijlris.Sic cecidit Saul,ludas & Ve* trM,quipo)ha pocnituitMiad tcmpus credunt,etin tempore tentationis^^diuerfx perfiufionis, rece* dunt ut Galat#,quibusfcripfit ?aulus.
TERTII. (Xdinter fpinx.] Mq,bi quidem amant ey Ubenter audiunt ucrbnm,fed eorum tnem foUicitudinibus , diuitijs &- uoiuptdtibm uittoccu* pantur,ne pofivit animum ad meditandu,uitam, mo resq; ad dei uerbum injlituere. tta prtfens uoluptasy CT moUes dtuitti eorum animos ftuiulant : prcpte* rea Cbriftus eas appeUatft>itus,alids irritamenta ma lorum>durifacramfimem.Vaulus laqueum diaboli u Timo. 6.Nimis pungit ejurit, lautos dies , dtuitiat, uoluptates,amuitidS ej c.commutare dura ej? bor* rida cruce.Stpe uincuntur blandimentis,qui aufte*
ritatefupe*
ito DOMINICA
ritatefuperari non poffunt: Ui cadunt a dextris. Sic ceciderunt>qui propter uiUam> iugd boum>zr uxo* rem> nolebant uenire ad nuptiat > Luc<e 14 * Sic De« mas reliquit ?aulum>diligens hocfeculum z . Timo. 4.Sic ceaderuntfilij ifra'el>({uiindeferto rurfum ad fcftabant oUas carnium.
qjparti. Qui interrambonam.'] Quarta tantum pars uerbi,zr auditorum eius>radices agunt er perfifluntfecundum iUud>Efai<e 4.$. Verbum me umquodegredietur de ore meo>non redibitadme uacuum.Exiguas numerus er pufiUus grex Chrijiid norum efl. Dura er dfjfe ra uia efi er angufia porta, qu£ ducit aduitam mrnam, er pauci per eam am* bulant. B,eliqui£ tantumfa\u<e erunt.
Ketinent.'] Ferc efi militaris uox>de extremvs ne cefiitatibusfupra diftis.
¥rudum adfiruntin patientia.] Quidpatientid* Vdtientia uobi/i opus efl. m patientia uefira pofiidebi tis animas uejiras per multas tribulationesoportet nosintrarein regnum ccelorum. ?atienti<e circum* fiantias aptifiime licet confiderare in agro er in grd, no:grando>nix,glaciet>tempefias>folurens > fidgur, tonitru>rafirum>aratrum>etc.hucft>eftant. Nifi gr<i numfrumenti cadens in terram mortuum fuerit,&.
Caufa efficiens patienti<e>efi opus dei.
Vruftumadfirent.} Alij centefimum>alij fexa*
gefimum
SEXAGESIMAE* ut
gepmttm^alij tricefimum,fecundum dona gratiaru. i. Cor. 12. HuimreiexemplafuntomnespropheU, hpofio\iMartyres7Cbrifius ipfe, Paulus ut de fe in- quit in buius diei Epi.zCor. u.Omnes pij,aut in pu blico aut priuato uiu genere huc pertinent.
Vobis datum efi noffe myjleria , alijs tantum in parabolis. ] Ergofolum difcipulis Chrifii datur co- gnitio myfieriorum uerbi dei . hiijs autem paraboU manet parabola. Caufa parabolarum efi. Omnia my fieria deiuidenturrationiobfcura zxparabolic&di fiainquirentibu*.
Vomine edifferenobisparabola.} Explicatur* negligtntibu* nonexplicatur. Epilogus fuperiora repetit.exhortatur,ad timorem er confiantiam.
EPISTOLA II. COR» XI.
Vru&um iufiiti£ ajfcrimm in patientia: Si compati
mur}ergo er conregnabimus.
Llbenter iuffertis infipientes , cum fitis lpfi fapientes* Suftinetis enim fi quis uos in feruitutem redigit, fi quis deuorat5fi quis accip'it5fiquis extollitur fi quis in facie uos c^dit. Cotumeliofe dico5quafi ctnos infirmifimus Jn quo quis audet( per mfipientiam dico ) au- deo c\T ego, Hebraei funt 5 cV ego Jirae- lit^funtcVego, Semen Abraha?funt,
Scego
ti» DOMINICA
& ego.Miniftri Chrifti funt ( ftulte df^ co) egoplusfum Jnlaboribus pluri' mis^in plagis fiipra modum,in carceri^ bus abundantius, in mortibus freque- ter* A Iudaris quinquics quadragenas plagas una minus accepi.Tcr uirgis ca: {us fum,femel lapidatus liim^ter naufra giurn frci, nocte et die in profundo ma ris fui,ia itincribus fepe 5 perfculis flip minurn, pericul/s latronum^periculis exgctibus^pcriculfs in riuitate, pericu> lis in foliciti<dine3pericuIisfn mari, pe^ culis in falfis fratnbus5in labore & cru- na5in uigilrjs mukis y in fame Sl uti y in iciunrjs mu!ris,infrfgore8L nudftate* Prarter iliaquxcxtrinfecus accidcrat, accedit quod quotidfe obruor,acccdit, et cura pro omnibus ccdefrjs^Quis nv firmatur., eVego non iniirmorC Quis fcandalizatur & cgo non urorr' Si glo^ riari oportet de rjs quar infirmitatis mea: funt,gloriabor. Deus et pater do mininoftri Iefu Chriftifcit quieftbe* nedidus in fecula, quod non mentior.
Damafci
QVINQVAGESIMAE, u*
Damaiciprapofitus gentis Areta? re<- gis nomine, cuflodiebat ciuitatem Da mafcenora,utmepradienderet, &Tper feneftram in fporta demiflus fum per murum,SC fic eftugi manus eius.
DOMINICA QVINQVAGESIMAE Euangtlium>Luc<t X VI 1 1.
ASfiimpfitautem Ieius duodecim &TaitiIlis;Ecce aicendimus Hie rofoiyma,&T cofummabuntur omnia; qu^icriptafuntperprophetasdc filio hominis*Tradetur enim gentibus 8C illudetur^SL flagellabitur dC conipue^ tur, Et poftquam flagellaucrint, occi- dent eum,& die tertia rcfurget* Et ipfi nihil horum intelIexerunt:Erat autem uerbum iftud abfconditum ab eis , 8C non intelligcbant,quae dicebantur.Fa <ftum eft autem , cum appropinquaret Iericho3co2Cus quidafedebat fecus uia mendicanst Et cu audirct turbam prae* tereunte, interrogabat,quid hoc etfet* Dixeruntautemei,quod Iefus Naza- renus tranfiret,Et clamauit dices : Ieflt
h filtf
u4 DOMINICA
fili Dauid miferere men Etqtri pnei' bant,increpabant eu5ut taceret Jpfe ue ro multo magis clamabat: fili Dauid miicrere meuStans autlefuSjfufsitilhi adduci ad fe* Et cum appropinquafler, interrogauit illu ,dicmsl Quid tibi uis ut faciamr' At ille dixiKDomine5ut ui- deam.Et lefiis dixit ei5refpfce,ftdes tua te faluum fccit. Et cofeftim uidit,cV fe^ quebatur illum,gloriricans deum,et cv mnis plebs ut uidet dedit Iaudem deo* j~> ^Kordium cum futflo cis ejl liberum. *i Vropofitio, de pdfiione Chrijli, ey cctcifide eyordtione, er cbdritdte ChriflL
Hdrraiio efi textm expofitio*
Vrimd pdrs eudngelij de pdfiione Chrifli,co[ldt hocfyUogifmo. Vdticinio prdediclu eft per prophe* tas defilio bominisfeu Mefiid,ut trdddtur gentibw, Muddtur, confyudtur ,fldgeUetur ey occidatur, ey die tertid refurgdt. Egofum iUefiUus homini/s Mef* fids7ergoinme perficientur omnid qut pradicla funtper propbetMSroptered
Pifcendimmlerofolymdm'] A locO.ChriftMpd* titur 4 ftnttifiimis,ut uidetur,ey religiofifitmps. Scnpturd infolum refgicit Cbriftum,Cbnfius con*
tr*
QVINQVAGESIMAE. ltj
tontrd refticit er exponit fcripturas, quemji exi* mitliterisfacris, nihilejiporro reliquum. Fidesno* jlra in Chrijio,hoc e)l,quodfcimut er cntiimm pet hunc, omnia h£c ad nojlram fxlutem effe ejfecla.
]pfi horum nihil intcUexerunt.'] Caro non per* tipit ca qujefunt dei, Carnii imbecillitM.
Ccccut exprimitnojlram coccitatem,qu£ ucrif* fima caufaefficicnsefiorationvi exfide.Potensfin* gula tmplificare i circunfiantijs. Cctcus cocepit bo namfimam de fimiliaruaic et beneficemia Chrijii, proptereaclamat:Videsexauditu,Kom.io.
lefufili Dauid. ] Vere Mcfiia , cjl uerbu uerai fidcL \ncrepabsM ut taceret. ] Falfe i&e opwio* nes er diffidentiaprohibent orare. Conjiansoratio dffequiturfuauora.
Quid tibiuis ficidm ? ] Promptitudo ey certi* tudo exauditioniu Vt uideam. ] Caufafinalis ejh
R cj\>i ct.] Vti uerbi ejl. Tides tua. ] Caufa efi tfficiens* Scquebatur eum er magnificabat.'] officium itiuminatorum efl.
?lebs dcdtt laudcm deo.] Vruclut mirabilium dei.Epilcgus cojlat enumeratione etexhortaiione* EPIST. L COR. XIII. DE CHARI* tatc. Quemtidmodn Chrijlu* chmtate exercuit
trga ccccum,fic ipfum imitari debemus no= jfrtf donis erga proximum.
h * SI
\\6 D O M I N I C A
r^ I Knguis hominum loquar et ange> j^loru, chariratem autem no habcam fadus itim a*s (bnans^aut cymbalu tin^ niens,Et fi habuero prophetiam3et no uero myfteria omnia cY omnem icienj tiam^et fi habuero omnem fidem5ita ut1 montes transferam, charitatem autem ' non habuero nihil fum* Et fi diftrihue ro incibos pauperum omnes faculta' tesmeas:etfi trad/dero corpus meum, ita utardeam,chai ifatem autem no ha- buero,nihiI mihi prodeft, charitas pa^ tiens eft, bcnigna cft« Charitas non acj mulatur,ncn agit nequiter,non innV ' tur:non eft immodefta, no querit quat fiia H ;nt,non iritatur, non cogitat ma«| lum,non,gaudetiupcriniquitate,con-i! gaudemrtem ucritati* Omniafuffert, r omnia credir, cmnia fperat, omnia fu'j ftiner, Charitas nunquam excidit,fiue! prophctia? euacuabuntur, fiuelinguac ceflabunr , fiue fcientia deftruetun Ex parte enini cognofcimus, &ex partc prophetamus, cuautem ueneritquod J
pcrfe*
QJflNCLV AGESIM AE* uy perfedum cft , euacuabitur q :od cx parte eft * Cij eflem paruulus loqucbar ut paruulus,fapieba ut paruulus, cogi* tabamutparuulus. Quandoautem fo d}usfumuir,obl:tafuntquaeerantpar* uuli ♦ Videmusnunc peripeculum iti amigmate ,tunc autem facie ad faciem, Nunccognofco ex parte, tuc autem co gnofcam iicut cV cognitus fum ♦ Nunc aute manet fldes3fpes,charitas,tria haec iMaior autem inter haeccharitas. DOMINICA 1NVOCAVIT Eunngelium, Nlattb.4*
TVnc ducius eft Iefus in defertum, a fpiritu , ut tentaretur a Diabolo* lEtcum ieiunafletquadraginta diebus i et quadraginta nocftibus,poftea efurrjV, lEtaccedens ad eum tentatorille, dixic ld : Si fllius Dei es3dic ut lapides iiii pa^ , ,nes fiant.Quirefpondens dixit ♦ Scrip' , tum eft:Non in folo pane uiuit homo, fcd in omni uerbo quod procedit dc o* | re dei , Tunc affumpfit eum Diaboluf ||in iancfiam ciuitatem, S>C ftatuit eum fii
k i pra
n8 D O M I N I C A
pra pinnaculu tepli,et dixit ei : Sifilius dei es , mitte te deorfirm ♦ Scriptu eft c- nim quia angelis fuis madauit de te, cV in manibus tollent tc,nc forte offendas ad iapide pcdcm tuiL Aitilli Jefus rur* fum:fcriptueft:Notetabisdominudeu tuu^Itcruaflumpilt cu diabolus in mo' tem excelfurn ualde, cV oftendit ei om, nia regna mundi cV gloria eoru, cV di' xitci :Hxc omnia dabotibi,ficadens adoraueris me* Tuc dixit ci Iefus : W deSatana «Scriptu cnim:Dominu dcu tuum adorabis, cV illu foli feruies* Tuc reliquit eum diabolus,cV ecce angeli ac celTerunt &C miniftrabant tu »-, Vdtigelium ejl Diddfcdlicum de tentdtione. *** Exordium cumfuislociteJlUberum, comme* dm erit d conditione piorum.
Vropofitioje tentdtione,&ui8orid Cbrijli.
Ndrrdtio d definitione.QvJid tentdtiot Qu* cdu fe* Qiji effvflM i R om. $.
ADiuifione. Duplexefttentdtio,deiet fatdn<e. Veut tsntdtutfdluetyettttfide,uerbumq;fuum inno bis confirmet.Sdtd tentdt,ut perddtydufirdtcfc etfidc
cuerbum
INVOCAVIT. ti*
CT uerbum dei.Vrttercd eft tentdtio , cum primit de uiclu,de ddulterinofenfu uerbi , deprtedeftindtione^ depofthdbendo deo ctc.Htc dutem per Satdnd3mun dum,cdrnem,dut mortemfiunt.
Confirmdtio db cxemplo Chriftiin hoc eudngc* lio^quieftnofterfcopwscy excmpiar,cuuwsopor* tet confbrmes ficri tentationibus, cruce cy gloru. m Chrijlo tentdmurey uir>dmws,lodn.i6. Confidite cgouicimundum.
Ndrrdtio. Tunc.] Scilieet ftdtim k bdptifmo.
Duftut eft.] Kort fefe ingeftit.
Indefertum.] Locum tentdtionidptum.Tentdn ios ducit o-fegregat dominm db omni humdno prfi fidio ,dcfertum quidfit,cxpone.
A ftiritu.'] \s cdufd efftciens eft tentdtioms.
Vt te ntdretur.] Cdufd findlis eft.
A Bidbolo.] \s tentdtiontiinftrumentum dei eft. Ab officio,ey etymologid didboli.
Confimdtio db exemplo in lob.cdp. i.quipro* ptered tentdtor dicitur.
Etcum ieiundffet.] Jeiundre quidfit.
Quddrdgintd diebws.] Bft ieiunium plufqud hu mdnum,eft ergofmgukri$deifubftdnti<e. Verquoi Dominut uultmundofinguldrequicqudm demdndd* re,etfv\gu\dres doftores effc,priusfeorfum ducit,rd pitftiritu,dc docet,Dcindcbcne tentdtos ct cruditos
b 4 tnundo
«o DOMINICA
tnundo producit,utMofen, Eliam , lodnnc m Bdpii* ftm,Chriftum,ey ueros conciondtores omnes.
Vrsoccupatio refutatorid leiunij quadragefimd iis Vapifticiiquia noneft nobis inde uerbum dei > nec pofiibile,nec fruftuofum,dut meritorum eft.
Pojled efurijt.'] Reliquit eum diuindfuftentdtio, permtftt adfe redire,deftitutu* eft db omni pr<tfidio cr diuino ey humano . Efurit , ey nemo fuppeditat* indefumit Satan tentandieccafionem,hdSienus dubi tanr.fit ne ipfe deut,etfemen iUud quodfibi conterat caput:pofiqudm hic ,p\ufqum humdnum in ccob* feniauitJum mhil editquddrdgntddicbw*
Accedens tentator.'] Eft rcldtiud uox cjficij
Siftliu* dei cs. ] Sdrcaftice ey- ironice aUudit,dd fuperiora Mdtth* 4«HiV: eftftliwi mevA dileftutieyc. TBft bypctheticd propcfttio.Deus eft omnipotens, Si eimfiliMes,facile ergopotem ex Idpidibw ficere panes , nefime pereM : quonidm uides hicin deferto nihil effe,unde uttam fuftcntes et ferues. Vr<edicdsde um patrem tuum effe,ipfeq; tefiltum dgnofcit. Ecce quam egregie iam,cum res poftuht, pdtewumfuum ddftfiu ergd te deckrat. Vdttd tUd uox eft,quod tefi tium dppeUduit,\eiunid ey uand reseft religio , per* indeacfiex kpidibut pdnes ficidt.Hdc tentdtione Sa tan multos k pietate dutrtittey ddfiniftrdm deijcit.
Scriptunteft. ] nihiieftfirtiutqudmperuerbvL
refifter*
I N V O C A V I T. 11»
rcfiflere. Turrtifbrtifiimd uerbum dci,drx munita, clypeut, gUdim dn ccps>&c.
Non infolo in pdne crc] Kefutdt cr definditno folo pdne9fedm.igis uerbo dei fufientdriuitdm. Et pdner.t tdntum cffe medium uerbi dei. Docet quidhd fkenvfi ipfum fufiinueritinempe uerbti dci. Egregius locmfidei dcuiftu , nos non periturosfkme, ctimfi pxnls defeerit. ConfimddbcxemplofiHorumlfrdel in dcfcrto. Huc refir locosfcriptur£ dc uLlu9
Afjumpfitinfmftjm ciuitdtem.'] EftPeriphrd* fis Hierofolym^iloci circumfidntijs.
Mitte tedeorfum.] Tentdtorijpropofitioeft*
Scriptum efi.'] Sdrcafliceconfimatdei uerbo, fedfuo more. Quodfiuerbum dei ci(M9ex ego cito: Nrmis dcris htc ejl tentdtio> ubi &lfo inteUeclu uerbi deiddoritury&nititur nos perfudderc Sdtdn . Hdc tentdtionc uincit^conijcit multos in hxrefes eyfe* fcs.Hinc Andbdptijle,Sdcrdmentdrij & ctterind* tifunt.Esl et haec tentdtio,de prtdejiind tione. Cfr mdx.QuodfifiUus dei es^prtdefiinatut es.Si prtde* fiindtm es3non cddct,AngeUenim cuftodient er por* tdbun t te . Si dutem non prtdeftind tut es > necfiiius dei esjdm tentd dnfiliut deifis ncc ne.De pr/defii* ndtione uultnos dominus nefcios9ergo nihil dccdten tdndumeyfcrutdndm eft9 Sdtisfcitpudeftindtum *ffe9<juicredti*
b S Kurfm
H» DOMINICA
Kurfum fcriptum efliNon tentdbis^C} Reju« tat fcripturdmmale citdtam . Hdbeo dliam defcen* dendi uum,qu£finon effct,tum uiderit Dominut defaiutemea.
iteru dffumpfit eum diabolm.'] EJl er bax bypo tetica propofitio.iam cum defiiio dei,uiftu, er pr& iejiinjtwne uincere non poteji , tandem tentat uand buim mundiy & uitieglorid, diuitijs , uoluptatibm, Wc.Qupnidm credentium res nimis afterd , er iciu na efh Magna promittit dominm , fed nihil efl reli* quum3uana ftc [dftat:expc%dyre cxpeftaimodicu ibi modicumfemper ibiAnterim nudmyieiunmyegenmy etmifer e$>cruxfemper comesfequitur.Agnofce mc dominum,me adord,ego melim meti promiffa refao deb o. Ego fum dem et princeps mundi, mea funtb<ec cmmd,zr ddbo Idrgifiime.Quodquideficit, utfdtti uidere licetin impijs et regno Vdpiftico, ubiddorduc runtfatanam pro deo, er potitifunt potifiimi/s buiw mmdifiUcitdtibm . Vijs dutem cunftd ddimit, etidtn bonum ex fkttabm rapit.
Vdde Sdtand.'] Ejt hofiili$,dmdrd,et contempto rid increpatio er reieftio. Quid Sdtdnfit. Ab Ety* mologia,dduerfarim.
Scriptum efi.'] Scripturddmufiis,certdreguld* ct omniu tentationu et cpjcfiionum refclutio efi.
Dominum Dcum tuum ddorabifi , &c. ] Domi*
imdcm
INVOCAVIT, uj
nm Deus efl quifolo uerbo creauit ey fuftentdt ect* lum ey terrdm, quod nocdngeius>nec homo3nec Sd* tanftcit. Isfummo iure ut Deut c Dowi>m« adoratt dweji, c^ fibifoli feruiendunu Qudre ergi fflo tibi Dei honorem ey maiejiatem drrogiS3cumft perditifUmw Sdtdn i Hincfttts liquet Deum dhe* num effe,quicqmd pr£ter ucrum Deum coUmtvs. Hunc locum poterifyro loco>tempore3ey neceflitd* te dmplificdre.
