תג מ8מ1.ן חאפו1ומתמ1נצ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2ע21עפ אע צע1פ

7 .סא

4141 8081 11צטעע1

יע 4 ט

001 710ג102

צצפצט,ז4,ע 48 זא /1נ1 08 1,261 01:) טמ אעשידג, 111 מופ!נפמסזצ

2

אה דאוםי) 8668 ופוטסנ1צ, זא א116,/וו

פ5דזדעפטע1,8559861א , 51 111 ג,

אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע

60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413

)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ

עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ

;צם פעפונצסעע ,לע

4 1 01960ט) .ם 1006 1

1 1זט06ץט) 106 67 4716/ /ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116 101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016 8160 208 06 +ז6ט10 1ס1011110011 16/3008 151911160118 0561 .כן /161

1010111115/6 800 614 5001 101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן 2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא ז6116) 000 310615/1 8 1101

{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1 זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04 .151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8

1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1 תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז -1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס -- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1 .18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן

אינסטילוט פאר יידישער פּואָלעטאוישער קולטור פו דער אוקראינישער וויסגשאפטלעכער ‏ אקארעמיע אֹך אינסטיטוט פאר ייִדישער פּראָלעטארישער ' קולטור פונ דער װײַסווסישער ויסנשאפטלעכער אקארעמיע

די עלטערע רעװאָליוצ;אָנערע ליטעראטור

געקליבּענע װערק פונ מאָריס װינטשעװסקי, דאָװיר עדעלשטאט, ייסעפ בּאָװשאָװער

א א הא

/

פארלאג ,עמעס' אי מאָסקװע 1925

אינסטיטוט פאר ייִדישער פּראָלעטארישער קולטור פוג דער אוקראננישער וויסנשאפטלעכער אקאועמיע אָ. אינסטיטוט פאר ייִדישער פּוראָלעטארישער קולטור פונ דער הװײַסווסישער ויסנשאפטלעכער אקאדעמיע

ד אָװיד עד עלשטאט ‏ געקליבענע ווערק אינ דרײַ בענדער

א בא נד }

וק. מ א ר מ אָ ר -- דאָװיד עדעלשטאט (ביאָגראפּיע) ד אָװיהו ע דעל שט אט -- בריו |

א

פארלאג ,עמעס" אי מאָסקװע 1935

דאָװיד עדעלשטאט - א פּאַר יאָר גאָט זײַג אָנקומעג קייג אמעריקע

די אויסגאנע דערשיינט אונטער דער אלגעמיינער רעדאקציע פוב: ש, אגורסקי, מ. לעוויטאנ, ק. מארמאָר אונ מ. עריק

צוגעגרייט צום דרוק רורב דער סעקציע פאר ליטעראטור ארב קריטיק באט אינסטיטוט פוג יידישער פּראָלעטאהישער קולטור פוג דשֶר אוקראינישער וויסנשאפט-אקאדעמיע

= מיטג. אָנקומעג פונעם כ קאלמענ מארמאָה איג ראסנפארצאַנר, לויט דער

אלַנלאדונג פוגעָמ. אינסטיטוט פאר יירישער | פּראָלעטארישער קולטור פונ דער אוֹקראלו ישער וויסנשאפט-אקארעמיע. אינ קיְעו, איז | מעגלעג געװאָרג צו רעאלי- זירג די אומגאבע, װאָס איז שוג לאנג. געשטאנעג. , פאר, די סאָוועטישע וויסג- שאפטלעכע אנשטאלטב ; גענג א וויסגשאמטלפכע,. אֹ מארקסיסטישע אויסגאב{ פוֹג ‏ די וויכטיקסטע, ווערק פוג דער יעלטערעל ייַרישער ר עװואָליוצ;אָגערעֶר 1 טעראטור -- פוג די װערק. -פוג װינטשעווֹסקיי עדעלשטאט,. בּאָװושאָװער אוג אנ- רערעי :

= מארמאָל האָט מיטגעבראכט אונ געשטעלט איג. אונדזער רעשוס א ביז גאָר רײַכג סײַ האנטשריפטלעכג סײַ געררוקטג ארכיוו-מאטעליאל צו דער גע-