TuncreUquiteum Diabolm.] Sdtdn longiusper durdreey perfijiere nonpoteji3uinciturey ctdit, pofiqukm em dolus detegitur3eiquefdtis acriter3ey dnimoferefifiitur.
Accedunt dngeli.] Succeffus tentdtiotris efl: No* uit dominusfuos de tetatione cripere. Nonfinitfuos tentdrifuprd quaftrre pojfunt3eyc.Vofi dcrem ten* tdtionemuenitmagndconfoUtiOy Utitid, reuektio, ey cognitio dei.Vofi hanc tentatione Chriftm prodit in uulgM3ey fufcipit euangelizdndi prouincia, defi* gnatus doftor,Mdt.3. Mdr. i.Luc.?.lpfum audite.
Epilogus repetit fuperiord confoUtur ey exhor tdtur db exemplo Chrifii , utfimili rdtione nos pr<e* ftemus in quduti tentdtione : quonidm pofibdptifmu Chrijio inferimur3et tentdtionibus exponimur,com pdtimurut conregnemus.
EPISTOLA II» CORINTH. VI.
tiortdttit
t24 b O W I N I C A
HortdtUY,utChriftidtie,pu er inculpdte uiudmm
teivpOYe gYdtid^maxime ut patieieY toUeYemm
tentationeStzrudYids ajftftationes.
ADiuuatcs autem adhortamur, ne in uacuum gratfam dei rectpiatis. Ak cnf m ; Tempore aceepto exaudiui te,cY in dic falutis audiui te* Ecce nunc t:mpus acceptabile, eccenunc dies iV lutis.Nemini dantes ullam ofFcnfione, utnonuituperetur minifteriix noftrc: Sedinomnibus exhibeamus noimet^ ipfos ,ficut dei miniftrosjn multa pati- cntia , in tribulationibus , inanguftrjs, in plagis,in carceribus, in feditionibus in laboribus Jn uigilrjs , in ieiuntjs, in caftitate,in icientia , in longanimitate, in fuauitate,in fpiritu fan<fk>,in charita te non fidajin uerbo ueritatis,in uirtu" ie deuPer arma iuftitiae a dextris &T a fi' niftris. Per gloriam &C ignobilitatetru Per infamiam 8C bonam famam , quafi feduciores,cV tame ueraccs,quafi igno tiy8C tamcn noti\Quafi morietes cY cc cc uiuimus,ut caftigati ,5c ncn niortifi
cacu
R E M ! N I S C E R E; tif
cati\ Quafi triftes,femper autem gaude tcs,ficut cgentes 3 multos aute locuplc tantes*Tanquamnihilhabentes,&ta' mcn omtiia pofsidcntes*
DOMUNICA REMINISCERE [Eudngelium,Matth,is*
ET egrefTus inde lefus , fecefsit m partes Tyri &f Sydonis ♦ Et ecce malier Chmanaeaa finibus lllis egreP fa clamauit,dicens ei;Miferere mei do' mine fili Dauid^filia mca male a da?mo nio uexatur.Qh.ii nonrefponditei uer- butru Et accedentes difcipuli eius^roga bant eum dicentes;Dimitte eam , quia clamat poft nos Jpie autem refpondes, ait ; Non fiim mifTus 3 nifi ad oues qux perierunt domus IfraeK At illa uenit et adoraufteum3dicens;Domine:)adiuua me^QiiirefpondenSjaiuNon eftbonu fumere panem filiorum , 8C prorjcere antc canes ♦ A t illa dixit; Etiam Domi* ne, Catelli autem edunt demicis , quce cadunt de menfa dominorum fuoruiru Tuncreiponde$Iefus,aitilIi;Omulier
magna
ii£ DOMtNlCA
magna eft fides tua, fiat tib i,ficut uis.Et fanata eft filiacius ex illa hora,
^VANGELIVM efi generts Deliberdtiui, ^quopetimus.
Exordium commode d fuperioribus>dut unde li" bet»fumitur3dddit't$fuitlocl$.
Vropofitio* de conftdntifidezrordtionemuliee ris Syropbaiiffie.Vrimu definhQuidfides, Qu<t cdt* fjt,Quiefficlus,Quptuplex.\tem cjuid Oratio. Qu& ciufie,]Quiefji£ius. Quotuplex.A Confirmdtione ejlbocEiidngelium.
Narratio. Secefiit lefus in pdrtes Tyri & Sy* donit."] lndigndbundus propttr ludtorum prtefid* &dm duri ciem , fuprd.eodem cdpite , quae potem o* biter perjlringere.
Ecce.] Ab euentu,unde talenonfyerdbdtur.
Mulier Cbdndnxd . ] blids Syropbcenijfit, i Sy* rid er Vbcenicid, ho c efi 3p\dne gentilts . Qudm grd* tidm ludddfterndbdnturi edmgentilesfummts uo* tts expetunt , er rogdnt.
Egreffit cldmduit."] Fideiefjiftus feuoperd funU
Miferere meL] Exordium ordtionts eji dVd' thos feu adficlu. Quid mifereri. Signdt feuebe* mens defiderium dd Cbrifium babere 7 cjuod eum ne* cefiitdt cogit cldmdre.
Fili
R E M I N I S C E R E. «7
ViliDauid."] Captatio beneuolentUcjlyeyple* ft£ftdeiuerba7acfi diceret: VercMefiia,rex \ud£c rum exfiirpe Dauidnate.
Yilia mea^&c.] Vropofitio ejl , cr caufa effci* ensorationis.
Quinon refrondit eiuerbum.] Zelus CbrifUboc fk* citerga Ud£OS.Statutinm<fc>utludfiprimumde* inde gentes ex lud£is reciperent uerbum dt i: Um au tem uiietordinem pr£poflerum,id eum maie h^bet. Item \)£c ejlfatis magna oppugnatiofiiet muUet CH* Le,ZT egregiallius famiuaritatis Cbrijii, qua de eo audierat,ut <fui quo fuis fhcili audit eyiuudt . itafe* I parat Chnjhs primum adoratione nojira quafi nort audiat,quod in pieristy Pfalmis qu£ritur Dautd.
Et accedentes difcipuli. ] Clamons er mi* feri£ t£dio adfctti . Pr£$$cupabi$ intercefiionem Sanftorum.
Non fum miffuSy&c.] Non eji hoc meum offtcii Hocmmis efi os durum.De Vr£d?jlinatione*
At illa uenit.] Secuta in domum.
Adorauit eum.] Conftasfi ies, repulfam elu dt pr£de(linanone no admiUit.Vromifijli ,ergo debes.
Non ejlbonum,&c.'] Ab indecoroeyabfurdo.
AcoUatione ludforum cr Gentium,ftliorunt ey canum.
Etia domine.] Couincit cocefiionejnuerfione et
Dilutione
1
u* DOMINICA
Vilutione obiefti argumentUta ut iam Chriftui ni* hil habeatquod profiret contra » Sic Dominum con* uincerenoftra oratione cr argumentis pojfumut^no refoefta noftra dignitate,aut indignitatejedfoiafua promifiione:c[ucniaiupromifitdews^ergo dtbet, qui prom ittitydebetiltem uerm eji dem,qu£femellocu* tuteft) nonfkit irrita. Hunclocum potem Utifiimi mplificare adduftis promiftionum fmtentijs.
dmulier.'} Exclamatio eftddmiratoria conftan tvsfidei.
Magna eftfides tua.] fideipr&conium.
Fiat tibi ficut uvs. ] Conftans fides ej oratio quid uis impetraU
Sicutuis.'] Copiofe diftum eft. Amplificaab ex» emplis ex ueteri er nouo Teftamcoto. Itemparabo* Us d e oratione>Luc& n. eyiZ. &c.
vfm euangelij eft omnibus pijs in necefiitate coi ftitu tat ,er confirmatio oraiionis noftr&.
Epi iogus conftat enumeratione et exbortatione.
EPISTOLA I. THESSAL. IIIL Vt t&rpui&VM noftrum purum conferuemws>ej'
pofiideamMtne gentilium more, malls adfi*
ftibus>z? immundoftiritu agite
mur, cjuemadm o dum filia
huius mulier*
cuU.
Ctterunt
O C V L !. ti?
CAeterum fratres rogamus uos,&f adhortamur m domino Iefu , ut quemadmodu accepiftis a nobis, quo^ modooporteat uos ambulare $C pla^ cere deo,fic &C ambuletis,ut abundctis tnagis.Scitis enim qua? precepta dedc rim uobis per dominum Icfum* Ha?c eftcnim uoluntas dei, fandificatio ue^ ftri, ut abftineatis uos a fornicatione, ut fcm unufquifq} ueftrum uas fuum poffidere in fantfiiicatione&honore tion in paflione defidertj , ficut &f gen^ tesquadgnorantdeum.Etnequis uV j pergrediatur, necp circunueniat in ne- gocio fratre fuu, quoniam uindex efl: Dominus de his omnibus,ficut prgdi' ximus uobis 8C teftificati fumus, Non cnimuocauitnosDeus ad immundi' ciem, fcd ad fancfhftcationem,
DOMINICA OCVLI Euungdium^Luc* X I. Ratlefus eijciens d^monium , & illud erat muturru Et cum eieciffec monium,locutus eft mutus dC ad>
i miratae
*j© D O M I N T C A
miratoe funt turba?# Quidam autem ex eis dixerunt : m Beelzebub principe da?moniorum,erjcit daemonia* Et altj tenranres , fignum de cozloquserebant ab eo« Iple autem,ut uidit cogitationes eorum , dixif ei.s : Omne regnum con* tra fdpfiini diuifum, defoIabitur,&Y do musfupra domum cadet:fiautemfi£ Satanas cotra feipfum diutfus cft, quo modo ftabit regnu eius, quia dicitis, in Beelzebub me crjcere d#monia,Si aut cgo in Beelzebub erjcio darmonia, filij ueftri in quoerjciuntf Jdeoipfi iudices ueftri er unt.Porro fi in digi to dei erjcio daemonia, profccflo pcruenit in uos re* gnu dei, Cum fortis armatus cuftodit atriu fuu ,in pace funt ea qua? poffidcr* Si aut fortior co fjperueniens , uicent cu,uniuerfa arma eius auferet, inqui* bus cofidebat,&f fpoliaeius diftnbuet* Qu i n5 eft mecu , contra me eft , 6Y qui no colligit mccum,difpergit,Cum im* mudus fpiritus exicritde homine,am^ bulat p^r loca ihaquofa , quarrens re«
quiem/
O C V L I. iji
q uiem,&T non initeniens,dicit l Rcuer^ tar in domum meam unde exiui. Et ciJ uenerit,inuenit eam fcopis mundatam dC ornatam.Et tuncuadit &aflumit fe* ptem alios fpiritus, nequiores fe, 8i in* greffihabitant ibi^Et nunt nouiflima hominis illius peiora prioribus* Fartfic eft autem cum ha?c diccret, extollens uocemquaedam mulierde turbadixic iIii:Beatus uenter qui teportauit, &C ubera qu«e fuxiftu At ille dixit ; Quin imo beati qui audiunt uerbum dei3&f cuftodiuntillud.
•-. Vangelium contentiofum,eydrgumentofum ejl* *^Exordium cum futi locti eft liberum.
Vropofitio. Chriftwi curat obfeflumjd malein* terpretantur Pharifti, ChriftuAcomra defindit. ej eftfors uerbi er operum Dei in mundo.
Narratio. Chrtftut eijat doemonium mutu,quoi prtter omnem cotrouerfiam fingulare oput det eft. Zxpone qutd Dtmoniu. Quod inditium obfefii,mtt tum effe a uerbo Dei. Sic omnes nafcimurfilij ir<e,er dmonio obfefii, malediclioni obnoxij,muti ad uer* bumdei. Gratti autem per gratiam Chrijii pr<eter fneritumfauwnuT.
i * A con*
%3X D O M I N I C A
A confequentijs.ld alij admirantur, alij blafybe mant,alij boc non contenti,tentantes,qu£runtfignu de ccelo. Ea eji indoles increduli mundi.
InBeelzebub eyc^EJicontentionis fiatw* feu fropofitio, efpeccatuminfpiritumfanftum, quia perfjpicuu dei opM Satant adfcribunt. Expone quii fitpeccatum in patrem,filium, e? fpiritum fanftit, \ Marci j.Amen dico uobis, quoniamomnia dimitten tur hominibm peccata,quibm peccauerint m patre erfilium: peccatum autem infpiritumfanftum non dimittetur,neq$ hicnecfc in futuro.Confirma exem* plis Vetri er Vauliy eyc. qui peccauerunt in filium. Contra aut ludas defperatione, ey hic ludti aperta blafphemia peccant infpiritufanftum.Vide in Ser. Mar.Luth.de peccato in fpiritum fanftum.
Vide cogitationes.]lpfe ejlfcrutator cordium, CT fcit quid ejl in homine.
Omne regnum."] Kefutat argumento Darij per negatiuum erotema. Addefimiles locos ey fenten* tiasdifcordia*.
Si egoin Beefct bub, eyc.filijuejlri in quo eyc.] AliaVLypotbetica refatatio per erotema. Efi Enthy tnema,ab exemplo fimili. Vna eji eijciendi Satanam ratio.SiegoinBeelzebub eijcio d£monium:Ergo eyfilij ueflri prophet<e et Apojioli eijciunt in Beel* , Zebub. Quodfi per deum eijciunt, Et ego per deum
eijcio
o c v l i. m
tijcio. Vorrb fi in digito dei eijcio, eyc.] Com- 1 gitab Antithefi perHypothefin. Quiddigitus Detf Quidregnum dei.Siperuirtutedei3eyfyiritusfan* ftieijcio dtmonia 3 quod irrefragabile efi 3 proftfto certum eji ueniffe ad uos regnum dei3uenif]e MefiiZ fupplantatorem ey defiruttorcmSatan<e,ey filijre* gni.Obiterfe3quisfit3defignat.
Cumfbrtis armatui3eyc.'] Confirmat afimili,ar gumento Darij3deregno dei eyfatantf.Yortefbrtior uincit.Satanfbrtis efi3Deusfbrtiorefi.Ego eijcio Sa~ tanam,ey regnum eius deftruoiErgo fbrtior et Deut fum. Aperte declarat fe effe Mefiiam 3 Emanuelem* \ta conuincit eos apertis argumentis3ut eorum dam* ndtio iufia fit.
Qui non efi mecum^c.] A pugnantibus. Non conuenit deo ejBelialSatan er uosinon efiismecuy nec coUigitis mecum.Vroptereaaduerfamini3dif^er gitis3ey bene gejla pefiime interprctamini.
Cumimmundusf^mtus3ejc.] Varaboiamadijcit quanobis incutit timorem3ej obiterfignificat muU to peius quhn ante cum ipfisfieri, qui oblata dei be* neficia reijciunt. Chrifiusfuo aduentu eiecit immun dum fyirituMololatri* ey falfi cultus dei ex ludtis, zremundauiteos.Ctterumcumfuammundiciene* glexerunt3eieftifunteregno3terra promiffa dei co* gnitioneieycMuito deteriores funt quim ante.Obi*
i 3 terafii*
U4 DOMINICA
ter dfignduit9quid ludtti effet futuru. Addptd h*c ad noftrd Eudngehcd tempord, dtnplified, ey confir mafenientijs ey exemplU fcriptur*. z.Pet.j.Htb. 6. Ita accidit Gr£cvs,ltdlti eyc. Docet ej h<cc pdrd* holdySdtdndm non relinquere intentdtos d quibutfe* mel eteclus eft>
ExtoUens uocemejC] tiumile uutgm ddmird' tur Chrifium,ej attentedufcultdtyTumidi autem et txc&cdti VhdrijsUdandnt ey bldfchemdnt Chrifiu.
Bedtut uenter.] Epiphonemd eft.ofctUx lUd mdter,cju<e te tdlem peperitfihum.
Quin imo.] Non refiitdtfei corrigit,
BedtiquidudiuntuerbumdeiJ] H<ee eftfummd totius pietdtvsseligionit ej ChriftidnifmL Quid du dire. Quid cuftodire uerbum. Epilogwsconftdt enu* merdtione, ej exhortdtiont.
EPISTOLA EPHES- V.
Ne ddmittdmus regnum Sdtdn^quod confiftitmdlis
ddfcftibMtdijfolutd uitd,fpurcitid3 ej immundo
fpiritu,cuM mentiofit in Eudngelio.
EStote ergo lmitatores dei ficut filtj chariflimi, et ambulate m diIe<5rio* ne,ficut & Chriftus dilexit nos,&T tra« diditfemetipfum pronobis oblatione dC hoftia deo in odore fuauitatis* For-
nicatio
L E T A R E. xsf
nfcatio autcm , cY omnis immundicu aucauaricia, nec nominecur inccruos, ficut decec fandcs : aut curpitudoauc ftulcitoquium,aut fcurriliras,quar ad rcm non pertinent: fccj magisgratiuru acT.o. Hoc enim fcitote intclhgcntes quod omnis fornicator aut immundus autauarus,quiefl: idoloru cultor, non habet hccrcditatem in rcgno Chrifti &C deu Ncmo uos feducat inanibusucr* bis. Propter hccc cnim uenit ira dei in filiosdiffldenti^NoliteergocrTjcipar ticipeseorum. Eratis cnim aliquando tencbre^niJcaaduxindomino.Vcfllrj lucis ambulate. Fi u<flus enim lucis eft in omni bonicate cV iufticia et uericace,
DOMINICA LETARE. Euangclium, loannls VI.
ABqt leius trans mare Galilsear, quod eftTyberiadisA/ fcqueba- tur eum multitudo magna>quiauide- banc figna quac faciebac, fuper his qirf infirmabancur.Subrjtergoinmontcm Iefus ; 5C ibi fwdebat c j difcipulis (ai$.
* 4 Erat
t36 D O M I N I C A.
Erat autem proximum pafcha dies fe* ftus Iudaeorurm Cum fubleuafletergo oculos Iefiis , & uidiflet quod multiru^ do maxima ueniflet ad eu, dicit ad Phi* !ippum;Vnde ememus panes,ut niaiv ducenthirHocautem dicebat, tentans eum,ipfe enim fciebat quid eflet fa<fiu- rus^Refpondft Philippus , Ducentoru denarioru pancs non fuflficiunt eis , ut unufquifq? modicum quid accipiat, Di citei unus ex difcipulis eius Andreas frater Simonis Petri* Eft puer unus hic ' quinq? panes ordeaceos et duos pifccs: fed ha?c quid fiint fnter tot ♦ Dixit ergo Iefus: Facitehomines difcubere* Erac autem fcenum multum in loco eo ♦ Di^ fcubuerut ergo uiri numero quafi qufn quemillia, Accepit ergolefus panes, cV cum gratias cgiflet y diftribuit difcu- bentibus.Similiter et ex pifcibus5quan tum uolebat* Vt autem impleti funt3di xit difcipulis fuis: Colligite quae fiipera ueruntfragmenta,ne pereant* Collige runt ergo,cV impleuerunt duodedm
cophinos
LETARE. x%j
cophinos fragmentorum ex quinq? pa
nibus ordeaceis quajfuperfuerunthis
| qui manducauerunt:lili ergo homines
cum uidiflent^quod Iefus feccrat Ogna
I dicebat ; Hic eit uere ille prophcta,qui
I ucuirus eftin mundu*Ieiusergo cum
| cognouulet,quod uenturi effent^utra-
pcrent ie, 3C facercnt ie rcgem3fugit ite
rum in montem ipfc folus.
P Vdngelium efi genem Dcliberdtiui feu Sudforif
*^contrd follicitudincm de uiftu.
Exordium cji liberum , dut d communi qutreld de uiftu,w dcfidei nofir£ tenuitdte.
Vropofitio, de curd domini pro noflro uiftu. Cbri ftut re ipfd pr£Jidt quod docuit , Mdth.6. Breuitcr. Sequcntesfenutrit dommm. Adeocrquicquid cred uit dominut,pafcit. Pios dutem fingulari et fuprd \m tndno modo,fires urget,nutrit. Confirmationis loco efi hum Euagelij bijloria. Narrationis exordium efi tranfitio fuperioru.Vofiquam Chrifiutita cum Vhd' rifieis difccptduit, uulgus pendet db eo , zrfequitur. Scquimur et ddbxremut Cbriflofide exfuis promif> fionibus.
Quid uidebdntfignd zrc.] Cdufd fequehe, R4* f itur uulgusfecundum doftrinam ipfisfignti.Duct*
i s rccr
i jS DOMINICA
re <& fequi,funt comlatiud.Ducitnos Chrijlus pre imffiombu$>Vfaliz.H.i}6. 54.80.144.146. Deu. %:Vruerb. Matt. 6. 1. Petn ^..Bxemplisfilioru Irael in deferto.Mofe,£lti,uidu<£ Saraptant, uxoris pro phet£.4..Regum.4..Danielit,Sampfoni$}de fni. Hic quincfc milia,aiias quatuor miHa hominum pduit.ln* terim dum magna promittiUc? Lftat promiffioni* onibus , ecce ducit no> in defertum. Ejl ne tbi de «i» ftu benc projpeftum } Defertum, k relatione uocis. ltanelaftat uanafyefamelicos c?fufpenfo$*Eaejl domini ratio,priufquam pafcat,duat in fhmem, per mortem ad uitam perinopiam ad diuitias zr.Uddo tninus femper dbludit k fui/s promiffionibus et parat diuerfum agere. Caufa eft, ut clarefcat gloriofus, ey mdgU perfpicuum fiat fuum mirdculum.
Cum fublcuaffetoculos.) Refpeftu$c?curddo mini eft.Oculi domini fuper iujlos. Non uidi iujium derdiftum. Quis fperauit in Deum , er dereliftus cjlflam fubleuat oculosjnaftenus uifus no refpicerc.
No« potejilatere Chriftus. Indigndbundus, CT prffraftos \ud*os perofu$>(\U£ritfeceffum}ut<\uic* fcatdum reftddbit, ecce fequitur magna hominum copid. Venientem ddfe. ) Noh potejl fequentes reijcere&dimittere.Omnis qui uenit dd me,non tijcidm fbras.
Vndc ememuspdnestTentdtionis cdufd dixit,ut
uideret
L E T A R E. U9
uideret quid fidei haberent : quonidm Um uiderdnt dqudm in uinum uerfdm : tot infirmos curatos, fdt* i bdnt fintentias ey exempld fcriptur* deuittu.Sic i femper interrogdt nos mente Dominus9fkuendo nt* | bifcum rem exceilentem pdrdt3ut de mdtrimonioyde aconomid3alijstfc funclionibM fufcipicdis. Adbtc re fpondemut quemadmodu \ric Apofioli tbilipput ejr AndredSy qui ex medid etu ratione ey dcutifiimo co t filo,extremdm produntinfidelitaiemyobliti Cbriftu deum omnipotentemy dum diuntiDucentorum dend riorum pdnes nonfufficere. Etquid htc inter tantou \U humdnd rdtio plane nihil dgit ddfidem er operd. Vatienterutiq;fvrtdomimn,non reijcit Apoftoloru imbeciUitdtemynobis pro exemplo omnibm defperd tk: 'ocua defertut ejiyhord pr<eterijtytriduo fuftinue* runtynon hdbent quod manducentyddeo ey Apofloii iubetur ddre cibupopuloycumhil habetipfi.Kduffe dd keyn hor ijl. Vt autc manififte fentidnt opus dei, Chriftus Um primu fuo more paratfuis refpondere promiffis. lubete homines difcumbere.) Ego fcio deuiftu prjtfidium. Varddoxon hoc eft.
Difcubuerunt.) Noftrueft difcubere,& domini ittfiis in fvigulis uocdtionibus> ey uitt genere obfe* quiylpfe interim de uiclu profpiciet.Laborem pr£ci pitfoUicitudinemprohibet. Viriquin^milU.) Fr*termuuere$,zrpueros. U£c
ddmiraculi
*4o B O M I N I C A
admirdcuU exceUentidm fyeftdnt.
Accepit,grdtw egit > benedixit er diftribuit. ] Ver mdnus er benedittionem dominU pdnes, pifces, 'er qutuvi dugentur,d\id$ non item . Benediftio Do* tnini diuites fkcit cyfdginat * ~Benedicerc er grdtidt dgere,hoc loco nos docet Chriftus , qudndo dd men* fdm dccedimut.ldem Vdulm i.Timo.^Omnis cred* turd dei bondeft>fi cum grdtidru dttione fumdtur.
Diftribuit.} Ddnte te iUis,coUigent, dperiete te ntdnum tudmyomnidimplebuturbonitdte, vfrt.io?
Vtdutem impletifunt.] Adfdturitdtem ufyrc* p\el dominus.Efurientes impleuit bonvs.Diidtd o$3et ego implebo iUud.
CoUigitefrdgmentd. ] Docet non dbuti dei do* nvs,fed qu<e fuperfunt , referudndd effe in ufus pofte* ros er pduperUm. i tem,ut oftenderetmirdculum be nediftionvs &cura Domini, er multo plusfupereffe qukm fuitdnte.Simile exhibetpijs omnibus>db exem ph Idcob, Genef.31.ln bdculo meo trdnfiuilorddne buncey nunc cum dudbm turmtiegredior.ltemjie fimm de uiftu fecuri et negligente$,putdntes nosfem per mirdculofe pafcendos effe.lnfudore uultus tui ue fcervs pdnc,®> ctterd.
Bic ejl lierc prophetd iUe.] Deut. tS.Ergo Mef fwcy Emdnucleft. j£ fignvs coUigebdnt. Chriftut fuit rdpturos erfitturos ipfum regem. Quod mdxi*
mi
LETARE t4t
mccducndu ejl, nefiUcitatis tempore fuperbiamws, neue appUufum uulgi fufapiamus er affentatoribus patefkciamws aures . Nam Euangelium rudeuulgws non tam fide c/uerbo quam miraculis agitur : uult euangelium adfuos adficlut rapere , ad Ubertatecar nalenijct ad uxnam mundi ojicntdtionem,omnes ad- curruntyct fequuntur <& fufcipiunt Chrifiu et euan* gelium, dum uiuiturfme cruce , dum datur cibus & prof\>erafucceduntomnia.Quodfinonfit,fcandali* Z*tur,retrocedit, reUbitur, ey crucifige damitat. Qu£ tame omnia Chrifiusignoranti<eadfcribit:nam eoru multos 4 refurrcttione per pr&dicationc Apo* fiolorum ad pctnitentiam reuocauit 9 er ad gratiam recepit fyirituq; ftnclo illuflrauit in die Ventecofies. Amplificabis ab antithefi fi uacat diffidentia fcilicet, qu£ deque multafubminifirabit argumenta ey lotos. Qui non fequuntur,non credunt,nec nutriuntur. Di' uites eguerunt et efurierunt : inquirentes autem do* minum, non minuentur omni bono.
Epilogus repetit fuperioraetexhortdtur . vfwi euxngelij efi,ut fequamur Chnftum quocunq; duxe- ritfufrenfos,ueiin defertum ufq$,nec recurramut,ni fi ab eo pafli et dimifii, futurum efi ut uideatms mi* Ydbilia dei. \tem,Dominw>miro fuo opere confundit nojlram diffidcntiam et foUicitudinem de uiftu , iu ut cum incredulvs Apojhlis conju/l, porro difcamut nos deo comittere. Epifiok
14* D O M ! M I C A
EPISTOLA GALA. IIIL
VoeetaUegorice deferuitute Legi^eyLibcrtate
"EuangelijiUtpoflhdbitisferuiUbM P/74-
rifetffequamur liberum^er libe*
ratorem Cbriftum.
DTcoautem,quanto tempore ha?* resparuuluscftmhil differtafer uOjCiim fit dominus omnium5fed fub' tutoribus &C procuratoribus eft,ufcp ad prsefinirum tempus a patre* Ita cV nos cum eflemus paruuli , fub elemen^ tis mundi eramus feruientes, At ubi tempuscompktum eft,mifit deus fi- lium fuum^natum ex muliere , facftum fublege,uteosqui fub lcge erant,re- dimeretjUtadoptionem filiorum reci- peremus, Quoniam autem cRis fili] dei,mifit Deus fpiritum fiirj fui in cor^ da ueftra clamatem: Abba patcn Itacp iam non eft feruus , fed filius. Quod fi fih'us,&T hseres dei per Chriftum.
DOMINICA IVDICA Eunngelium9loun*VUL
Quis
I V D I C A. T4*
aVis cx uobis arguct me dc pec^ catoCSiueritatcm dico^quare uos non creditis mihi C Qj.ii cx dco eft ucrba dei audit: Proptcrca uos non au/ ditis>quia cx deo non eftis. Refpondc runrergo Iudari,& dixcruntei:N6nne benedicimus nos,quod Samaritanus cs tu,&T dfemonium habesC Refpondic Iefus: Ego da?monium non habec > fcd honorifico patrem meum>& uos inho* noraftis m \ Ego autem no qua?ro glo* riammcam. Eltquiqua?rit&f iudicat* Amen amen dico uobis fl quis fermo- njm meum feruaucrir,mortcm non ui« dcbit in etcrnum. Di xcrunt ergo ei la dan:Nunccognouimus,quod daemo- nium habcs , Abraham mortuus eft &C propheta?:& tudicis,fi qiis fermonem meum feruaucrit, no guitabit morte m aeternum . Nunquid tu maior es patrc noftro Abraham , qui mortuus eft cEt prophetajmortui funcQue teipfum fa cis f Refpondit Iefus , bi ego glorifico mcipfum,glona mea nihil cft.Eft pater
me us,
144 D O M I N I C A
meus,qui glorificat me, quem uos ^ du citis^quia deus nofter eft,ct non cogno uiftiseurru Egoautem nouieum, dcfi dixero quod non fcio eum , ero (imilis uobis mendax3fed eum fcio y & fermo- nem eius ieruo, Abraham pater uefter exultauit ut uidcret diem mcum, & ui- dit , 8C gauifus eft Dixerut crgo Iuda?i adeum,quinquagint? annos nondum habes,cY Abraham uidiftiVDixit cis le fas: Amen amen dico uobis^antec^ A- braham foret.ego fum, Tulerunt ergo lapidcs ut iaccrent in eum, Iefus autem abfcondit ie? cV exiuit de templo* A Kgumentofum ejl euangelium. **Exordium cum fuis locis efl Uberum.
Vrcpofitio. Chrijlus confirmdtfefilium deieffe M efuam . lud&i contra reftitant>non ex ignorantia, ftdinduratione et objlindtione , atque hocfub fyecie pietdtis et bon<z rdtionis , ojfinfi tenuitdte perfonat Chriftiod circunjldntijs colleftdyltdnufqudm conue* nit Chrijlo cum Vhdrifeis.
Wrrdtionem orditur db infultdtione, quafuam uitam dejtndit.
Quis ex uobti arguet mede peccato! ] Hoc nemo
defe
i V D I C A. 14/
iefepY£dicdrepoteji,erplusquam humdnum eji: quoniam omnes peccduerunu ejno ejiiujiuA: Ergo diuinum quiddam ejl in lefu,quod de Mefiia prtdi* xitEfaias. Quipeccatumnonfiat&c. Nemo ue* firum poteji me de peccato drguere. Sequitur me effe Mefiidm.Defcndit fuam uitdm.
Si ueritdtem dico &c. ] Defindit fudm doftrU nam.Dico>qu£refiUere no potefi^quare ergo non creditis mihi i Quare dutem impij non credunt ue* ritati,caufamefficien&mipfe exponit boc fyUogif mo Baraco,ab effcftu fidei. fides diligenter audit uerbum dei> Vo$ non auditis, ergofidem ncn habe* tis.Yide fumus cx deo &filij dehloannis i.^irifuis Epifiolis. CoUeftio efl afignis externis. Qui ex <teo efi,uerbadeiaudit,ut credat er confirmet fidcm. Vos non auditis,quia ex deo no efiis. Sequitur ergo eos er omnes incredulos ex diabolo effe. Hoc rcmor detfanftos VharifeoSyquiafuprd dicebantfe patrem haberedeum. Uinc conuiciantur,excandefcunt3ca* lumniantur, crfarcafiiceprjeter confcientiam Chri fium Samaritanum appeUant-»et ddcmonium habere.
Nonne benedicimus nos erc] CoUeftio refuta* toriaexfuperioriargumento. Tu non es genuinut ludt£ut0fed apofiata. Samaritanus es, cum negas nos exdeo effe,quiapatrem,zjnojir£fiirpis originent babemwsdeum.Summd7dmonium habes cum h<et
k duiSi
14* D O M I N I C A
dicMu non diuinafed pidnc didbolicd doccs. Expo* nequid Sdmaritdnus.Quid dtmonium habere.Hxc fors Chrijiifuorum'q> efi,et tcfumonium mundi. Per ^amaritanuyuitam^per dgmonium, doftmam eius, ddmndt. Hinc paUt, quidfitpeccatuminfairitufan clum,quoniam refragantur aperts ucritdti3du ddm nateMuitdm,zr doftrinam plmc diuinam > adci CrSatantadfcribunt.
Ego damonium non habeo. ] Refutdt er deftn* dit doftrinam,de uitd tdcet3quonidm mhil rejtrt uh tdm nofirdm ne damnentydut laudet, modo refte ui* udmwi.Doftrindm duic defindert oportet, quid dei tjl: QM me conftffas fuerit z?c. lbi non oportet td* cere etidm ddfdnguinem,ignem3cr morte uffy Ec* cle. Ne ucredris agonizdre pr& uero ufcfc dd dnima*.
Sed honorifico patrem."] Verbum cim prtdico* telebrc fkcio eius nomen, quifummus dei efi honor*
Et uos inhonoraftis me. ] Itd fufcipitis dei nun* cium,undc perfticuum efi,quam grdtum habetis dei uerbusquam efiisex deo:Quime fufcipit3fufcipiteti qui mifit me : Qui me reijcit,reijcit eu qui mifit me „ Cofequentia efi.Ed ejifvrtund omniu Cociondtoru.
Non qutro gloridm medm^Frxteritio efi. Non uolo meipfum magnum ficere&multd deme prt* dicdre,qudmuis uercpoffum,pru<kns prfitermitto* Nonquifefe3fedquemdeMcommenddtipfeproba* Meft.Nonlaudetteostuum. Ej5
I V D I C A- i47
Eji qui qujtrit cr iudicat a-c.'] Modefla pemif* fio efi. Tradiditfe mdicanti iufie\uVet.i. Qum ma* ledtcereturnon matedixitiita deiminifirti prstere* undafunt omnia couitia mudi. De mea gloria uide* rit dominmApfe mefuo tepore egregie glorificabit. Amenamen dico uobis z?c. ] Dittorum conjir* matio ejl,cr ualde euangdicafentetia <y noua pro* pofnio. Si qutffermonem* ] Expone quid fermo Cbnfii.Credere in eu que pater mifit.Quidferuarc Mortem non uidebit. ] Virtus cr effeclm uerbi dei ejhQuid mors &ternd.
N««c cognouimus.'] Exdamatio cum coUeftione cx amphibolofeu ambiguo, unde eum mendacij ar* guunt,gr confirmant quoddixerantipfum dtmo* ninm habere.lta nihil efi aduerfus fycopkantU mor fum,nec proficitur cum hus, qui ex aduerfo data opc ra argumeta qu£runt,qui penitmfinendifuntut in* digni,quibus myfleria Dei profiituamus.Qvod au* tem hic non definit Chrifius, fkcit ut eorum damna* tio iufia fit, er non habeant quod in iudicio pro ex* cufatione adducant. Ni/i uenifjem et locutut fuijfent cis,peccatum non haberent.
Abraham mortuusefl &-c.'] Uicfuo more cauil* lanturgr refutant Chrifii uerba aperto argumento ab excplis,fed ex ambiguo de duplici morte,a\iterb^ bquuntur qukm fentiunt* Chrifius <te morte <etern*
k i Uqui*
t4* D O M I N I C jft»
ioquiturjpfi de corporis morte dccipiunt.lufaUn* uitd er ironica concefiione permittunt ipfum effe deufed amare refutant ab exemploAbrahterpro* phetarum^qui feruauerunt fermonem d«, ey wtt^ mortui funt.lta ucritate mendacij arguere fludent, cum tamen uerum efidrgumentu.Abrdhdmeypro~ phete crediderunt in me foturu Mefiidm: Ergo/er* Uauerunt fermonem dei et uiuunt.Tu arguti te deu, cr fermonem tuum dei fermonem ejfe3ey quifermo nem tuumferuaueritno moriturum. \am Abraham CT prcphcu fermonem dei feruauerunt uticfc mor* tuifunt, ergo mentiris. Etcerte nonesmaior <etate ^fniorpatrenojiro Abraham,qui mortuuteftey propheU . Ejl defpeftm tenuitam Chrijii.lta pr&* fentia 7utut optima , fojlidimut > dbfentid ey ablata prtdicdnw. Gloriantur de pdtre kbrdhdm,utfolet degeneresfilij>adfuum ipforum dedecut.
Quem teipfumfkcm'} Quidpr<edicatdeteipfo* Quis es? Amara qutflio efi. Certe non ejl plwi quam Abraham.
Si ego glorifico meipfumeyc. ] Extenuatio , er periphrajtica tnfinuatiofui efi , qua fignat fe deum er deifilium effe Mefiiam.Voffetfimpliciterrefpon dijfeiEgo fum deifiliut iUe Mefiiat, fed modefie difii mulat^ relinqtat hoc negocium deo patri, qui ip* fum glorificat ipfo opere et mirdculiwndefatis in*
notefcit
I V D I C A. I4J
notcfcitqutiipfefu. EgregiddoftrindmodeftU eft. ut humiliter de nobvi fentumus, neue de nobis m<*« gndidftemut.Deusipfeproducet nos dd lucem,zr gloriofo$ji>Lciet,modoredcdgmM. Glorid Cbrifti ejUfe effe M.eftidmfd\udtor?m>boc ubiq, difiimuldt, dttdmeninnotefat.Qudnto mdior csjdnto fubmif* fiustegere.
Qnem uos dicitis>quid pdter uefter efl crc.] Va Xdt eos menddcijo quod itd de deo pdtrc gloridntur, cr difcernit ftftm fticm duerfifide. ldem ficiunt fklfichriflidnix_
Egofcio eum crcllnfulutio^ certd tejUtio eft fideicontrdinftdeles.
Abrdham exultduit zrcJ\ Obiter indicdt fe effe promiffum iUum ZAefiidm deiftlium,uidit Abrdhdm diem meumfpiritu eyftde,ex promiftione: InfemU ne tuo benedicentur omnes gentes.
Qyinqudgintd dnnos erc] ludtirurfum tdxdnt eum menddcij db £tdte. Noeft humdn£ £tdtisyte A* brdhdm, tot dnnos uita defunclum , in cdrne uidiffe uiuu,quod tupr£dkds, qui quinqudgintd dnnos no* dum hibes,zr kbrdbd uidifti tptrcafticd irrifto eft. Antequdm Abrdhdmfteretzrc.] Chriftus rur* fum db £tdte coftrmdtfefciliceteffe inftnitum,ergo deum. Tulerunt Upides. ] Uicfuo more furibun didd drmd profiliunt, ey ut bUfphemum uolunt \d* k i pidire*
i/o DOMINICA
piddre. \Ud fecfuuntur ucritdtem* lefm dbfcon* dit /e.] Nondum uenit hord eiw,nec juit boc mortU %enM<\uodpdteretur. Epilogm repctit fuperiord* Uihilproficttur cum indurdtis impijs.
EPISTOLA HEBRAE. IX.
ChriflM expuifmex mdnufkfto templojngreffui
ejifummM et £tertiM pontiftx in templum,
er fdnftudrium tternum z? ccelejle*
CHriftus afsiftens pontifex futuro/ rum bonora pcr amplius cV per* feflius tabcrnaculumjnonmanufac^tr, id eft,no huius creationisrnecp per fan- guinem hircorum aut uitulorum ? fed pcr proprium fanguinem introiuit f&' mel m ian<3a,a?tcrnam redemptioncm inueniens* Si cnim fanguis hircorum &f raurorum, 8C cinis uitulae afperfus, inquinatos fancftificat purificans car- nem,quanto magis fanguis Chrifti,qui p?r fpiritum eternum femetipfumob' tulit immaculatum deOjemundat con^ fcienttam noftram ab operibus mor> tuis ad feruienda deo uiuentu Et ided noui teftamenti mediator eft, ut morte tntercedente^hi qui uocati funt ad etcr-
nam
PALAURVM, tft
nam hxredftatem , accipiant promif- fionem ad redemptionem earum prae> uaricationmn,qua? erant fub priore te^ ftamento, Vbi enim teftamentum eft. neceffeeft,utmors intercedat teftato- ris:teftamentum enim ia mortuis rai tum cfhnondum enim ualer,dum uiuit qui teftatus eft, Vndc nec prius illud fine ianguine dedicatum eft*
DOMINICA PALMHVM Ew4«ge!(«m,M<rttf?.X X I»
ET cum appropinquatTent Hiero- folymis,cY ueniflent Bethphagac ad montem oliueti t tunc Iefus miiit duos difcipulos , dicens eis : Ite in ca- ftellum quod contra uos eft , & ftatim Inuenietis afinam alligatamSfpulIum cum ea , foluite dC adducite mihi, & (i quis uobis aliquid dixerit, dicite : Do^ minus hisopus habet , 8C confeftim di' mitteceos.Hoc autem facflu eft, ut im* pleretur quod didum eft per prophe- tamdiccntem: Dicite filiac Sion, Ecce rcxtuus uenic tibi manfuetus, fedens k 4 fuper
f»| DOMINICA
fuper afinam 8C pullum filiura fubiu* galis. Euntes autem difcipuli fecerunt ficut precepitiilis Iefus, EtadduxerSt, ^finam 8C pullum, &Timpofuerunt fu< per eos ueftimenta fua,eteum defuper federe fecerunt. Plurima autcm turba firauerunt ueftimenta fua in uia, Alia autemca^debantramos de arboribus, & fternebant irt uia* Turbae aute quac prsecedebant, &.' qua? fequebantur cia- mabantjdicetes^HofiannafilioDauid, Benedicfius qui uenitinnominedomi/ ni,HofiannainexceIfis,Etcumintraf' fet Hierofolymam,comota eft uniuer*- fa ciuitas , dicens, Quis eft hic c* Populi autem dicebant : Hic eft Iefus ille prp' pheta a Nazareth Galila^e,Et intrauit Iefus in templum dei , 8>C eijciebat onv nes uendentes y 8C ementes in templo, &TmenfasnummuIariorum 8C cathe* dras uendentium columbas euertit > 8C dixit eis.Scriptum eft,Domus mea,do mus orationis uocabitur, ups autem fc . ciftis illain fpeluncam latronum.Et ac«
ceflerunt
PALMARVM. %s$
cefferunt ad eum cceci 5C ctaudi in tem
plo,&-fanauit eos, Videntes autcprin/
> cipes faccrdotum, dC fcribx mirabilia
l qua? fccity 8C pueros clamantes in tenv
l plo,&f dicentes: Hofianna filto Dauid,
indignati funt , &" dixcrunt ei : Audts
quidiftidicuntflcfus autemdixiteis,
VticpjNunquam lcgiftis: Ex ore infan
| tium dC laftantium pcrfecifh laudem*
Et relidis illis abijt foras extra ciuita-
tem in Bethaniam,ibicp manlit.