שיכטע פוג דער יידישער פּרעסע אוג ליטעראטור איג ענגלאנד אוג איג אמע-

ריקע זינט די 80'ער יאָרג מונעמ 24124 יה, אונ דאָס האָט טאקע מעגלעכ געמאכט צו געבג א ויסנשאפטלעכ-אויסגעפאָרשטג אונ קאָנטראָלירטנ טעקסט פוג די עלטערע ייִדישע רעװאָליוצ;אָנערע שרַנער. באזונדערס װיכטיק פאר רער דאָזיקער. אויסגאבע איז די דירעקטע פאָרשערישע. ארבּעט פונעמ כ' מאר" מאָר, אייגעמ. (פוג רי יעלטסטע אוג פארדינסטפולע פאָרשער אט אָט דעט גק" ביט, מיר. מארמאָנג איצט איב אונדזער רעשוס דעם ארכיוו פונ דאָװויר ערעל" שטאט, רעמ קאנטשריפטלעכג. ארכיוו פוג, { מאָריס װינטשעווטקי, דעמ גאנצג אר" כיוו פונ מאָריס ראָזענטעלר, א יי גײַע זײיער וויבטיקע 'מאטעריאלג װעגג ארנ ליבערמאנעג, א רײ קאָמפּלעקטג אוג א גרויסג אויטשניטנ"ארכיו פונ דער סאָד צלאליסטישער. פּרעסע. איג ענגלאנד אוג אי אמֶעל יקע.

די סאָוועטישע פאָרשונג פוֹג ‏ דער עלטערער רעװאָליצ;אָנערער דיכטונג איד- ביו איצט 'געוועג. געפּענטעט איבערג מעלנ פוג די נייטיקע ארפיוו-מאטער- יאלב,. מוג דעם. |געהעריקג -מאנוסקריפּטנ-אוג פרעסע"מאָנר, איבערג קלאָגעדיקג צושטאנד פוג דעמ עצעמ טטקסט, מיט וועלכנ ס'איז אויסגעקומענ צו אָפּערירני איג דער עצעם ארבּעט. פוג רער קריטיק אמ אָט דעמ. געבִּיט זײַנענ געועג היפּ- שע פעלערב. סײַ פוג רעכטג מיב (ראָס ; גיט - דערשאצג דעמ צאטײַט פוג דער עלטערער ילָרישער רעװאָליוצוַאָגערער. דיכטונג) סל פוג אליגקאטשישי-רעכטנ כארא קטער (דער ניט-קריטישער צוגאנג אוג געמיילע איבערשאצג דעמ באטײַט פונ דער דאָזיקער יערושעי ראָס. פארשמירג. די אָנאוכיסטישע אוג ביסלאל קליינבירגערלעכע עלעמענטג איג. רעב. שאפֿונג פונ ערעלשטאט, באָװשאָװער! | וינטשעווסקי). דער גרונטציל פונ אוֹנדוער אויסגאבע דארם זײַג -- קויטיש, איג ליכט פוג דער לענינישער לערע װעגג דער קולטור-יערושע, אױסצוקלאָרבּ דעם. עמעסג, באטײַט אוג וועלט. פוֹג דער יערושע! /פונ די עלטערע רעװאָליוצל- |אָנערע, שרײַבער, װי אוב 2 אָרט. איג דער אינטערנאציאָנאלער רעװאָליוצי- אָנערֶער לישעראשור' אוג איג דער געשימטע פוֹג דער ייַרישער רעװאָליצ;אָגע- רער ליטעראטור, |

|מיר. האָבג פוֹנ אָנהײב אָנ אָפּגעװאָרמג. דעמ געראנק ווועננ אג אקארעמי-

י

שער אויסגאבע, דה. װענג אג אויסנאבע, װאָס זאָל אײַנשליסנ אלע אָנ אױט- נאמ טעקסטנ, ואריאנטנ אאוו. אזא מיג אױיסגאבע װאָלט אײַנגעשלונגענ אָנ א שיר קויכעס אונ װאָלט זיכ צעצויגנ אפ א רײ יאָרנ, מיר װאָלטנ דאנ אויכ היפּש ענערגיע געפאטעדט אפ טעקסטנ אונ װערק, װאָס האָבג שוינ בא הײַג" טיקנ טאָג א קליינעמ בּאטײַט אָדער א רינ-נעגאטיוג בּאטײַט (א רײ קינסט.. לעריש-שוואכע זאכנ װינטשעווסקיס; עדעלשטאטס אאי, עדעלשטאטס אױסגע- שפּואָכנ אנארכיסטישע פּובליציסטיק אונ לידער אדג). מיר האָבּן זיכ אָפּנעשטעלט אפ דעמ טיפ פונ א האלגיאקאדעמישער אויסגאבע, דה. פוג אנ אויסגאבּע, װאָס װעט געבנ אנ אויסװואל, אָבער א גענוג רעפּרעזענטאטיװנ, פוג ווינטשעווסקיס װערק, װאָס װעט געבנ קימאט אױסשעפּנריק עדעלשטאטס לידער אוג פּראָזע אוג בּאָװשאָװערס דיכטונג אונ א קלינעמ טייל פונ זייער פּובליציס- ! טיק אנ אויסגאבּע, װאָס ועט גלליכצײַטיק פארמאָגנ א' ! היפּשנ וויסגשאפטלעכנ אפּאראט אינ זינענ פונ גרעסערע אלײַנפירן |אוג ב;אָגראפישע יעדיעסי וואר!- יאנטנ, קאָמענטארג, | ביגללאָגראפיע אאוו: { = װאָס /װעט, אלאָ, דערלױבנ "סײ דמ' ברייטערב קרײַז לײענער סײַ דעמ סטודענט אונ פאָרשער צו שאפנ זיכ א מער געניע פאָרשטעלונג וועגג דער עלטעל ער רעװאָליוצ;אָנערער ייָדו-