I p Vdngelium eft diddfcdlicums docet Chrijlum uc*
| r**iffe , ikt ut propbetx prtdtxerdnt inter qu* &
\ cquitdtus eft.
Exordiumefliiberum cumfuis locis, dut quid i cdufc quod hoc Eudngelium bis ponitur.
. Vropofido, Chrijlut equitdt in Hierufdlcm. Cdu fd eft udticinium Zdchdrti 9. de lAefiid :Ecce rex tuus uenit tibi mdnfuetus , fedcns fuper dfindm3&x* Uoc in lefu Ndzdreno ojlenfam eft : Ergo rex er Mefiids eft.Hxc oportuitfteri Rierofolymde,qux eft filidSion.Expone.
Ndrrdtio eftfimplex er hiftoricd huiiu equitd*
titt recitdtio. Chriftus mittit dlUtum dfindm er pul*
lumidbemtfHdducunt^imponuntChriftum^uulgdris
k $ pUbc*
*>
tj% DOMINICA
plebecuU dgnofcit eum ut regem,fubftcrnit uefti* menta in uwn>cxdit rdmos de arboribut,ut decorcl uum, prtcedentes er fubfequentes occinunt nouo regicdrmen grdtuUtonu,foU Chrifto regicongruu, OjiantidfiUo Lduid3benediftutquiuenit in nomine domini. Benediftum regnum pdtrti noftri Dauid. Itd dominm promouetfud udticinid.
Hocfkftum efi utimpleretur,rjrc. ] Confirmd* tio eft dfcriptur£ teftimonio.
Bccerex tuM,zrc* ] Defcriptio Mcfiit db bd~ bitu, er dnimi qudlitdte.
Ecce.] Ab inopindto,cr infolito regio more. Kcx tuws. ] Tibi udticinio prtdiftws, %? expc* tidtws. Venit tibi. ] \n prdtfenti,non eft quod dlia cxpeftest Mdnfuetut.'] Ab dnimi conditionc Zd* chdri* p.mftutfdludtor er pduper.
Sedensfupetdfindm.'] Ab hdbitu,non eftpom* fofws,fkftuofws,fuperbws er fumptuofws,fed mitts,be nignut, mdnfuetut, er humilis. E/l cgregid noftri regit defcriptio, Et pUnc Euatigelicws rex , omnibwt concufiis dnimis.
Et cumwtrdffetHierofolymdm.'] \nnotuit om* nibwsludxis ne hdbednt excufdtionem ignordntit. Vrftercd er effeftws Eudngelij eft, ut primum con* citet turbm in mundo.ftftindt in templum.Sumitfi* hh&profequiturregidfud officid* SpiritudlU rcx
P A L M A R V M. %s$
tft, proptt rtd fciritudkm , e«m^ fiifum ey m<t/* depraudtum dei cuhum,reftaurare intcndit.
Eijcitucndentes cr emerttes.] \d eos falfo intie* nijfe,ey ftdtuiffe,repetc ex ueten tejhmento,Lcui* tici. Quod percutit eos , Zelut domm domim jicit quod eam fpclunca ldtronuftcerdnt,ty latrocintum fuubisrebut exercuerant , fub deicultm prttextu. Adaptd ad noftrd Vdpifticdtempord. Quod autcm cijcit,figndtiUum dei cultuidm peripfum cefjare.
Scriptum eji: Domut mea, ejc ] Confutat cot dutoritdtefcriptur£,de dbufu templi ey ceremoms rum.Difcipuli ey pueri clamdnt Chrifto in templo: Ofidnnd.DcfiniquidfitOfiannd. QuodiUefit uere fdludtor, eyfiliw Dduid Mefiidt. Hoc exc£cati Pbd rifeifirre non poffunt , iubent ut difcipulesfuos in* crepet. Refrodet Idpides cldmdturosfi bi tdcuerint> ddeo nonpoffe opus deioccultdri,ey oportere Cbri (lum ludxisinnotefcere , ne babednt excufdtionem, CT fiimpedirenturhomines,ldpides cldmdturcs.wi rum eftquod pueri ddmant cr dgnofcunt Chriftu, feniores non item : omnid dd ludxorum dignum iu* dicium.ltdfit noftro idtn nouo Eudngelico feculo.
Auiis quid iftidicuntQ Arrogas tibi h£c *fu* mistibib£cpr£Conid*
Nunquhn legiftk i Ex oreinfvttium,&c'] Re* idrguit eos,et coftrmdt dutoritdtefcriptur*. U*c dc
Meftid
l}6 DE SACRAMENTO
lAefiid diftdfunt et milriidm exhibenturyEgo Mef* fias fum. \td promouet dominut fud uaticinia in Chri jio3impijs interim negligentibus er dfyerndntibut. IPorro conuUii ?hdrij<gi,nihil td die interrogdntdm p\im->c\uoniam fingularem dciuirtutem cr maiefid* tem uidebant in Cbrijlo. Ab hinc quotidie docet & fdttdt Chriflu* in templo, uerm iUc dcdor er fdlud* tor,fi.ifis dodonbut expulfis. Contrd dutem ceffdnt ab his Pbdrifei , donec Chnfiumcmedio toUdnt & crucifigdnt.
Et reliclis iUti dbijf] Epilogut efi.Ktc eji huiui iiei hifioria, in qud expletd cjlprophetid Zdchdria de Chrifio.AUegorice,fi udcdt er uifum faerit,po* terti obiter zrbreuiter perflringere. Chrifius noi redempturut,per uidm eliueti,hoc efi grdti&>ueniU mittttApojiolicos conciondtores , dUdtum ddfe afi* tidmcr puUum, ludtos er Gentes. Sedetzrequitdt in afind,hoc efi,exlud^ mfci uokit.ndm ut afinus ejiiugdlezrponderifirumdnimdUitd \ud*i erdnt fub iugo legis.Antecedcntes & fubfequentes ,figni* ficdnt crcdentes , dnte er poji dduentum Chrifii. Ui Chrifium fufcipiunt,pr*dkdt regcm,filium Dduid, qu£ efiMefitiperiphrdfis. Occinut ofidnnd trium phdie er grdtuldtorium cdrmenouo regi, quodfoli filioDduidMefiid* fdudton conuenit. Subfiernunt ucfiimcntd, corporafudpro Chrifio cxhibcnt. De*
cordnt
EVCHARTSTIAE. ijp
cordnt cw ukm frondibus ey ramis palmdrum \ bo ni/smoribu^^conftantiftde^ethoneftauita.Vueriitm frntes abieflifiimi &- idioM corammundohomina fufcipiui?t,agnofcunt, eypr&dicant Cbriftum.Sa* picntes carne intcrim uruntur ey eftuant animo, prxnimio dolore, contemnunt ey contemnentur. Epi logus breuiter repetit er exhortatur. EPISTOLA PHILIP. IL Vt exemplo chrifti fukmittamutnos ey humi* Uter dmiobisfentiamufi, qui cum effetDeut, rex re* gum ey dominus dominantium,humilem tame^matt fuetum zrfubmiffum fe pr&buitinterr'vsyuthabet hum Euangelij prophetia ex Zacharid.
HOcenimfentiteinteruos,quodet in Chrifto Iefu Qui cum in forma dei eflet,non rapinam arbitratus efhut eflet £ qualis deo, fed femetipfum exina niuit/ormam fer ui accipiens,in fimili^ tudinehominum faftus^&habitu iti' uentus uthomo* Humiliauitfemetip' fum, fadus obediens ufcp ad mortem, mortem autcm crucis* Propter quod deus exaltauit illum 8C donauit illi no^ men quod eft fupcr omne nomen,ut in nomine Jefu omnegenu flectatur coz-
leftium,
%f% DE SACRAMENTO
leftium , terreftrium3Jinfernorum>& omnis lingua confiteat' quod dominus lefus Chnftus in gloria eft dei patris*
DE SACRAMENTO EVCHA* RISTIAE.
HAbet genera admixta Didafcalicum, Demon flratiuum^Deliberatiuum.
Ylxordium commodm ducitur 4 noftra perdi' tione per Adam,et a reflauratione nojlr£ falutii per Chriflum,pro cuius reicertificationefunt nobit Sa* cramentarelifla* ?ropofitio,deSacrameto corporitetfanguirivs Chri fti. Captatio beneuolenti£,attentioriis et docilitatti.
Ndrratio, & definitione effcntialL Quid eft Sa* cramentutnfefiuerum corpus er fanguis Chrifli, peruirtutemew uerbi. Non ejl impofiibile apud deum omne uerbum : Dixit wfiftafunt.Deutfiqui dem per uerbum efl omnipotens. Confirma k mundi creations, mortuis fufcitatis, infimti curatis^c. perfolum uerbum.
A caufa materialL Varivs er uinum, eruerbum ChriflL A caufa Yormali.Corpws cfanguvs Chrijlu Vu<e fubjlanti* in uno fubiefto. Afimiliutcorporis er anim£ unitat cfl, Sic corporis Chrifli in pane,& fanguinis in uino efi. A caufa efficiente. Chrifim ipfe9 eius uerbuomnipotem. Vis et efficatia uerbi in om*
nibm
.
EVCHARISTIAE. 1*9
nibutcredturisdcondito mundo. Acaufa TindlL Ad idendum ej bibendum. Ab effeclu. ?ro nobis ddtur in rcmifiionem peccatoru.Chnftm promifiionem & ternofignodnncftit,ulc[uidcceditddfdcrdmentum perfidem,dccipitremifiione peccdtorti. Liberdtur ipeccdto er morte.Jatur gratia cr uitd £ternd. Ab Officio.Vt memoresfimus moriis Chrifii,w gratia iunde nomen Eucharifiit habet ) er charitate exef \ ceamut in proximos. Afimili. Quemadmodu domi* I nus agnu pafchalem inftituerat ad memoria redem I ptionis er tranfitM ex Aegypto,Sic Chriftutfefc dc* ditinfuimemoriaminempenosfua morte liberatot effedb dttemamorte. Etquemadmodumfe Chriftufi nobis dat comedendu.Sic nos totos pr&bedmus pro* ximis.Etficut€xmultisgrdnispdniscoficitur3zrut exmultis bdccis er botris uinu confiuit,\tdnosmuU tiunu corputfumut. A pdrtibus. Verbuerclemen* tum^parivs cr uinum, corpus wftnguis Chrifii. Ab Accideiibus. Eidespotcftautadeffeautdbeffe, citrd Sdcrdmenti corruptione. Cjeterufidesdignos, diffi* dentid indignosfkcit. Sunt er cdtera dccidentidjeiu nare,orare,zyc. Confirmdtiones er amplificationa db honeflo,Vtili,Necef)drio,\ucudo,fteili,dntiquo. A Similibus.Ab excmplisfcufiguratiagnipafchalti, Serpente tneo. J\b autoritdte & Sentetijs fcriptur* in eudngelijSfi.Cor. u.A Circufiantijs.Quis,Quid,
Vbi9
itfo DE SACRAMEKT6
Vbi>c[uibutduxilijs3Cur, Quonzoio, QudnAo*
Ab Antithep , & Refatdtionibut errorum , & dbufuum Sdcrdmenti. Epilogiu enumerdt ej ex* borUtur.
EPJSTOLA I. COR XL De Sdcrdmento EuchdrijiU.
COnuenientibus ergo uobis in u* num iam non eft dominicam cce- nam manducare, Vnufquifcg cnim fua coenam praefumit ad manducandum< Et alius quidem efurit , alius autcm e* brius efLNunquid domos nonhabetis ad manducandum &£ bibendum cAut ecclefiam dd contemnitis,et confundi' tis eos qui non habent C Quid dica uo^ bis ? Laudem uos C In hoc non laudo* Ego enim accepi a domino quod et tra didi uobis^quoniam dominus, Iefus iri qua nojfie tradebatunaccepit panem et gratias agens fregit &C dixit; Accipite &manducate, Hoccftcorpus meum* quod pro uobis frangitur. Hoc facitc in mei commemorationem. Similitef &C calicem poftquam caenauir, dicens:
Hi<2
EVCHARISTIAE. \6\
Hic calix nouu teftamentaeftinmeo fanguine* Hoc facite quotiefcaqj bibe^ ritis m mei commemorationem,Quo' tiefcacg enim manduc*bitis pane hunc .&Tca!icem bibetis.mortem dominian^- nuciabitis donec uenerit. Itacp quicucp manducauerit panem hunc , 8C biberic calicem Domini indigne, reus erit cor- poris &C fanguinis Domini4Probet au^ tem feipfum homo , &C fic de pane illo edat^ de calice bibat. Qui enim man ducat 5C bibit indigne^iudicio fibi man ducat &C bibit,no dfjudicans corpus do tnini Jdedinter uos multi infirmi et im becilles , &C dormiunt multi* Quod ft uofmetipfos dijudicaremus, ncn uticp dijudicaremur.Dum iudicamur autem a domino , corripimur ut non cum hoc mundo damnemur*
DE PASSIONE CHRISTI, - Ocwi efl Ttidafcalicm de articub fidei nojlrt. ^Exordium 4 tempore, aut unde UbeU Cum locti, Beneuolenti&^attentionis cr docilitdtis. Breuiter tnte N4rratione4nperftrin%e$, Qyul mors Chrijli.
i6z 1)E PASSIONE
Qu£ cdufd efficiens. Adt ldpfus,noftrd peccdtd. M>« feruordid dei,cr ueritds.Qu£ cdufdfindiiis. vtre* ftitueremuringrdtidmeypenitusfiludremur. Qa* cffeclusiDeuincitSdtdnm,aboletpeccdtumiextin>' guitinfcrnum,legem implet>mortem dufbrt, tribuit iuflicidmficit nos filios dei,ey htredes cakftisre* gni.Qux ojjffcktf Vtfibipro tAlisbeneficijs grdtifi* mui,creddmws fuum mortem pro nobis omnibusfd* tiip.cere*Etutrurfum noftrd corpord pro ipfius no* mine tribuarnui.Singuld confirmdfcripturtlocti.
Vropofiiio, Chriftus pdjfus eftfecundum fcripm rds,fub Pontio Vihto Romdno,dbldto regno \udxo* rum.Rdrrdtio breuiter perjiringithijloridmfecun* dum EudngeliftdKedconjUtcomdidbitionceycd* ptione in hortojrdditione lud&fogd difcipulorum» negdtione Vetrifilfd dccufttione cordm Annd,Cdi* phd>?ildto, Herode, eyrurfum Vildto, Sufyenfionc lucLtifldgetldtione, corondtione, ey ddmndtione ad crucem,Crucifixione,feptem uerbti lefu incrucc* flgnismortem Chrifti confecutis,ey fepulturd.
Confirmdtio k fcripturt ey prophetdru teftimo nijs ey udticinijs,Vfdl 2 i.Bfd.^^dchdr.ii.
Ab exemplisfeu figuris ueteris Teftdmenti, db \fddc,\ofeph,Agno pdfchdli,fubmerfo Phdrdone cr UberdMfitijslfrdel. Ab dtneo ferpentc, Vduid cum GoliddySdmfon cum kone,Gedeon cum Madidnitis3 londsinCetc. Vfm
D 0 M I ft I. tjfe
Vfusfeuftuttu* crucis ej ntortk Chrifli , e/l «t tredamushxcpropternos effefktta,ut redimere* mur er reflitueremur in integrum. Cofolemurq; no$ in noflra cruce per exemplum crucis chrifli. u Vet* i.ey^.adKoman.6.
Quoniam Chriflut quotidie infuis patituryergo
| ijdemadhUcreflantperfecutores,ey infirmi difci* puli.Facile poteris elicere qui reflrant Chriflu, Ve* trum,difcipulos,\udam,CaiphamPilatum,Herode, ¥harifeos,c? principes populhuulgus,Nicodemum CTlofephiCTC.
Epilogut enumerat fuperiora hortatur ad gra* tiarum aftionem,imitationem,cr timorem domini,
| poflquam uidemut deum patrem tam acerbe offen*
\furn effe peccato,quod etiam propriofilio non pe*
| percerit3uiridiiUiligno.
TRACTATVS PAS*
SIONIS DOMINI NOSTRI l£« fu Chrifli,iuxtaordinem hifloridt,fecun' dum quatuor Euangeliflas.ln genere ludiciali. Zxordiu pafiionis Chrifli ccepit a refufcitatione Lazari, unde exarfxt Vharifeorum er Scribarum inuidia aduerfws Chriflum, tantam copiam uulgi poflfetrahentem,
i % INSTA*
i<*4 DE PASSTONE
nstabat dies feftusazy | morum,qui dicitur pafcha# \ Et dixit Iefus difcipulis fu* tsjScitis quod pofi: biduum pafcha fit^cV fiiius hominis tradi tur,ut crucifigatur.
Tunc congregad funt principes Sa^ cerdotum & Scribse cV Seniores popu !i in atrium priftcipis Sacerdotum, qui dicebatur Caiphas , cV concilium inie* runt.utlefum perdola apprehenfum ocdderent* Timebant enim plebem> Dicebant autem ; Non in die fefto^ne tumultus fiat in populo*
Concilium inierunt.crc.'] Tuntum dbfiiitutfu* fciperent defiderdtifiimum itlum Mefiiam.
Vt occiderent. ] liratfcopat er cduft findlis,dt hoc,honcfldfyecie : nlfeftdriw> uidebdtur effe Chri fiwhdduerfm Scribis er ¥hdrif<£Vi,uem(ut habeban tur) docloribm.
Nonin diefifio erc] Cdutio eji. Mdturemus confilium dnte pdfchd,priufqudm ociofd muhitudo conuenidUqu&db ipfo penitut pendet , ne tumultut fidty wfauiatin nos populut. Konefidftecies efl,feA nrguiteos dolo3 er iniufid caufd occidiffe. ]nterim
Chrifio
D O M I N h %6$
Chrifto cocnd dppdratur in Bethdnid i Simone. Mu licrungucnto profundcns Chriftum,refvrt fudmft* dem3c{udm Chriftm poftcd dcckrdt.
Etcumeilet Bethaniadndomo Si* tnonis leprofi, accumbente eo, acceffit ad eum mulier habens alabaftrum un* guenti nardi pifticae praeciofa^&T conv minuto alabaftro effudit illi in caput. Videntcs autem quidam difcipuli indi gnati funt, diccntes : Ad quid perditio haec unguenti ( Nam poterat hoc ueiv di pl uris quam trecentis denarrjs ac da ti pauperibus* Et fremuerunt aduer^ fus illam* Eo autem cognito , Iefus ait illis;Sinite illam,quid molefti cdis mu> lieric' bonum opus operata eft erga me* Semper enim pauperes habetis uobi- fcum5&Tquandocuncp uolueritis,pote ftis illis benefacere,me uero no femper habebitis. Qiiod potuit huec fecit, prae* uenit ut ungeret corpus meum ad fe* pulturam. Amen dico uobis>ubicunep praedicatum fuerit hoc Euangelium in toto mundo,hoc quocp;quod hgcfecit^
i * nar-
\66 DE PASSIONE
narrabitur in memoriam ipfius,
Ad quid perditio bsc ? ] Ab inutili er prodigd* litdte. Nam poteratboc uendi.^Corre&io ab u* tiliori c frugaliorL Hic ludtf fubpietatti fyecie, fu£Jludet auaritU, quod cum nonfuccedit tndigttd* bundus, furit, <& meditatur aliunde qutjlumfhccrc cum damno ChrijlL
Semper enim pduperes bdbebiti/s erc] Diluiti fudperfond3o>tempore,nonpotcftismihi boc mo* dicum commodifiuerefSi uultti liberales effe in pau peres,non deerit occafio.
Prjeuenit ut ungeret corpm meum dd fepultu* ram.'] Exprimit fidem mulieris. Vr*dicabiturboc inuniuerfomundoMocmaleuritludam.propterea rapiturd Sdtdnd>dbit> (jfe ultro ojfert ludtis dc trddendo chrijlo.
lntrauit autem Satanas ivx Iudam cui cognomen erat Ifchariotes , qui erat e numero duodecim , abrjtqj 8C locutus eft cum principibus facerdotum &f ma giftratibus^dicenstQuid uultis mihi da re,&f ego uobis tradam illumC Quo au dito , ga uifi funt > &: polliciti funt ei,fe datur os triginta argenteos, &? ille fpo- ipondit* Ec ex eo tempore quctrebat,
quo-
DOMINI. t*7
! quomodo oportune illum tradct illis fine turba*
Qgidmltismibiddre eyc."] Qudfi propriwn \ mdncipium,^ putridam mercem uennlem exponit Chrijlum,dcftejfet in eiut potefldte.Meditabundos \erfecum difyutabundos luitosyde captioncbic red iit certiorcs cr tranquiUiores.
Et ego uobis tradam iilum ? ] A fkcili efl,k mc mbinon cauebit^ctui fum ciut difcipulm* Apparatur \chrijh dgw p.ifchxUs,celebriA ilh defideratifiimd. CT ultima cotna.Agnws referebat Chrifw, ergo boc itcmporccrdiimmolandut Chriftws. j Cset<*rii primo die azymorum in quo neoefleerat fmmolari pafcha, accdfe- !rat difcipuli ad Iefum,dicetes : Vbi uis Iparemus tibi ad edendu pafchaf Et mi' fit Pctru ac Ioannc,dicens:Ecce introe untibus uobisin ciuitate occurrct ho* mo quida hydriaaqux portans , fequi' mini eu in doma iw qua intrat, &C dice- tis patrifamilias aedia* Dicit tibi magi* fter:Tepus meu propeeft,ubi eft diuer (briu ubi pafcha cu difcipulis meis edac1 Et ipfe oftendet uobis cccnaculum ma gnum, ftratu dC paratum, 8C ibi parate
l 4 nobis
i*8 DEPASSIONE
nobis. Euntes autcm, inuencrunt ficut
dixeratillis3et parauerunt pafcha*
Itacp antc diem feftum pafchse , fcie^ batlefusquodueniffct hora ipfius,ut tranfiretexhoc mundo ad patrem ,cu dilexiflet fuos qui erant in mudo , ufqj in finem dilexit eos* Et cff uefpera iam efIet,uenit&Taccubuitcum duodecim Apoftolisj&T ait illis:Defiderio def lde> raui hoc pafcha comedere uobifcif an* tequam patiar*Dico eni m uobis, Pofl> hacnon edam ultra ex eo donec conv pleatur in regno dei. Et aecepto pocu- Io,gratias egit ac dixit; Accipite hoc 8C diuidite inter uos* Dico enim uobis, quod pofthac non bibam de hoc ftu<R\x uitis3donec regnum dei ueniat cn illud bibero uobifcum nouum, in regno pa/ tris meu
Defiderio defiierdui &c* ] Ex nimio ddfcftu noftr<t redemptionps.
Vefcentibus autem eis,DominusIe- fus in ea norte qua traditus eft., accepitf panem,Q<: poftquam gratias egiflet,fre*
DOMINL \69
git, dedftcp difcipulis & ait J Accipire, comeditc, hoc eft, corpus meum quod pro uobis datur. Hoc facite in mei re- cordationem Similiteretcalicem pofly quam camauit, accepit, cY gratrjs zCtis, dedit illis,dicens:Bibite ex hoc omnes. Hoc poculum nouum teftametum efl in meo fanguine, qui pro uobis cV pro mtikis effunditur in remifTionem pec- catorum* Hoc facite?quotiefcuncp bi* beritis5in mei commemorationeim Et biberuntex eoomnes.
Veteri Tejimento expleto , Nouu injlituit. A* gno pafchdi abfumpto , fefe dat comedendum ey bi bendum uerumfuum corpiu etfanguinem,fub pane CT uino in remijlionem peccatorum.
Etcu eflet coena facta3c3 diabolus ia immififletinccr Iudx Simonis Ifcha- riotis,ut proderet eu,fciens Iefus quod omnia dediflet fibi pater in manus , SC quoda deo exiflet,&f ad deum irenfur- git a ccena cV ponit ueftimenta, cV cum accepiffet lfntcu, praecinxit fe, Deinde irufit aquam in peiuim,&: ccepit lauarc
1 s pedes
i7o D E PASSIONE
pecks difc/pulorum fuorurn , cV extrr* gere linteo quo erat pnecinrtus, Vc tiit crgo ad Simonem Petru,St" dirit ei Pc trustDomine tu mihi iauas pcdcsrRe^ fpomiit Iefus dixit ei : Qiiod ego fecio cunefcis nunc,fcies aut poftea* Dicitet Pctrus : Nonlauabis meos pedes in a> ternum* Refpondit ei lefus , Si non la^ uero tcnonhabebispartem mecu,Di^ cit ei Simon Petrus:Dominc, non tan- tum pcdes, fed 5>C manus &C caput* Di' cit eiIefus:Qui lotus eft, non opus has bet nifi ut pedes lauet , fed cft mundus totus, Et uos mundi cRisy fcd non onr nes, Sciebat enim quifnam eflet quf proderet fe«Propterea dixit : non cftis mundiomnes.
Vonit uefiimenUy erc. ] Vt nos uejliret. Item. Iduat nofiras fordes. Lauare pedes> eji mundarc ddfidut.
Nonlaudbitmeospedescrc.'] 'Extenuatio Pe« tri,non temeritMdutprdtfiacldmcns ejl. Non kd* bent pdrtem regni dei, nifi fu.rint loti d Cbrifio. tAundifumMperfidenhfedjubinde furgdndi funt
DOMINI. 17*
Poftquam ergo lauiflet pedes coru, recepriscp ueftibus (uis accubuiflcr,ite« •ru dixit cis : Scitis quid feccrim uobisc' Vos uocztis me magiftru ac dominir, cxT bencdicitis,fum ctcnitmSi crgo ego lauipcdesueftros, dominus dC magi» fter,uos quoq$ dcbetis inuicem alij alio rum lauare pcdcs.Excmplu cnim prar/ bui uobis, ut quemadmodu cgo fcci uo bis^it^ cV uos faciatis. Amen amen dico uobis3noeftferuus maiordominofuo, necp lcgatus maior eft eo qui legauit ip fum.Si hxc nouiftis,beati cftis (i feceri' tisea. Nonde omnibus uobis loquor, cgofcio quos elcgcrim, Sed ut adinv pleattrr fcriptura. Quicditmccum pa* nem,iuftulitaduerfum me cakancum fuum.Nuncdico uobis priufquam fiar, utcum faclufuerit credatis quod ego fum. Amen amc dico uobis^qui rccipit quemcuncp mifcro5me recipit : qui au^ tem me recipit,recipit eu qui me mifit*
Vojlquim ergo Umiffct crc.] Chrijhu * poftquZ nos Uuit, recepit uejlimenU fua3 fcfiu mortalitdt* indnitimmorUlitdtem.
Scitk
t7% DE PASSIONE
Scitti quidfecerim uobis yc*] mdicdt^quid u lotionefignificttum ueliU
Si ergo ego crc>DomimM e>t mdgijler uejier erc. J Bxemplum kmaiore*
Cum ha^c dixiffet Iefus turbatus eft' fpiritu, 8C accumbentibus.,edentibuscp illis5teftatus eft^dicens; Amen amen di co uobis, quod unus ex uobis mz pro* diturus eft qui edit mecCL Moeftiergo uehementer redditi , afpiciebant fe in«- uicem difcipuli haefitantes de quo dice» ret« Et ccxperunt querere inter fe,quif« nam effet ex ipfis, qui hoc facffrirus ef- fet,ac fingulatim ei dicunt ; Nunquid ego fum domine ( At ille refpondens ait ; Vnus ex duodecim qui intingit inecum manum in catinum*me prodi' curus eft.Filius quidem hominis uadft ficut fci iptum eft de illo, Vae autem ho mini flli, per quem filius hominis pro^ ditur,bonumeratei, finatus no fuiflet homo ille. Refpondens auteludas qui cradidit eum dixit ; Nunquid ego fum Rabbtf Auilh;Tu dwufti«Eratautem
unu*
D O M I N T. 1 7f
tffHis ex difcipulis Iefu recumbens iq Cnu ipfius:nimirum is quem dtligebat Iefus,innuit ergo huicSimon Pctrus, ut fcifcitaretur quis eflct, de quo loque retur Jtacjj ca rccubuiflet ille fuper pc cSus Iefu,dicit ei:Domine quis cftf Re« fpondet Iefus5ille eft cui ego intindum panem porrexero. Et cu intinxiflet pa^ nemdeditludg Simonis Ifchariota%Et poft off ulam ingreflus eft in eum Sata^ nas,Dicit ergo Iefus:Quod facis fac ci* tius, Hoc autem nemo intelligebat dif- cumbentiumadquiddixiffet ei. Qiii^ dam enim putabant, quialoculos habc bat Iudas3quod dixiffetei Iefus:eme ea quae opus funt nobis ad diem feftu,aut egenis ut aliquid daret, Cum ergo ao* cepiffet ille off ulam , exiuit continuo» Eratautemnox.
Vnm exuobis erc.] \defly unm ex uobis dcdi* tifiimis meis difcipulisynon ex Vhurifeis aliquis.
Trudet we.] Emphdticum pathos efl.
Acfmgulatimeidicunt: Nunquid] Difftdebant fibijpfistzj uoluerunt reddi certiores de feipfisyut
muturcnt
i74 DE PASSIONE
tmtdrent propofitum. Oportetquidemfiiium homl nis tradi , id<fc per homines,fed propterea nonfunt excufati,quod dei oput urgent <& perficiunt.Domi' nu* creauit ipfum dd diem malum.
Bonum erat ei eyc. ] Satis admonet \ud<m y ne babeat erroris excufationem. Uinc elici potejl , quo cofilio ludas Chriftumfecutusfit : nempe ut bene ui* ueret fecundum camem in ocio. lam cum non uidet fuccedere,deficit ad Vharifeos.
Qui ego intinttum panem porrexero^Afignvs* Dedit buceUam lud<e: ergo ludai traditor eft.
Quodfixisfic citius.'] Pojlquam non ui/s refipi* fcerefafvs ddmonitus, nec mutare propofitum , tan* tum maturdfiLftum>fum paratm.
Erdt dutem «ox.j Kelatione temporps ey Tudde* Quare difcipuU non prohibuerunt ludam* Eudnge* Uftoe excufdnt ignorantiam.
Fatfa eft autem &T contentfo inter eos.quis eorum uideretur efle maior* Dixit autem eis : Reges gentium do^ minantur eis,&T qui poteftatem habent fuper eos benefici uocantur* Vos aut non fic, fed qui maior eft in uobis> fiat ficutminor, &T quf pnnceps eft , ficut quf miniftrau Nam uter maior eft , qui
accum/
DOMINL x7s
accumbit, an qui miniftrat ( At cgo in in mcdio ueftrii fum , ut qui miniftrat. Vos autcm cftis qui pcrmanfiftis mc cu in tentationibus meis.Etcgo difpo* nouobisficutdifpofuit mihiparcr me> us regnu3utedatis ct bibatis fuper meri fam mcam in rcgno meo, & fedeatis fu per thronos,iudicates xn.tribus Ifrael»
Contentionem difcipuloru de ambitione ctpr<e* ceUentUfimiliariter corrigit Ckriftut, a difiimili, crfao exemplo probat.Traditore difcejJo^milU* riter loquitur Chriftus cum difcipulis , de fuis ipfo* rumcfrrebus.
Vos permctnfiftis mecum.] Proptered cr glorit regnimecum pdrticipes eritis.Kom.S. Si compati* mur,zr conregnabimM.
Ait autem lefus ; Nunc glorificatus eft filius hominis, dC Deus glorificatus cft per eum. Si Deus glorificatus cft per eum, dC Deus glorificabit eum per (c,8c continuo glorificabit eum, Filio* li,adhuc paulifper uobifcum fum3qug* retis me, iicut dixi lud^is, quo ego ua^ do uos non poteftis uenire ; ita & uo-
bia
17* DE P A S S I O N E
bisdiconunc, Praecepturn nouum do uobis>ut dilfgatis inuicem,ficut dilexit uos,ut SC uos diiigatis fnuicem: inhoc cognofcent omnes quod mei difcipuli titisy fi charitatem habueritis inter uos tnutaarn. Dicit ei Simon Petrus : Do- mine quo uzdis C Relpondit ei Iefus. Quo ego uado no potes me noc fequi> fequeris autem poftea^Dicit ei Petrus: quarenonpoflum te fequi nunc^ani* mam meam pro te ponam, Refpondit eilefus: Animara tuam pro me ponesc1 Simon Simoa, ecce Satanas expetiuit iros ut cribraret ficut triticum 3 fed ego rogaui pro te3ne deflciat fldes tua,& tu aliquandoconuerfis confirma fratres tuos* At ille dixit ei:Domine tecum pa ratus fum dC in carcerem dC in mortem gre. At ille dixit : Amen amen dico tjbi Petre^no canct hodie gallus , priufqua ter abneges te nofle me* Et dixit cisi Quando mifi uos fine facculo dC pera S£calciamentis,num quid defuit uo^ bisc* At illi dixerunt:NihiLDixit ergo
eisi
d o m i n u i77
cfs;Sed nunc quihabet facculum tollat fimiliter &T peram;fi£ qiri no habet^uen dat tunicam fuam &:ematgladium*Di co entm uobis , quod adhuc hoc qucd fcriptum eft oportet perfici in me„ Ef cum iniquis deputatus eft : etenim ca quxfuntdemc^finem habent, At illt dixerunt;Domine, ccce duogladij hic«, Atilledixiteis;Satiseft
Nunc glorificdtu*.] ldtn properdt & mdturdt tnea glorificdtio percrucem. \uddt wn propofitum fuum urget.
Quo ego uddo erc] Obitcr dfiigndtfuapdfiio* nem» Sequerti dutem pofiedJ] Sigmficdns Vetro crucem olim fcrenddm.Petrut inquit,fequdr, te non defcrdm. Animdm medm.] Ejicdrndlps pr&fum* ptio,zr tdmen beneuolut ddfvftut Vetri.
Animdm tudm.] Diluit , eleudt Chriftut Petri pr<efumptionem,repetiti$ uerbis per Erotemd. Non cdntdbitgdUuster,quin ter me negdueris,tdntum dbejl,ut dnimdm pro me pon^dut moridrit.
Ecce SdtdnM expetiuit.] Non tdntum nocetfi* delibmymfi admittdtur.
Domine zrc.] Perjldtfud prtfumptione VetrM, lAmdrum quippeejlfefvreincojlantem defertorem,
m er
178 DE PASSIONB
cr ddeb negatorem. Sunt uerbd Fetri nimijardorli ergd Chriftum.
No/i cdnet hodie gattw. ] Diluit»refutdt & re* petitfuperiora Chrijlusjndicdns inconfidntidm cdt nis in cruce7etidmfi udlde pr<efumdUHic locrn docet nos timorem Domini &■ ordtionem.
Qudndo mifi uos crc.] Haftenut nihil defuit uo bis>nihil fuit periculi er bellijam t\ui hdbetduds tw- nicdSyUendatunam er emat gladiumjdm neceffe ejl bettdre.Vnncepsmundicumfuvsfdtettitibmddorie* tur no$. Domine3ecce duo glddij hic. ] Syncera promptitudo eji^dliter intettigunt>dtfy Chrtftm pu* tdt.Um fequitur longd eyfcmilidris tttd cocio Qhri* fti,qud confolaturej pr<emunit fuorum animosde cruce, & glorid. Ddt pr<eceptum fuum nouum , ey fubinde diligenter repetitdemutudddeflione eyc* loan.14.1s. 16.17.
Et ait difcipulis fuis : Ne turbetur cor ueftrutruCreditis in deum 8Cin me cre dite. In domo patris meimafiones mul ta? funt.Quod fi fecus eflct,dixi(Iem uo bis,uado paraturus uobis locum* Et (i a biero ad parandum uobis locum , ite* rumuenam&aflumamuosad meip- ium^ut ubi fum ego,& uos fitis &e.
Et
fc O M I N I. vf?
ETcu hymnu ceciniflent , egr eflus, ,Iefus ibat,ut folitus erat,trans tor^ rentem Cedronin montem oliuarum* Secuti funt autem lllum &C difcipuli* TuncdicitilIis:Omnesuosfcandalum patieminiin me in iftanode, Scriprum eft enim : Percutiam paftore 8C difper- gentur oues grcgis. Poftquam autem furrexero,pra?cedam uos in Galileam» Refpondens autem Petrus ait illi: Et fi omnes fcandalu pafli fuerint in te , ego tamenunquam fcandalum patiar. Ait illi Iefus: Amen dico tibi quod hodie in nocfle hac,priufquam bis gallus cccinc rit>ter abnegabisme4 Atille uehemen^ lius dicebat: Imo fi me oportuit como^ ri tibt , non te abnegabo, Similiter au^ tem 8C cmnes difcipuli dicebant*
Er cum hymnu.'] Hymno ditto, feu gratijs aflis, abijt cum difcipulis , de more , trans torrentem Ct* dronjn montem oliuarum, ubi erat hortM.
Omnesuosfcandalum. ] Verum prtmonet toi offenfionis & defifttttjdcu confirmat autoritate ua ticinij Z4cha.i}.fciucct,fic effe ex confilio patris.
m % Et
ita DEPASSIONE
Etfi omnes fcdnddlum.'] Admittit offenfionefit fvre indlijsjnfe non item,ejlfibi confidentior. Non pdtitur Vctrm Cbriftum uerd prtdicere , ddeoc^ dc fe dittum effe ideo temere jpr<£fumit3ey cddiu ■
Tunc uenit lefus cum illis in uillam quae dtcitur Gethfemani 5 ubi erat hor* tus in quem imvoiuit ipfe, cV difcipuli eius^Nouerat autem cV Iudas proditor eius3locum,quia frequenter lefus con- uenerat iiluc cum difcipulis fuis Tunc Iefus ait illis; Sedete hic, donec uadam cV orem illic.Et affumpto fecum Petro cV Iacobo cV Ioanne duobus filrj Zebc dari, cc?pit expauefcere, dolere cV gra^ uiter angi* Et dicit illis : Triftis eft ani^ ma mea ufcp ad mor tem, Manetc hic et uigilate mecum , orantes ne intretis in tentationem * Et progreflus pufillum ab eis fermead iacfium lapidis^pofitiscp genibus 0 procidit in faciem fuam pro^ ftratus in terram,cV orauit,utfi poffibi* lis efletjtranfiret a fe hora^dicens ; Ab* ba pater mi3 omnia poffibilia funt tibf, fi poflibile eft , tranfeat a me calix ifte,
uerun-
.
D O M I N I. 181
ueruntamen non ficutcgouolo, fcd fi> cut tu.Et uenitad difcipulos cV rcperit cos dormientes, cV dicit Petro : Simon dormisc' Adeononpotuiftis una hora uigilare mecumc' Vigilate&Torate ut ne intretis in tentatione, Spiritus qui^ c!epromptus eft,fed caro infirma* Rur fus altera uice abijt dC orauit3dicens:Pa ter mi, fi non potefthic calix tranfire a mc nifi bibamillum, fiatuoluntas tua«. Et reuerfus inuenit iilos iterum dor^ mientes*Erantenim oculieorungra- uati,necp fckbant quid refponcei^ nt. Et relidtis illiswterumabri^cVorauit tertio eundem fermone, dicens : Pater, fi uis transfer calicem huc a me,ueruiv tamen norx mea uoluntas,tua fiat &c.
Ibieuthortut&c.'] Abijt in hortum Chrijlut, Ut indefdlut exordiretur,unde tunfgrefiio er dam* tidtio cozpit.Nondbjlruditfe Chrijlu*,cumfcitfudnt houm ueniffe,fedin cozns cognitumyfrea^uentemc^ locumabijt.
Trijiis ejl tnimd & t.] Vdtheticd excldmdtio ejl 4ngujiidt£ dnim<t , non poffum effe trijlior etidm in moru. Contueos quikuide cdufit er dduerfxtdte
wc i mor*
xSz DE PASSIONE
mortem expetuntiaut cum beneiUi/s efty er * morte
funt procultmortemfenon refbrmidare iaclatit.
Vfq, ad mortem.'] Uic primu ccepit mortU hor* ror uerfxri ob oculos.propterea abit er ordt.
Abba pater mi.^Qaptatio beneuolenti* eft.
Si poftibile eft. ] Oratio conditionalvs eft.