{ = שער ליטעראטור אוֹב װעט געננ א מעגלעכקײַט מעֶר פארטיפט צו פירג װײַטער

די אױספאָרשונג פוֹנ דער דאָזיקער ליטעראטור. סאכאקל איז פארפּלאנירט 6 בענדער ווינטשעווסקיס. װערקו | דרײַ גענדער ערעלשטאטט װערק, א באנד בּאָװו- | שאָװערס שריפן.

אונדזער. איצטיקע' -ערעלשטאט-אויסגאבע איז' דער אָנהײב. פֿונ דער רעאלי" | זאציע פוג דער דאָזיקערב. גרויסער אוֹנטערנעמונג, פוג ערעל שטאטס ווערק האָבנ מיר. אינ אונדזער אויסגאבע געגעבנ. א טייל. פוג זיַנע רוסישע לידער, װאָס האָגן. א בּאטײַט פארג אױיסקלאָרג רעמ ערשטב שטאפ מונ עדעלשׂטאטס איריייש- קינסטלערישג' וועג (מיט קלייגע אויסנאמעג, זיינעב די דאָויקע לידער קײינמאָל ניט 'געװועג פארעפנטלעכט); װײַטער זײַגענ' ארײַג 'קימאט אלע- ייִרישע לידער ערעלשטאטס, קימאט זייג ינאנצע קינסט'לערישע פּראָזע. אי יִיְדִיש אוג אנ ערעכ

א דריטל פֿוג זײַנ פּובֿליציסטיק ; ענדלעכ, איז געגעבג די גרעסטע מערהײַט פונ העדעלשטאטס בריוו/ פראנמענטנ פוג זײַג טאָגבוכ, (מער וי פואגמענטנ איז פו- נעמ שאָגבוכ גיט אופגעהיט געװאָרג), ?ערעלשטאטס אופרופג אאוו. מיר האָבנ אוֹיכ לוט עדעלשטאטס מאנוסקריפּטנ געגעבבֿ, וואר;ָאבטג צו ערעלשטאס לידער אוג צו אייניקע ארטיקלעג אוג 'דערציילונגעג. ' | '

די עדעלשטאט-אויסגאבע- אי צוגעגרייט געֶוצָרֵג דורכ דער סעקציע פאר | ליטעראמור אונ קריטיק באמ אינסטיטוט פאר ייִדישער פּראָלעטארישער קולטור פוג דער אוקראיִבִישער וויסגשאפט-אקאדעמיע --- דורב די ככ' מ, / לעוויטאג, ק. מארמאָר. אוג מ. עריק.

די טעקסטג האָט צוגעגריַיט דעל : ישי בריאנסקי, (איג די אָפּטײלונגעב

. : אדערציילונגעג אוג "פֿעליעטאָנעב= א . בריוו- האָט אימ מִיטְגעהאָלפג כ' מי- : זשיריצקי). :

/ -‏ מיר ווילג,' - ענרלעכ, אויסדריקג ' א | ווארעמענ דאַנק. יא רײ פּערזאָנענ אוג

אבשטאלטנ, װאָס זיינענ אונדז געקומענ צו' הילפ באמ צוגרײיטנ די ערעלשטאט- { אויסגאבּע. אינ דער עושטער רײ איז עס ערעלשטאטס -שׂוועסטער סאָניע (סאָ- ירע עדעלשטאט-טעלסאָנ), וועלכע האָט איבּערגעגעבנ עדעלשטאטס מאנוסקריפּטג אוג אנדערע מאטעריאלג פוב עדעלשטאטס ארביוו, . װאָס. זי האָט טרײַ אָפּגעהיט

אי

איבער 40 יאָרי זי האָט אױכ איבערגעגעגנ דעמ כב' מאומאָר מינדלעכ אונ שויפטלעכ א סאכ אינפאָרמאציע װעגנ עדעלשטאטט לעכן, װי אױכ זיכרויגעס כונ איר עלטסטנ בּוורער אב. עדעלשטאט אונ א בויו, געשריבנ פוב זײב פרוי אנא עדעלשטאט. מיטגעהאָלפג מיט א רײ װיכטיקע אינפאָרמאציעס האָט אויכ איר מאנ ארקאדי טעלכאָנ אוג מאקס ג. מײַזל,