Veruntamen crc.] Correflio eftfuiyNolout me£ orationis caufa mutespropofitu. Ego meas par tes ago , in angujiia mea ad te clamo. ]d fecundo ej* tertio facit, non defiftit ab orationeyfignificans rem ejfefibi feriam.Nibil tamen ref\>onfi>& confolatio* nis confequitur, neq; exauditur. Apud patrem nibil fyei reliquum ejl de bac re.Kedit ad difcipulosyut ab hs demum aliquid folatij cofequatury dormiuntyni* hil uidet prtfidij, er confolationis a Deo, er homi* nibm defolatut efty hoc eftyextremtt anguftU,ey ten tationti.Hinc erumpitfanguin eusfudoryquodfignat extremu borrorem.Quoniamfufcepit toties mundi delifta, feriam dei iram fentit , er <eternam maledi* ilionem , unde dcminM faciem fuam planeauertit, uidetq^inimicorum ingentem copiam aduentare,
Simon dormvsf] vbi iam eft egregia iUa tud prdeftantiat VeUudam non uidest Ab exemplo con* trario. ludas uigilat ut perdat mey tu dormi/iiqui me deftnderes.
Vigilate&ordte erc] Edeftpiorumfitcrddt
ehora
ua
m*\
nc\
D O M I N T. i8j
chorajn fummis dnguf\ijs>Qnaf\ dicat:Ego iamfa* tisexperiorquidfntentatio. - Spiritu* qutdem promptu* efl. Caroautemmor tcm &• iudiaum dei abhorret.
Apparuitautem illi angclusdecao locontortanseum.Eccorrcptusfudore prolixius orabat, Et erat fudor eius fi^ cutguttae fanguinis decurrentcs in ter« ram. Et cum furrexiflctadeprecatio' ne^uenifflrcp ad difcipulos fuos,repcrit eos dormientes prac maeftitudine* Ec ait illis : Dormite pofthac 8C requie- fcitCjquiddormitis^fufficit. Ecce ap^ propinquauit hora , 8C filius hominis tradicur in manus peccatorum . Sur^ gite^eamus^ccce appropinquauit qui me tradit, orate autcm ne intretis ia tentationem.
Apparuit autem iUi angelmJ] Nonfinit deus ten Urifuosfupra quam ftrre pojfunt. Paterinterim u men uiietur aduerfus er inflexM, Angelus confbrtat cum,ergo inftrior frclus efl angelvs.
Dormite poflbac] \ronica permifiio efl, quafi *b importuno. Dormitc fcilicet, cum maximcuigi* kndumeJU
m 4 Sur*
t«4 DE PASSIONE
Surgite cdmitf.] Scilicet iUis obuiam.Non conij* citfein vericulum>fed cu uidet non poffe aliterfieri ultroneumfeofferu
Et continuo adhuc co loquente,ecce Iudas unus i duodecim3accepta cohor» te 8C miniftris a pontitiobus ac phari- faris dC fenioribus et fcribis,antecedens turbammultam5uenitiiluc cum later* nis ac facibus , cum gladtjs 8C fuftibus* Dederat autem hic proditor comune fjgnum illis^dicens^Quemcuncp ofcu- latus fuero is eft,comprehenditeillum> 8>C abducite caute Jefus itacp fciens om- nia quae uentura erant fuper fe, procef- fit ac dixit eis;Quequaeritis f Refpon^ derunt ei Iefum Nazarenum. Dicit eis lefus : Ego fumtStabat autem 8C ludas quiprodebateum cum ipfis, Vtergo dixiteis : egofum,abierunt retrorfum, 8C caeciderunt in terram, Iterum ergo intcrrogauit eos> Quem quaeritis C Illt autem dixerunt:Icfum Nazarenum* RefponditIefus+Dixi uobis quod ego fim.Si ergo me quamtis finite hos abi-
re,
D O M I N L tSs
re , ut implcretur fermo quem dixerat: Ex ijs quos dedifti mihi non perdidi quenquam. Et appropinquauit Icfu Iu das,ut ofcularetur eum^Ccfeftimcp ac^ cedens,dixit; Rabbi aue ac deofculatus eum.Dixitcp illi lefus: Amice, ad quid ades ludaofculo filul hominis prodis C Tunc acceflerunt cV manus fuas inie>- cerunt in lefom , cV comprehendcrunt eum.Vidertes aute tj quicircaipfum erant, quod futur um erat , dixer unt ei: Dominejpercutiemus ne gladior^Simo ergo Petrus cum haberet gladium,edu xiteum,cV percuflit fummi facerdotis feruum, cV abfcidit auriculam eius de- xteram* Erat autcm nomen feruo Mal chus.Refpondens autem Icfus^ait: St* nite hucufqj. Et ait Petro:Immitte gla* dium tuum in uaginarm Omnes enim quiacceperintgladiu^gladioperibunt* An putas quod non poffum nunc roga re patre meum, cV exhibebit mihi pluft quam duodecim legiones angelorum t Annonbibamcalicem quededitmihi
m $ pater
ifS D E P A S S I O N E
pater? Quomodo ergo implcbuntur fcripturse,qui'a ficoportet furi.Ercum tetgifluauriculam ferui fanauit eum«
Inillaautehoradixit Icfusad cos qu' uenerantadfe,principesftccrdotu dC magiftratus templi dC femores ; Tancjt ad lacronem cxiftis cum gladijs 5C fufti* bus ad comprehendcndum me , quou- dic apuduos fedebam doccns in tenv plo, 3C non cxtendiftisin me manus* Sed ha?c eft hora iila ueftra dC potcftas tenebrarum,ut impleantur fcriptur^ Hoc aut totu fa<ftum eft ut ccplei entur fcriptura? prophetaru. Tunc difcipuli omne« relicrd eo fugicrunt. Et unuf' quifpiam adolcfcentulus fcquebatur ili lum5ami(flus findone fuper nudu et co prghendutillu adolefccntuli. IHc uero relitfa findone nudus cfFugit ab lllis,
Quem qutritis t ] voluit palam ipforum nego* cium audire. Egofum.} Now negatfe.
Et ceaderunt.] Ad nomen Chrijli impijruunt, pijrefurgunt. Nam pofuutefiin ruinam e? nfurrt ftioncmntioru. Mfybocfo&ofatti tdmonet eos,nt
tmeri
D O M I N I. t87
temeri quidficiantiNam uerbo tanta copidm pro* fiemere,non eji humanarum uirium,fed diuinjcpo* tentia*. Sinite hos abire.] Mefolum oportet pati, ego mihifolifumpfi hocnegocium,et ne quis pereat quosmihi commendauit pater.
Amice.] Adhuc admonet eum , ne quid temere ficiat,cr imprudens ruat.
\uda.] ludas tradit Chrifium ofculo. Ujlfiftum fceleratifiimi c? ittiberatifiimi hominiSyquafi dicat: Qyid peiusfkcere pof]es.
Oculofilium ?] H£cpungunt confcientiam. Sic bodieomnesimpijfubbonopratextu uideri uolunt deo optime ueUe:interim tamen tradunt,perfequun tur,%r extinguere nituntur dei uerbum,eiu^q- pro- fiffores. Simon r rgo.] Ve trus temere gladium fk mit,Chriftut,corripit : falicetfe,eM(fcuerbum non defvndendum t'Je g1adio & ui.
Omnes enim.] Salicet abfy magijlratm iuffu, gladio pereunt. Confirmat fententiam , Dem te non conjiituit uindicatorem meum. \pfe uindicabit er ultor exiftet,Deut.\$.
An putas.] Confirmat ita deum ueUe.Namfi uo luerit,non permittet,certe deftndere me etiam duo* decim legiombutangelorum.vis ne tu impktionem fcripturtimpedire ? Vti ne tu calicem meum wfa* lutem hominum prohibm t Ab inhonefioJMtili e? temeritatc. Bt
g$S DEPASSIONE
Etcum tetigiffetauriculam erc] Pro maUfich beneficiumreddit.
Tanquam ad latronem.] Ab indecoro e*r «o« neceffario.No effet opus ita uos armis inftruclos m: cajpere quafi latronem , qui prtfens quotidie ad%i inermtitdocens in templo. Taxat eos dclo ,eyr,on iufla caufa rem agere.
Sedb<ficefthoraiUaueftra.']Vermifiio er cor* recliofui. Hattenutnonfuituobisliberum er con* cejfumjam bora ueflra eftjam permiffum eft, exer cete iam uim,explete iam ueflram libidinem.
Poteftas tenebrarum."} Eft craffa lUa ignorantid CT ex&ecatio ludtorum de \efu Cbrifto. De qua E* faiz 6.Exc£ca corpopuli buius erc. er i<tm uim e* xercetin \ud<eis cotra Cbriftu. Significatnibil poffc mali pijs contingere ante boram quam concefiit pa* ter.Huc refyicit iUud loannis 8. cum uolebat ipfum lapidare,z? euanuit, quia non uenit eiu4 bora : iam autem uenit: EJl ergo borafeu temput> nocendi pijs.
Tunc difcipuli.} Eaeft conftantia carnis in cru* ce.Uuc foettat iUud Zacba. 13. Vercutiam paftorem, V difyergentur oues gregis.
Cohors igitur dC tribunus ac mini- ftri Iudaeorum cornprehenfum Iefum ligauerunt,&f abduxerunt eum ad An- nam primumf Erat enim focer Caiphg
qui
DOWINL i$9
quieratpontifexanniiIIius*Erataute Caiphas is qui confiliu dederat Iuda^is, quod expediret unum hominem mori pro populo, Et duxerunt eum ad Cai- pham pontificem,ideft, principtm fa> cerdotum,ubi fcriba? 8C feniores conuc nerant, Sequebaturautemlefum cmi- nusSimonPetruSj&f alius difcipulus ufqj ad atria pontificis. Difcipulus au^ tem ille erat notus pontifici,et introiuit cum Iefuinatrium pontificis* Petrus autem ftaba t ad oftia foris. Exiuit ergo difcipulus ille alter, qui erat notus pon tificiy&C dixit oftiaria?, dC introduxit Pe trou A ncilla ergo oftiaria ad lumen Pe^ trum intuita, defixis inillaoculi5dixit: Ettucumlefu Galilxo eras* NumK tu ex difcipulis es hominis iftiusc' Ac ille abnegauit coram omnibus^dicens: Mulier,non fumjnonnouiillum, necp fcioquoddicas.Stabantautemferui<X miniftri qui prunas cogcflerant in me^ dioau!ar,quia frigus erat, 8C calefacie^ bantfe,Erat autemcum eis £>C Petrus
ftans
t?o r>E PASSIONE
ftans 8C calefaciens fe.Et exiuit foras ih ueftibulum 8C gallus cecinit. Abduxc runt eum ad Hannam*
Wm ab ingreffu erat proximm er fenior. Uic Vetrm primum de \efu interrogAtwjiegdt.
Pontifex ergo interrogauit Iefum de difcipulis fuis &C dodrina ipfius* Refpondit ei Iefus;Ego palam locutus fum mundo, Ego femper docui in fy nagoga 8C in templo quo omnesjudei conueniunt, &C in occulto Iocutus fum nihil, Qtiid me interrogas ? Interroga eos qui audierunt quod locutus fim ip/ fis, Ecce hi fciunt quac dixerim ego# Ha?c autem cum dixiflet,unus affiftens miniftroru dedit alapam Iefu,dicens: Siccine refpondes pontificiVRefpon' dit ei Iefus; Si male locutus fum teftare de malo,fin bene cur me cgdis f Mifle^ rateum Annas uindum ad Caipham pontificem. Stabat aut Simon Petrus in ueftibulo dC calefaciebat fe.Et pufil* lum poft primam negationem , uidit cum altera ancilla,& rurfum coepit di-
cere
D'OMINT. t5>»
ccre fjs qui aftabant ibi,Et hic erat ctim JL fu Nazarcno, Dicunt crgo ri : N i:m et tu cx difcipulis cius csfEt alius dixir, &C tu dc illis cs, Et itcrum ncgauit cum iurc iurandOjdiccns : Homo.non fum, fcdnccpnouihomincm. Et poft pufil' lum,intcruallo intericdo rcreunius hora?,alius quidamaffirmabatcumrjs qui aftabant , dicens : Vcre & tu cx iilis es* Nam &C Galilarus cs, 6V loqucla tua tc manifcftum facit.Dicit ci unus cx fer uis pontificis,cognotus eius cuius abfct ditPctrusauriculatruNonneegoteui* di in horto cum lllo C Tunc coepit exe* crari ac deicrarc Nonnouihomincm iftum,dequodicitis*Etcotinuoadhuc iiio loquente , gallus itcrum cecinit* Et conuerfus dominus intuitus eft Pctru* Et rccordatuseftParus uirbi domini lciu5quod dixcrat ei,priufqviam gallus ctcmeritbister me negabis, Et cgref/ fus roras,r1euitamare*
Cbrijhs interrogitur de difcipulis ty doftrinainZ AnuMfwurrogAtiudiau & «utoritatem dottrw<c
x9i D E PASSIONE
ab ofjicio. Cbriftm de difciptdit defertoribm^cii fce» neloquinonpojfetjiecmalelocuim eft, tacuitpo* tim.Hdgjspldcet tame ipfum ironiccinterrogajfe: ubieftidmingensiUd copid difcipulorum tuorum, quam pone traxifti f Nam noum es dcttor, quid do* ces ? qu<e ifta eft tud egregia dottrina , poftquam ita curfuat populmtNosfumm deftgnati fcriptur<e do* ttores,quis te defignauittunde tu tibi bocmunm ar* rogast videturbdecfanefattfiuftainterrogdtio. Dc doclrina refyondet er cccditur infhciem.
Interroga eos."] Nolo effe preco me<e dottrin*. Si bona eft,auditore$ meibene de ea loquentur.Scite refto det,& remouetafe,o-pemtmpr<ecidit.Ann<e latim interrogandi occdponem.
Sic rejfyondes Vonttfici I ] Videtur crimen l<eft maieftatisjta conftdnter er no fupplicatorie\zr re* uerenter reftondere, pr<efertim Fontifici, tam ex* cellmti perfons, ey uiro.
Quidmeccedisf] cbriftmad illatam iniuriat» non tacetyfed definditfeme putet aduerfariw iureft ciffeAnnocentiam licet dfiigndre 3 er fudm cdufitm defcndere,refcrire,non licet.Non eft bic locwdduer fm iUi: Qui te percufferit in mdxiUdm unamy obuer te tUi er dlterdm. Cbriftm non tdntum mdxiUdm,fed totum corpm mdle trdttdndu dedit.Annas^quoniam mbil dduerfm Cbriftumpotuit3mifitadCaipbam,ut
qui
DOMIN-n 19%
qui crdt cm anni pontiftxy ubi crdt totum concilia* bulum ueterdtorum. Hic Vetwfecundo ct tcrtio dc lefuinterrogituA>negdt, perncgdtcum execrdtione er iurmentOyubi uiderc potew cdrnis imbeciUitd* tem,cjinconftdntidm in tentdtionc ct cruce,etidmfi cgregii prtfumds.
Continuo gdUut cantauit ] Non fcttunt uerbA ChriftiMnc communefit Vetrutcyrecorddtur uer bum lefueffe uerumAntcrim dum Pctrut tam coftdn ter & impudenternegdt,reft>icit cu Chriftus , quod quidem eftftgnu grdtuz er admonitionis. Galli cdn* M cr reft>eftus Chrifti,uox legis cr Zudngclij , ai* tnoncnt nos noflri dclicli cr pcenitcnti<e.Niulti imi* tdntur Vctrum negdtione.
flcuitdmdri'] Ergo pocnituit,?? grdtidm dde* ptus eft. Petrut pro exemplo er confolattone efl om nibw> grduiter Idppsmon tamen ex dnimo prrfrdfto, fed eximbeciUitdte cdrnvs crhorrore crucis. Hor* rendum eft> Chrifium emcfc ucrbum negaredd ex* tremum uffyetidm iureiurdndo. Non tamen rcijcit eos dominut,modo pceniteant. Non pcenitemut nift cdntet gdUw>,w refpicidt nos Chriftut.
Principes autem Sacerdotum SC Se niores,8c" totum confilium qinerebanc falfum teftimonium contra Iefum5 ut mortieumtraderent,cV non inuenic'
0 bant,
:
»?4 DE PASSIONE
bant,etiam cum multi falfi teftes acccf- fiflent : non enim erant fztis idonea te- ftimonia, Nouiflime autem uenerunt duofalfi teftes,&: teftimonium falfum ferebant aduerfus illum,dicentes: Nos audiuimus eum dicetem : Egopoffum dirucre &T diruam templum hocDei, quod eft manibus facSum^et tribus die^ bus aliud fine manibus facfia extruam* Etneficquidemfatis idonea erant tc ftimoniailIorum*Etfurgens fummus facerdosinmedium, interrogabat Ie^ fum,dicens:Nihilrefpondesc' Cur ifti aduerfum te dicunt teftimonia C Iefus autem tacebat,nec^ quicquam refpoiv debat.Rurfus princeps facerdotum it\' terrogauit &" dicit illi : Tu es illc Chri- (ius filius benedfdi t Adiuro te per de« um uiuu, ut dicas nobis an tu fis Chnv ftus filius deu Dicitilli Iefus : Tu dixi" fti3ego fum,Verumtamendico uobis* Amodouidebitisfiliu hominis feden^ tem a dexti is uirtutis , &C uenientem in nubibus codi* Tunc princeps facerdo-
tum I
t> O M I U t %9i
tum difcidit ueftimenta fua3dicens:Bla fphemauit, quid infuper egemus tefti- busc^Ecceiluncaudiftis blafphemiam eius,quid uobis uidetur f Illi uero onv nes condemnauerunt eum, diccntes; Reus eft mortis* Tunc uiri qui tenebat Iefum,illudentcs ei,expuerur in faciem eiuSj&T colaphis eum ca^ciderunt. Altj i uero cum obtexiflent faciem illius^pal- mas in faciem eius dederunt, diccntes; Vaticinare nobis Chrifte , quis cft illc qui te percuffit t E t alia multa conuici' antes3dicebant in eutru
Qutrebdntfklfum tcflimonium.]Ergo iure oc* cidere non poterdnt. QutfitM nihil refoondet ai infignidmenddcid.
Adiuro te.] Non hocficit utfieret de Chriflo cer*
tiorjed ut extorqueret tdndem refconfum er rdpt
1 retoccdfionem dccufdndi. Chriflusddiurdtutytefld*
tur ueritdtemfeejfe Mefiidmfilium dei,etidmfifcit
eos nonfore emenddtiores,uiderint ipfi.
Bldfrhemduit.'] Arrogdtfibi deihonore,dppel* •\ldtfe Mefiidm^filiu dei,ergo reut efi mortvs. Hinc i I fdteUitibui3uelo Ugdtvs oculvs,confyuitur,c<iediturin . ficiem.Omnid tdmen ex pdtri/s confilio,& udticinfy i prophetdru. ?rophetizd.]AmdrutSdrcdfmutefi.
n * Ndnc
tj?tf DE PASSIONE
Mane autem facfto , conuenerunt o«
mnes principes facerdotu 8>C fcriba^fe^
niorescp populi ac totum cofilium ad>
uerfuslefum,uteum morti traderent*
Etduxerunteum in concilium fuum,
idicentes:Num tu es ille Chriftus ? Dic
hobis4Etaitillis:Siuobis dixero non
creditis,quod fietiam interrogauero,
non refpondebitis mihi , necp dimitte-
tis*Ex hoc tempore erit filius hominis
iedens a dextris uirtutis dei* Dixerunt
autem omnes; Tu ergo es flliusDei^
Qui ait : Vos dicitis me efle* At illi di«*
xerunttQuidadhuc defideramus tefti*
monium cipfi enim audiuimus ex orc
eius* Etfurges uniuerfa multitudo eo*
rum, uinftum abduxitlefum a Caipha
inprartorium,tradiditcp Pontio Pila«
lo prsefidiv
Maneinito confilioaprincipibm facerdotum* wfenioribm populhChrijlus iterum interrogatur» anfit ipfe Mefiiasiquoniam iam uulgo rumor ex re* busgejlU increbrefcebatAut potiut aduocatvs fenio tibut populi, ut audirent ipfi, er tejiarentur eiu*
blafthe*
DOMINL t£T
Mdfyhemtim 9 & dignum moyte iudkdrent9tdnto Wdiore itiis cum iuduio.
Si es lAefiids.] Xamiltiritcr 9 & dolofe tdmcn intcrrogdnt.
Si dixero non creditis wc.Si interrogduero uo$ exfcnptuns de MeJ?w,er couicero uos9non refyon debitis9mhil proficitur uobifcum9pr<ejrdtti ejUs9ni* bil nifx mortem meam cdptatis.mterrogdtus tamcn* rem ipfitm dicam9ne hdbedtis ignoruntti excufd* tionem. Ab hit uidebitisfilium. ] Veriphrdfi9fe effe Mefitim declarat. Filium hominis dppetidt fe, ab extenudtione9 fcilicet quem uos tim uilem homti nem<efiimdt'is9fedebit olim innubibus feuerus iu* dex.Ab his confuluiffentfcripturds9fifdperent ej re nonexiftimdjfentuilem. Sed fcdnddlizdti tenuitdte perfoti£crfbrtun£9cxc<ecdtifunt9 er expettdtum itium Mefitim turpiterreijciunt.Horrendum cxcm plum c<ecitdtis rdtionis.
Quid egemus tefiibus f dudiuimus ipfi. ] Furi* bundogrpr£cipitdtodnimo9ut bldfthemum con* demndnt9 er mortis reum iudicdntiproptered dd Bi titum9ut quiextremdm mortis fententtim diceret ducunL Interim ludas uidet rem defterdtdm9fuft>en ditfe9ergodefterdtc?ddmndtuY. Summumpeccd* tum efi diffdentti er defcerdtfo mifericordi<t dcu JLegemfentit>BudngcUum non dffequitur.
n % Ttme
t<>$ DE PASSIONE
Tuncuidens Iudas,qui eum tradi* derat quod damnatus efTet,poeniten* tia du&us > rctulit triginta argenteos principibus facerdotum^et fenioribus, dicens:Peccaui tradens fanguinem in^ noxium, At illi dixerut : Quid ad nosc* Tu uidebis:Et proieciis argenteis in tempIo,receffit, &T abiens laqueo fe fu- fpendit,Sufpenfus autem crepuit me» diusj&r effufa funt omnia uifcera eius. Principes autem Sacerdotum acceptis argenteis,dixerunt:Non licet eos mit^ tere in carbonam , quia precium fan^ guiniseft,Confilio autcm inito,eme- runtexillisargenteis mercede iniqui* tatis ,agrum figuli, in fcpulturam pe^ regrinorum* Et innotuit omnibus ha«* bitantibus Hierofolyma^ ita ut appelr laretur ager ille , lingua illis uernacula Akeldama^hoc eft,ager fanguinis ufcg in hodiernum diem. Tunc impletum eftquoddiVioeftper Hieremiam pro- phetam, dicentem : Et acceperunt tri' ginta argenteos , praecium adftimati,
quem
DOMINI. 199
qucm aeftimatu emerunt a filrjs Ifrael, &Tdederunt eos in agrum figuli,ficut conftituit miht domuius,
Retulitpecunidm.'] Proijcitdd pedes facerdo* tum^poenitensjiclhinquit.Veccauiytrddensfdngui* nem iufium. Tejiimonium perhibetinnocctU tbri* fii.lAdlepoznitetjdm totics er Utn jmiUariter dif* fudfus,cr admonitut.
Quidddnos.'] Transldtio criminis cjly crfecu* ritds de iudicio dei. Tu dcceptd pccunid tradidijii, ergo uideris. Vt confitetur,iU dbfoluitur. Omnid faciunt dd defyerdtionem.
Non decet mittere in cdrbondm.] Quid preciZ fdnguinis eji. Hypocrifis eji impiorum*
Agrumfiguli emunt.] Vt impleretur fcripturd ZdcbarUii.cdp.lU dominutfud cofiliddgit, etidtn per mdlosjpfisfy ignordntibut.
Maneigitur,addu<fio Iefu ad prac> fidem,ipu non introierunt inpraeto- rium5necontaminarentur, fed ut ede^ rent pafcha. Exiuit ergo Pilatus ad cos foras , QC dixit J Quam accufationem adfertis aduerfus hominem hunc f Re« fponderunt 8C dixerunt ei : Si non ef- fet hic nocens > haud quaquam tibi tra- n 4 didifle-
sao DE PASSIONE
didiflemus cu* Dicit ergo cis Pilatus: Accipite eum uos3 dC fecundum legem ueftram iudicateeuiru Dixeruntergo ei ludsei : Nobis non licet interficcre quenquatrw Vt fermo lefu lmpleretur quem dixit,fignificans qua morte efiet moriturus*
Mdtte igitur dddufte erc] Chriflm conuiftmfhl* jisteftibututbUfyhemut ddducitur dd ?ilatum,ut fententiam mcrtis diceret.Viidlm Komdnm ej gen* tilis,w dicitinregno ]uddico, ergo 4 l«to transk tum efljuxtd prophetidm Ucob9qut eosfdti/Sddmo miffettempem h\eftU. ludd nonintrdnt domum ViUthne contdminentur dd efum pdfth£icZulice co* Un^eyCdmelum deglutiunt. Veccdtum tfftimdnt, gentilti domum ingrediioccideredutem innocentem Chrijlum,peccdtum non<eftimdnt,im9 obfequium deOyLeuL z^bldfrhemum ne pdtidris uiuere. ViU tut egreditur,qutrit dccufdtionis cdufdm,ey rdtio- ttem deliftLut inde poffet im dicere. E/l decorum iu dicis. Nifi hic effet mdlefiftor eyC] Ironice di iuunt d coUeftione , qudp dicerent : quid oput eft de cduftinterrogdrejicile coUigerepoftis9cum hunc ddduamu*9neeelfccflreumeffe>dlids hdud dubic udduccrcmmnosintcgri^fmfthejfinc dolo uirL
Accipitt
DOMINL 20,1
Accipite eum uos eyc. ] Scitis eum mdkficum, CT contrd legem uejlrm peccdffie,necuuttis dicere cdufdmfecundumqudmpojfem iudicdre,Ergo iv dicdte eum uos ,fecundum legem uejlram. Ego non legis uefkdSyfed Cctfiris iudicid dgo, nonfcio legtm uefturum rdtionem,nonfum lege ueftrd dottut. Kemouetdfe.
Nobis non licet.'] Dilutio.ludicium nojlrum db* Idtum eft,C<efdrfibi uindicdt,tu C£ftris locum fufti* nes,ergo iudicd er interfice,^utfcUs cdufiis* Ecce dccufdmus eum. Sedttiofus eft,commouit uulguti Gdlited ufy huc.Aduerfut eft mdgiftrdtui,prohibet ddre cenfum C<efdri,nomindt fefilium dei,bldfthe+ tnus eft,nomindtfe rege ludxoru opponitfe C&fdru Hicftdtut eft cdufe ludicidHs,t*r tdmen mentituf omnidindm non commouit uulgus,fed docuit ejfd* ttduit.lufiit ddre C<efdri,etc.fugiebdt,cum uolebdnt ipfum regemfkere. Sedfilium deiefjenon mentitui eft,operd ipfx teftdbdntur,etmultddliddrgumentd*
Caeperunt aute illum accufare funv mi facerdotes,&T feniores de multis,di/ centes:Hunc deprehendimus euerten- temgcntem,acuetantem tributa darc Caefari , &C dicentem fe Chriftu regem cflejntroiuit ergo iteruminpratorig
h $ Pila*
ioz DE PASSIONE
Pilatus,cV uocans Iefum interrogauit eurrijdicenstTu es ille rex Iudseorum ? Refpondit Iefus ftans ante eum:Tu di/ cis. A temetipfo hoc tu dicis 3 an alrj di- xerunt tibi de meC Refpondit Pila tus* N5 ego Iudxus fumc' Gens tua &T pon tifices tradiderunt te mihi, quid fecifti c* Refponditlefus: Regnum meum non eft ex hoc mudo.Si ex hoc m undo eflet regnu meum^miniftri mei utiqj decer* tarent,ne traderer Iudeis;Nunc autem regnumennonefthinc, Dixit itaqj ei PilatustErgo rex es tu f Refpondit Ie- fus:Tu dicis,quod rex fim ego, Ego in hoc natus fum,&T ad hoc ueniin mun- dum ut teftimonium feram ueritati O* mnis qui eft ex ueritate audit uocem meanu Dictt ei Pilatus : Quid eft ueri^ tasc^ Et cum hoc dixiflet,iter um prodrjt ad IudseoSj&T dicit cis : Ego nihil inuc nio noxse in hoc homine.Et cum accu- faretur a principibus facerdotum,et fc* nioribus, nihil refpodit* Pilatus autem mrfum interrogauitillum,dices : Non
rejfpon>
DOMINI. 109
refpondes quicquamc^Ecce quam mul- ta dicuntaduerfum tc tefiimonia, non audisr^Etnonrefponditeiad ullu ucr^ bum,ita ut miraretur praefes uehemen ter4 At illiinualefccbant,dicentes; Co^ mouit populum, doces per uniuerfam Iuda?am,exorfus a Galilara ufcj ad hffc locum.Pilatus autem audita mentione Galila?a?,interrogauit:num homo Ga^ lilgus eflecEt ut cognouit quod ad He rodis ditionem pertineret^remifiteum ad Herodem,qui dC ipfe Hi\ rofcly mfs eratperidtempus.
lntroiuit ergo.] Vildtut dutem pro iudicis deco* ro,ey dlterdm pdrte dudit, quid ad b£c diceret Cbri fius,dnitdferesbdberet:ndm funtfdtis uebementcs ct cdpitdles dccufdtiones.Vr* c&teris interrogdtio* nem urget, dn regemfedrroget,qu# C&fdris rcs ejl. Cbrijlut dd interrogdtionem reftondet, diluit,remo uetq; fufyicionem de dffeftdto regno , itd tdmen , ne pUne negetfe regem effe. Si de teipfo dicti,non opui tjl mefateri : Si ex dlijs dudijii,iUos quttre unde fci* dnt.Hypotbefiseft.
Num ego ludsutfum?'] Diluitd perfonu ,fci\i* cet exfe nonfcire, fed ex alijs , qui tm iU dccufxnt.
Ad
*©4 DE PASSIONE
Ad btc refyondet Chriftwsfe quidem regem effe9fei rton terrenum : proptered qu<e uidentur competere in lnefam C&fdrvs maiejlatem diluit, ne quid ea partt timeat. Ergo nx es tu i CoUatio,cum non plane negziferegem effe. Cum autem auditnibil ejjepe* riculi abboc> de Ctfaris regno >fi.cile defijlit lativA intcrrogare.
Ego in hoc natus fum^c. ] Caufa qudre confi* teaturfe regem effe^quia ueritati natm eft. Qu& eft trgo iUauentas,ddquam natm es , ut tefteris f Bic Vilatwioptimam mouet occafionem difcendi, quid Chriftw>ftt,?s ad quid uenerit: fed non expeftat re- fponfum^ac fiudio dimittendi Cbrifti, exit, poftqua auditnihil effepericulideregno Cdtfarvs. Vel quod tantopere tumultudbdtpopulwiforvs.
Ego nibil noxaf.^Defiftited cceptofilfodccufd* flifi. Teftimonium eft innocenti<e Chrifti3 ej enco* mium iudicvs,non ad grdtidm iudicdntvs.
Et cum dccufdretur eyc.] Chriftut uehementer 4lud£vs accufatus , nibil refpondetiquoniam nihil proficit^etiamfi diligenter caufam fua deftnfet: nam priui remfuam deckrduit,non tamenfunt emendd* tioresficli.
Commouit populum,eyc*d Galikd ufy huc.] Accufdtiofeditionvs.
A me Gdiite* cdpit TiktM occufionem remo*
uend4
D O M I N !. *6J
xradaafe Chriftum : aut quia erat in Uerofa iudi* cio^uodanteuiolauit Vilatut , nunc uult refarcire.
Herodes autem uifo Iefu,gauifus eft ualde.Tenebatur enim multo iam tem pore cupiditate uidendiillum,eo quod audiretmultadeeo, &f fperabatfefig- num aliquod uifurum ab eo fieri. Inter rogabat autem eu multis fermonibus* At ipfe nihil ei refpondebat. Stabant autem principes facerdotum bC fcribae acriter accufantes eum. Spreuit autem illum Herodes cum exercitibus fuis. Cuncjj illufifletjindutum uefte fplendl da^remifit ad Pilatu.Etfadifuntamid inter fe Pilatus 8c Herodes ineodem die;nam antea fimultates inter eos in- terceflerant,
Herodes dutem uifo lefu wc.] Herodes non gam det Cbrifto3ut doclore,fed ut prtftigiatore. Proptt rea adfuas interrogationes nibil refpondet,ne fpar* gatmargaritM ante porcos. Uerodes induit ipfunt alba uejle ad derifionem,quodfeno dignatut eft re* fponfo. Chriftut eft pacificm inter Rerode et Vilatu» fed eft inter eospax, qu<t eft inter fceUratos latrones
vikm
lo* DE PASSIONE
Pifatus autem conuocatis princtpi> bus facerdotu ac magiftratibus &C ple^ be3dixit ad illos : Qbtuliftis mihi hunc hominem quafl auertentcm populum, &ecceego coram uobis interrogans, nuliumcrimeninuenioinhomineifto, ex his de quibus accufatis eum , fed ne Herodes quidem* Nam remifi uos ad iHum^&f ecce nihil dignu morre acftum eft ei* Emendatu ergo illum dimittam* Vilatm conuocatti &c. ] ?alam tejiatur Chrijli nocentUm : Tandem tamen ut expleret eorum libi* dinem,uoluitflageUatum dimittere, hocftcitfiudio dimittendi Chrijlu.Ad.htc a tempore commodam cd ptdt dimittendi occafionem, quodfolebant in Pafchd ex more,non lege0uinclu dimitterejn memoriam li* berationU exAegypto.Duos proponitjefum etBar rabam>exfcelere celeberrimu er morte dignifiimu.
In Fefto aat necefle habebat &T con^ fueuerat praefes turba? dimittere unum uincftum querncuncg poftulaflent.Ha- bebat aut tunc uincflum infignemmem pe latronem , qui dicebatur Barrabas, quicum feditionis autoribus coiedus
fuerat
D O M I N I. ltj
fuerat fn carcerem , qui pcr feditionem quandam in ciuitatefacflam homicidid patrauerat* Et cum acclamaflet turba, crepitflagitare ut faceret quemadmo- dum femper faceret ipfis JtacR congre- gatis illis refpondit Pilatus. Confuetu> docd uobis 3 ut unn dimittam uobis in pafcha* Vtr u ergo uultis dimittam uo- bis,Barrabam,an Iefum regem illum Iud;eorum,quidicitur Chriftus t Scie^ bat enim, quod propter inuidiam tra^ didiffent lllum fummi facerdotes* Se/ dente autem illo pro tribunali > miflt ad eum uxor eius, dicens ; Nihil tibi cum iuftoiilo,multaenim pafla fum hodie infomnis propter eum«. Principes au^ tem faccrdotum dC feniores, concitaue runt turbas perfuadentes ut fibi potius dimitti peterent Barrabam , Iefum ue^ ro perderent. Refpondens autem pr#- fes aitillis ; Vtrum uultis uobis e duo* bus dimittam* Et exdamauit fimul u^ niuerfa turba5dicens:TolIe hunc, &f di^ mittenobisBarrabam, Iterum autem
Pilatus
lof DEPASSIONE
Pilatus locutus eft ad eos,uolens dimft tere Iefum &T ait:Quid igitur uultis fa^ ciamlefu^quem dicitis regem Iudaeo' rum C At illi rurfum clamauerunt om« nes:Crucifige crucifige eum Jllum au-* te tertio dixit ad illos 1 Quid enim mali fecitc' Nullum crimen capitale compe- rio in eo, Caftiga tum crgo dimitta m iU lum. At illi magis clamabant^dicentes; Crucifigatur* Et inftabant uocibus ma gnis 3 poftulantes ut crucifigeretun Et inualefcebant uoces eorum ac fummo* rumfacerdotum,
Sciebdnt lefum."] Ergo inexcufabilis efi Vilatut, Sedentem autem iUo cr c.] Vrxter h<ec etiam u* xor Vilati palam prohibet,ne quid agat malicum iujlo iUo : Nam multa paffafum crc. Qaufa k coUe* ftione.EJlerhocapertum teflimonium innocentiai Chrifli.Satan paulatimfentit lefumfilium dei , pro* ftereauoluit nojlram falutem impedire ,metuitcfc fibiuim ab eo infirendam, er fpoliafua aufercnda. Vrincipes autem facerdotum erc. ] Vrincipes perfuaferuntpopulo,ut peterent Barrabam,iniu* ftum pro iufio.Data opera fiudebantipfum auftrre i mediOfViktm rurfum contenditfummo ftudio pro
ftlutc
D O M T N I. »0*
fatute Cbrifli Crucifige,crucifige,pr*ter M&&* quum, ut toUature medio, ea ejt mundi indoles ergi heiutrbum.
Quidenim maleftcit'] Oportet iudicem nott temere ludicare. Vilatut clamore uiftus,permittit le fum fltgc!Uri cr coronari.uttande expleret \ud*o* rum animum3fedmhil proficitiita erantplane pr£* fraftt \ud£i,v in eius mortem iurati.flageUatur^co ronatur>confyuitur , colaphis ctditur, cr iUuditur dmaris farcafmis0omnia in cotumeliam, quodfe re* gem ctppeUabat: Vtiq-y tamen rex efl. Mali fua ettam malicia opui dei perficiunt.nam dommus creauit vrt fiumpropter fe.etiam ad diem maluXhrif\uita tra, Raruerai in cofilio patris & uaticinijs prophe taru,
Tunc ergo appr -hendit Pilatusk' fum Sl flageilauir, Milites autcm ab- duxerunt eum intro in atrium,quod eft prretoriurc\,&T conuocans ad eum to tamcohortem,exutumq}induuntpur- pura fiire chlamide coccina, et pietfetes corona de fpinis imponunt capiti eius dantcp arundinem in dexteram f ius,8£ genu flexo ante eum , illudentcs ei coz* perunt faiutare, dicentes ; Aue rex Iu« dxorum,& dabant ei alapas, Et cu ex^
• puiflent
2to D E V A S S I O N E
puiflent in eum , acceperunt hartirtdf- nem&f percutiebant caputeius, & po^ fitisgenibus adorabant illum, Exiuit iterum Pilatus foras , &T dicit eis : Ecce adducoeumuobis foras,ut cognofca* tis quod nullam caufam in eo inuenfo* Exiuit ergo Iefus foras, geftans fpinea coronam&TpurpureumpalHum^etdi- cit eis: Eccc homo. Cum ergo uidiflent cum pontifices &f miniftri clamabant, dicentes:CriTcifige, crucifige* Diciteis Pilatus: Accipite eum uos 6c crucifigi te* Ego enim non inuenio in eo cau fatru Refbondertmt ei ludad : Nos le- gem hahernus^&f f:cundum legem no* ftram debet mori3 quia filium dei fe fc cit.Cum ergo audifkt Pihtus hunc /Ir tnonem magis timuit, Et ingreflus eft iterum in prctorium5et<Jicit ad Iefum: Vndees tuC Jcfus autem refponfum non dedic ei; D/cit ergo ei Pilatus: Mihi non loqucvis ? Nefcis quod pO' teftatem habeam crucifigendi te,&T po* teftate habeamabfoluendi te, Refpon*
dit
D 0 M I M h »u
<Jit Iefus:Non haberes pcteftatem ad* uerfus me ullam , nift tibi datum eflet c fupernis;propterea qui me tradidit tibi maius peccatum habet. Exeoqu^re^ bat Piiatus abfoluere cu ; Iudaei autem damabant,dicentes : Si hunc abfoluc ris,non es amicus Ca?iaris.Qui{quis fe regem factt5contradiat Cacfaru
Eccc adduco eum uobis erc."] FlagcUatum pro* duxit Vilatus \efum , putabat iam omnino libidinem Judtorum expletam ejfe, tyfbre ut innocens Cbri* ftus dimitteretur.
E cce homo.] PikiikSk per extenuationem feu pathopcciam:quafidiccretynon habet ftre bominis faeciemjam male trattatut eft.lam nififtrrei er U* fideieftis,puto animo uejlro fatrifattum effe.kequi inflanticr perftant ut crucifigatur.
Accipite eum uos."] Vermfiio eft,w tejlimonium innocentuAracunde dittu uidetur, poftquam omni tentata re,non poterai eorum pertinaciamftettere.
Nos legem habemus.] Lex erat , blafyhemos la* fidare,fed uolebat cruafigere, ut eius nomen , glo* ria,res geftdczr totus deniq$ Cbriftusy penitusextin gueretur.Cdufamftttisprobabilemaddunt.
Q&tiftdum dei.] Hincfibi timetviktus,putat o % genti*
212 DE PASSIONE
gcntiliter, ne quvsgentilis dem : utApoUo , lupitef* Mercurim grc.latcret fub bumanafyecie , attamett hicplmeftquam timet.Vroptereafeorfum interro* gat unde fit,ccelitm ne t
lefmautem.] Qnoniam huimnihil competitin Ctfaream maieftatem.
Ailffr/cSf.] A perfon£ circunftantiaerpoteftate pro fui contemptu accipit. \nique diclum a iufto iu dicejed jicit utfieret defua ititerrogationecertior, ne quid fbrte in deos defignaret. '- ■ ■'
Non haberes poteftatcm.'] Refutat, Optime di* ftum a Chrifto,quod nos conjoletur in quibufuis in* iurijs propter dei uerbum illatis , fciliceU mhilfieri nobis,nifi deo patre admittente: fiquidem etiam ca- piUi numeratifunUtem, Omnis poteftat a deo eft.
Maim peccatum habet.l Tu cumfivs me effe in* nocentem, uti<$ male traftat er damna/> , peccatum habes.Sedquimetibi tradiderunUgrauim peccant, quiafciuntfcripturas.Ab hisftuduit dimittere Cbri* fium. Si bunc abfolueris.] Comminatio eft. Ke* firetur hocad Cffarem te non cffefidum eim mini* firum , no« tucri eim maieftatem , zrfic perdes eim gratiam. Confirmat ttbiologia : Qucniam qui fe regem ficit,aduerfatur Ctfari , omnem occludunt Hiam dimittendi.
Piiatus autemcuaudiffet hunc fei>
monem,
l
DOMINI. it*
monem, produxitforas Iefum , feditcj; pro tribunali ia loco qui dicitur Licho ftrotos, hebraice autc Gabbatha* Erac autetn parafceue pafchae, hora ferme fexta. Etdicitludaeis; Eccerex uefteiv Illi autem clamabant: Tolle, tolie, cru~ cifige cu« Dicit eis Pilatus : Regem ue^ ftrumcrucifigam^Refponderuntpori tifices : Non habemus regem nifi Qc farem* Tunc ergo Pilatus uidcns quod nihil proficeret, led magis tumultus fic ret,uo!ens turbaefacere fatis, adiudica^ uit3ut fieret quod illi poftulabant, Et ecce accepta aqua abluit manus coram populo3dicens:Innocens ego fum a fan guine huius iufti, uos uideritis, Et re^ fp5dcs uniuerfus populusdixit:Saguis cius fuper nos^cV fuper filios noftros*
ViUtut cum audijfet crc.] PiUtut timuit homi* nis grxtum oerdere, plut qu&m dei: \U hodie multi referunt ViUtum.Um uiftut Piktw,er occlufu* un* difyconfcendit tribwuUut mortis fententum dicat de Chriflojiorm circiterfexUm,A tem^ore.
Eccerexuejler.] Adlmc commoneficit \udtoi o % inccejpti
it4 DEPASSIONE
incocpti , cjuafi diceret : Sdtvs pro peccdtofctndt de* div.ecce expleui uejlrum dnimum^qucdfe regem no minduit. ToUeitoUe,cruafige.'] Grduis ejl nobii ttidmdduidendum.
Regem uefirum crucifigdm ? ] Ab indecoro*
Kegem non bdbemm.] Vldnenegdnt. Ceffeti nobi/sfanflm \fr<xel Ccfitenturipfi regnum effe ab* \dtum,ergo Mefiia tempm ddejl quod eosfdttidd* monuiffet9exfuo ipforum oreiudicdbuntuu Vole* bant potiut nuUum^qudm tdlem regcm bdbcre , non agnofcimmbuncregem inermem, mendicum er cir cumfbrdneum.Qvem nos,expeftdmm regemjefii* tuet omnid in integ\um>ut erdntfub Dduidls ey Sd* lomonis regno> Efd. Superfolium Dduid fedebit ut confirmetiUud.
ln publico hudt mdnm Viktm , ddt confticuum ZTdpertum tejlimonium innccentU Chrifiiincn td' men proptered expurgatm.bion ejluisinfirendd bo ntini innoxio, etiamfi quiduk cogeret. Quicquid buimfacio>cogitti me,ey urget Ctfdris gratid3uolo db his effe expurgdtm3uos uideritti.
Sdngu U eim fuper nos."]Nihil tibi erit pericutix ne time,perge modcnos tot bomines refycndebi-- mm ey foluemm pro ipfo uno bomine. \td erdnt pertindciter exctcdtitinduuti, c deuoti in Cbri- ftimortm.
Vimifil
DOMINL n$
Dimifit autem filis Barrabam 3 qui propter feditionemjCY homicidium co/ ieclus fueratincarcerem^quem popoft cerant, Ief im autcm flagellatum cV il- lufum tradiditarbitrioillorum ut cru^ cifigcretur*
VildM im tutior fiftus ,Bdrrdbdm hominent feditiolum,fcekr4ium,bomiciddm,o' nefarium di* mittit: Chrijium du tem innoxiumzpr£ter ius dd crti cem,ignominiofifiimdm mortem dttmnaU
Accipientes autem Iefum militcs,ex uerunteum purpura>cY induerunteu ueftibusproprrjsjcY abduxerunteum baiulantem fuam crucem^utcrucifige- rent, Exeuntes aute inuenerunt quen^ dam praetereuntem, hominem Cyre- nacum nomine Simonem , uenientcm ex agro, patrem Alexandri3 cY Rufu Hunc apprehendentes coegerunt,ut tolleret crucem eius* Et impofuerunt illi crucem ut portarct poft Iefum, Sc- quebatur autem illi multa turba po^ puliacmulierum3quarplangebant dC lamentabantur eumT Coucrfos autem
04. ad
216 DE PASSIONE
adillaslefusdixit: Filiae Hierufalem^ nolite flere fuper me, fed fuper uobis ipfis flete,cY fuper filrjs ueftris Quonia ecce uenient dies in quibus dicenuBea tx ftcrilcs 3 cY uentres qui non genue- runt,cY ubera quae non lacftauerunt* Tunc incipient dicere montibus ; cadi^ te fuper nos 3 cY collibus , operite nos, quia fi in huttudo ligno h^ec faciunt , in arido quid fiet ? Ducebantur aut cYaltj duo cueo facinorofi, ut interftccrenf,
Induerunteum ueftibas.] vtab omnibusnofce* retur. Baiulabdt crucem fuam."\ Mij nonitem* hiccftuermiUe\fddc,Vrdtterca omnes borrebanU contaftuewcrucis, Vorro cum uident ipfum nimps &chduftum,necfufficereuire$ddportdndumsSi' o* nem Cirendhum yferuili offtcio ddegerunt Qbrifto firre crucem. Cdufd non ddigitad defyerdtionem do ininus,necfinitfuos tetdrifuprd quhnfirre poffunt.
Sequebatur.'} Cbriftus corrigit,utfuperfeipfdt fieant ,fiquidem mors fuanon eft merito deflenda, quonidm neceffarid er fdlutifird.Sedfuturum e&,ut grduifiimdsdaturifmtpcends buius mdlefirij-.Ndttt dominmmortem fudm non patitur inultam. Vr&nun ckthorrcndm dcuaftationcm Hierufalem>zr om*
nium
DOMINf* *t7
nium cofttemnentium dei uerbum.Vrttered cr hor* rorem in iudicio extremo>quodtam mifcrrimi pro* mijjum regem adficiuntyquc merito pafiis ulnti ex* ciperent.item decldratfeuerum dciiudiciuet iram. Quiaftvihumido ligno crc.] A maiore. Si ita\ iominus me innoxiunuuHdc Ugnu, cmdditer ver* mittit iraclariiQuidfiet de infidelibutMgno arido * i.Vetri 4. Suufiut uixfaluabitur, httpiutubi pare* bit : Si non pepercii unigenito fiiio 9 qnanto minuit farcet impijs * Incutit nobis timorcm dominL
Ec ducunt cum fn locum, qut dicitirr hebraice Golgata,quod eft,fi inter pre* teris,Caluaria?locus,Etibidcdoruntei acetum fiuemyrrhatum uinum cufel- le mixtum bibere. Ec cum guftaffet,no luitbibere.EtcruofixerunteOinGoL gatha,cY cum co duos latrones,unum a dextris, &T alter um a finiftris eius , mer dium autem Iefum ; Et impleta eft fcri- ptura quar dicit:Et cum iniquis deputa/ tus eft Erat autem hora tcrtia dum cru cifixeru t eum, Iefus aut dicebat ; Pater remitte illis,nefciunt enim quid faciut„ Etducunteum^c.] Vbi ucntumejladlocum tructiimiletraftatumejUflhn potantaceto fiUe
o $ mixto9
*iS DE PASSIONE
mixto,et addunt dolon dolore, codunt doloreama* ritudine.vfxlSuper que percufiifli addidertmt.Uem Votauerunt me aceto , Dederunt in efcam meamfiU \efus in medio latronum pendet,quafi infigni/s maleficuszrantefignanus^iuxta iUud Efaidequin* quagifimo tertio. Qum iniquis reputatus e/L
Vater remitte iUis."] Sifciffent,haudquaq. rege glorit crucifixiffent. Oratepro perfequetibus uos. Scripiitautem dCtitulam Pilatus,id eu\infcriptionem caufaeilhus, 8C pofue runt fupcr crucem ad caput lefu. Erat autem fcriptum : Iefus Nazarenus rex Iudaeorum, Hunc ergo titulum multi Iudaeorum legerunr,quia propeciuita^ temeratlocusubicrucifixus eft tefas. Et erat fcriptu literis hebraicis?&T grae- cis,&T latinis.Dicebat ergo Pilato pon- tifkes Iudaeorum:Nolitefcribere,Rcx Iudasorum^ fed quod ille dixerit i Rex fum Iudseorum: Refpondit Pilatus, Quod fcripfi/cripfi.
lefus Naz4renu$>Rexlu<heorum. ] Epigraphe, vftatus caufie. Hic titulus Chrijli uerus eft>non tam exindujhia ?ilati,quam dominiconfiliofcriptus,& mmtutut refragantwluiti*
Militii
D O M I N I. 2t$
Milites ergo cum crucifixiflcnt Ie- fum,acceperunt ueftimcnta eius, cV fe- ceruntquatuorpartes^unicuicp militi partem cV tunicam.Erat autcm harc tu* nica mconfutihs, a fummo cotexta per totu* Dixerunt ergo inter fc:Ne fcinda mus eam,(cd forttamur deilla cuius Ot, ut fcriptura irnpleretur qux fcripta eft per propheta,dices:Partiti funt Gbi ue^ ftimentamea,cYfjperuefte mea mife' runtforte.Sedentesaiitferuabanteum tbi,Et mtlites quidem hacc fccerunt*
Vartiti funtfibiuefiimentamea.'] Ergo plures qubn unm tunicam habuit. Hxc ad teflimomum fcripturarumfattafunt, Vfal.n.
Stabant autem iuxta crucem Iefu, mater eius5cY foror matris eius Maria uxor Cleopha?, cY Maria Magdalenc* Cum uidiftct ergo Iefus matrem ac di' fcipulum aftantem quem diligebat, di' citmatrifua::Mulier,ecce ftlius tuus* Deinde dicit difcipulo : ecce mater tua* Et ex illa hora accepit cam difcipulus in fua,
Mulier
no D E PASSIONE
Mulier.] Indeinegocijs Chrijius mdtrem mw* lierem appetiat,utqu<£ea parte non dijfert d Ute* ri$hominibM>alidsnonej]~etbcni fiiij tantos luclui fkcere parentiicjuomafiulm filiutcontrijlatmatre. Ecce filiustuM.] Magis de loanne quam de fe dtclxuidentur: Nammox correktionem fubneflit ttd loannem.
Ecce mater tud."] Hunc loco meo profilio habe. lpfe uicifitm med uice tui cura dget. Eji pietdtis ex* emplum ergd pdrentes.
Etftabatpopulus fpeftans, Quiau- tem prseteribant, conuicia faciebant ln eum,mouentes capita fua, SC dicentest Vx qui demoliris templa , dC in tribus diebusextruis: Serua temetipfum* Si filius dei es, defcende de cruce* Simili* ter&ffummifacerdotes illudentes in< ter fefe, cum fcribis &T fenioribus 8C po pulo,dicebant: Alios feruauit,feipfum feruare non poteft» Si hic efl lile Chri' ftus,rcx Ifrael iile dci eiecfius, feruct fe* ipfum,deiccndatcp nuc de cruce 3 ut ut' deamus 8C credamus euCofidit m deo, . libem cum nunc/i uult cum, Dixit e* idmi Fiiius dei fumt Idipfum autcm 8C
latrones
DOMINT* *ft
latrones,quicrucifixi crantcam co^ex
probrabantconuicianteseiUHudebant
autctn ei,&Tmilites accedentes5&' acettr
off:rentes ei atcp dicentes : S/ tu cs rex
illc Iudceorum>ialuum tefac.Vnusau^
tem de his qui pcndebant facinorofj--
rum , conuicia dicebatin cum , dicens:
Si ru es Chriftus^fcrua 5C nos* Refpon
dens autem alter, increpabat eum , di-
cens:Netuquidem tim:s deum quod
lineademdamnationees^ Et nosqui-
| dem iufte, nam digna facflis rccipimus:
t hic uero nihil maii geflir. Et dicebat ad
j Iefum:Domine mementomeicum ue^
1 ncris in regnum tuum. Et dixit illi k*
1 fus : Amen dico tibi hodie mecum eris
in paradifo.Erat autcm fcre hora fexta.
V& qui demoliris templum dei. ] Si filw deies. Si es Slefiids rex ]frdel eyc.
Confiditin deum cyc.] Hic dmdrifiimd fcommd*
td,zrSdrcdfmo$deuoratinfummd cruce Cbnftws,
quodeftomniummoleftifiimum cy crudelifiimum,
Idolorem dolori ddderemifi hic dUquti eft confirmd*
twsfide}zruerbodei3rettifiime dd defterdtwnem
adigitun
m fc E P A S S I O N £
<tdigitur.\nfuper tque bUftbemdnt Utrones, in fti* dem cruce conftituti,quid eji unqmm dmdrius * Se<t dlterdebUftjbcmid pcenitet ey Mefiidm dgnofcit, bocfidsi opustjindicium eft.
Amen dico tibi.] Vcenitentid promptd promptu \)dbet Eudngeliu,w promifiionem.Tropus loquen* di eft,c[udfi diceret: Hodie mecum reftituem in edtn grdiidm,unde per Ad& Upfim eieclus es»
Cum uero facfta eflet hora fexta,ab ea tenebre facftg funt fuper untuerfam ter ram ufcp ad hora nona , cV obfcuratus eftfoL Btcirca horanonaclarnauitlc- fus uoce magna,d/cens ; Eli eli lamma zabatarfiVquodeft^fi quis interprete^ tur , Deiis meus, Deus meus>cur defe- ruifti mer' Quidamautcmillicftantiu cum audiflenr,dicebant : Ecce Heliam uocatifte* Sciens autem lefus qiiod o^ mnia iam cofummata effent^ut cofum* maretur fcriptura,dicit:Sitio* Vas igi- tur erat poG tum aceto plenum,&T con- rinuo accurrens unus ex cis, cum acce- ptam fpongiamimpleiletaceto cV hy* ibpOjimpofuitharundini, obtulitcp ori
eius
dominl tit
zius ut biberet, dC cum ca?tcris dicebat: Sinite, uidcamus an ueniat Helias ad deponendum eurruCum ergoaccepif- fet lefus acetum,dixit:Confummatum eftEt itcrum damauit uoce magna,dis ccns ; Pater, in manus tuas commendo fpiritum meum* Et cum hsec dixiffet, inclinato capite tradidit fpiritum.
Cum uerd9&c. ] Credture credtorem dgno* fcunt cr compdtiuntur,zr arguunt infigne dliquid fieriinmundo,ut de Dionyfio Athenienfi refirunt% cum e& tcnebrt funt pr<eter naturam. Tribus boris er amplius Cbrijius uiuus pendet in cruce. Circitet bordmnondmclamat:
Eli3eli.'] Deus meus,Deus meuSy^udre itd dere-s- liquifli me { E,fifumm£ miferi£3tentdtionis er dngu* fii£ uox> qudndo etidm dominus uidetur nos defe* ruijfe3et effe dduerfus. Miferrimum pdthos.
Eliam uocdt ifie.] Aut iUufionis3dut d procul nott fdtisinteUeclduoxcjh
Sitio.] Voluit omnid defefcriptd expleri3etidm iUud Pfalm. 22. Votduerunt me dceto.ln cruce dceto potdre,efl dolorem doloridddere, wadiUdtdm in= iuridmfcommdtibusdliquem exercere. Etiam-natti Ydle efifinguine exhaufiumfitire. Et rettifiime fi* tiuit nojlramfdlutm. Con*
V4 DE PASSIONE
Confummatum e/i] \n me , (j«od de Mefiia ua* ticinatum eft,ne quis porrb dubitet de meAam nego cium meum exequutusfum.
Vaier inmanustuM.] zjlpksquam bumanum plenauoce emitterefyiritum, cumptplane exhau* fius tormentis.Omnia committit domino>ettam /J?t* ritum zrfatistuto.Hicinfra ccelum er terrampen* det jenem lUe ferpensjric extra uineam eieclut occi* ditur uerus iUe htres. Hic pendet in cruce malediflu pro malediclisAauemilleagnmfirtpeccata mun~ di.Hic dem pater deliclum iUumfilium , in quo fibi finguUnterbenecomplacuit,ne femel quidem re* fyicit/ufcipitaut defcndit. \nter homines autem ad extremumufqtanxiatur. \ta omni prxfniioeyDei cr hominum plane deftitutm ,inter ccclum er ter* ram pendet er moritur.
Et ecce uelum templi fciflum eft met dium in duas partes, a fummo ufcp ad imum,&: terramota en\& pemefciflae funt 8C monumenta aperta>& multa corpora faoc^toru quidormierant furj rexcrunf,ftr egrcffi e monumentis poft refurrec^ioncm eius , uenerunt in fan^ cftamciuifatem etapparucruntm'.:Ins4
Et ccce uelum.] Haftenus dem paternullum ar*
gumentum
DOMINL 21*
pimentm defilio dedit, pldne defiituit , er reliquit admartemufy. NuncUndem emortuum fufcipit, er decUrdt perfignd mortem confecutd,fe nimis quim dcerbe offenfum effe ludtfapro unigenitofi* Uo,tdm horrendc trdfidto.
Centurioautequiaftabatex aducr^ (b illiydC qui cum eo erant cuftodientcs Iefum,uidentes quod fic emiflb damo- re cxpirailet,uifb^3 terrae motu, &: his quxfacfiafuerant^timueruntualde &C gloriflcauerunt deum , dicentes : Vcre hichomoiuftuserat&filiusdeu Et o- mnes turba? eorum quifimulacccfte- rant ad ipecflaculum iftud , dC uiderant quae contingcbant,percutientes pecfto- ra fua reuertebantur,
Verefiliut dei erd t (ffe .] CoUigunt d figpis , & idnt tejiimonim innocentU Chrijii.
Vercutientei peftora. ] Mulii quidnted Cruci* figecldmduerunt,pceuitebdnt,ey grdtidm dffecuti funt cum Apoftolis in die Penthecojles.
Stabantibiomnes noticius procul, 6C mulieres que fecurae erant eum a Ga li!cra,hgc uidentes Jnter quas erat Ma-
Magdaiene^&Marialacobipanii
t 8C
xi6 DE PASSIONE
&Tlofemater, dC Salome mater filiorf Zebeda^qu^ etiarn, cum eflet in Gali laea^fecuti fuerant illum,&:miniftraue- rant e{, aliaecp eomplures quaj fimul a Galitea afcenderant cum eo Hieroflv lymam^ Amicieiusftabantalonge* IttifitinfirendcicYUce*
lttdm crgo^quoniam parafceue erat ut non rernanerent in cruce corpora, fabbato ( efat magnus dies ille fabba^ ti ) rogauerunt Pilatum, ut frangeren* tur eorum crura Sc tollerentur* Vene^ runtergo militcs;&'primiquidem fre- gerunt crura>8£ alterius?qui crucifx* xus eft cum eo* Ad Iefum autem cum ueniflent, utuiderunt eum iam mor^ tuu,non freger unt cius crixra> fed unus militum lancea iatus cius fodit, &" con- tinuo cxiun fanguis &f aqua* Et qui ui- dit , tefiimonium perhibuit^ &T uerum cft teftimcnium eius, Et ille fcit quod uera dicit,ut et uos cr edatis«Facfia funt ehirn haecut fcriptura impleretur ; Os non comminuetis ex eot Et rurfus alis
fcriptu-
£) £ M I N L %i7
fcriptura dicit X Videbunt in quem pu* pugerunt*
Chrijim cteteri^Utrones deponuntur de crucc iuxta iUud Deut. u. Non permxnebit cadauer in cruce3fedendemdte fepelietur. Eranguntur crur4 uiutihtronibM3Ht tanto citius morerentur. Chrijio non item quontim tim mortu\v> erat, ey fecundum iUudExod.i2,Osnoncomminuctisexeo: Ergo ag* nMpafchdticompetitin Chriftum. Sedperfbratux kncea Utusem^utexpleaturiliudXac^ris n.vi debunt in qnem transftxerunt. Ho c fccerunt nefbrti quid uiU in ipfo deliteret, ne uiuus deponeretur,®* teuiuifcerct. Omnia Umen fkttdfunt ex cofilio deir Um expleta eji ludttorum libido.
Poft hxc autem cum uefpera facfJa
eflet.,quoniam erat parafceue quaeprg-
ccdit fabbatum , ucnit Iofcph Arima*
thienOs,oriundus ab Arimatha»a ciui-
tate Iud^orum,ufr diucs,fcna£or &T bo
nus &f iuftus, qui non confcnferat cow
filio&fadoeorum.Erat enim 8C lpfe
expcdans regnu dti. Nam Sl difcipu'
t[luseratlefu,fed <