דער אינטערנאציאָנאלער ארבּעטעריאָרדענ (דורכ זייב סעקרעטאר פוג דער ייִדסעקציע כ' זאלצמאנ אונ דורכ זײַנ געהילם איציק גארבאטי) האָט פאר אונ- דזטר אויסנאבע געמאכט פאָטאָגואפישע קאָפּיעס פונ א גאנצער רײ גערווקטע שריפטג עדעלשטאטס איג דער פּרעסע. כ' ל. גרינהויו האָט היפש געהאָלפג מיט קאָפּיעס אונ איג הינזיכט פוג אונטערידונגענ מיט אלעקסאנדער הארקא" װי אוג מיט א רײ צנדערע פּערזאָנעג. כ' גאקאל, טשיקאגאָ, האָט צוגעשיקט ליטעראטור װעגב די טשיקאגער מארטירער, צומ טײל געקואָגנ בא לוכי פּארסאָגס.

די רעדאקציע פונ דער עדעלשטאט-אויסגאגע איז איג גרונט אָפּגעשלאָסג. געװאָרנ דעָמ 0712 יול 19341.

אוקראינישע וויסנשאפטלעכע אקאדעמיע.

אינסטיטוט פאר יירישער פּואַלעטארישער קולטור. אד

װײַסרוסישע ויסנשאפטלעכע אקאדעמיע.

איסטיטוט פאר ייִרישער פּיאָלעטאוישער קולטור.

קאלמענ מארטאַר

דאַװיד עדרעלשטאט.

געווידמעט דעמ אָנדענק פונ מײַג כאװערטע אוג פרײַנט אוג מײַג מיטהעלפערג איג דער ארבעט סאָרע מארמאָרי

די גאנצע ליטערארישע טעטיקײַט פונ דאָװיד עדעלשטאט איג דער ייִדישער שפּראכ דויערט קנאפּע פיר יאָר. מער װי א פערטכיילעק. דערפונ איז ער שטאוק קראנק אפ טובערקוליאָז, - אינעמ עלטער פונ 26 יאָר אין ער שױנ טױס. - | גיט געקוקט אפ אָט דער ביז גאָר קורצער צײַט פונ זײַנ שאפנ האָט דער יונגער רעװאָליװצ;אָנערער דיכטער דאָװיד עדעל- שטאט באויונ אײַנצוקריצנ זיכ טיפ איג די הערצער פונ די | ייִדישע ארבעטנדיקע. אינ מעשעכ פונ פיל יאָרג נאָב עדעל- שטאטס טױט האָט נאָכ זײַג ליד געקלונגענ אינ אלע לענדער, וו יידיש-ריידנדיקע ארבעטער האָבנ געקעמפט קעגנ דער קאפ טאליסטישער עקספּלואטאציע. עדעלשטאטס לידער האָבנ ייִדישע ארבעטער איג רוסלאנד געזונגענ צוערשט בא דער ארבעט אינ ווארשטאט אונ אפ געהיימע פארזאמלונגענ אונ שפּעטער אפ דע- מאָנסטראציעס אונ אפ באריקאדעס. - אנג עדעלשטאטס לידער האָבנ די ייַרישע ארבעטער גע- שעצט דעמ פלאמיקג פּראָטעסט קעגג דעמ קאפיטאליזמ, דעמ | לײַדנשאפטלעכג רופ צומ קאמט קעגנ די עקספּלואטאטערס, דאָס דעמאסקירנ די מעשאָרטימ פונעמ קאפיטאל אוג ספּעציעל דעמ קלער, דעמ ברױזנדיקג פּאטאָס, װאָס האָט זיכ געפילט אינ עדעלשטאטס גאנצער דיכטונג. | עדעלשטאט איז ניט געװענ קינ פּראָלעטארישער דיכטער. ער איז געװעג א קליינבירגערלעכער בונטאר. ער האָט אױס- געדריקט די שטימונגענ: אונ די געפילנ פוג א טײל ניט-לאנג אריבערגעקומענע, אָקאָרשט האלב-פּראָלעטאריזירטע געכטיקע ייִדישע קליינבירגער (קלײינפּראָדוצירער. אונ קליינ-אייגנטימער), װאָס זײַנענ אריינגעפאלג אינ דער שװיצ-באָד פונ די קאפּי- טאליסטישע ,שאָפּנ" אונ געװאָרנ דער אָביעקט פונ דער שוי- דערלעכסטער עקספּלואטאציע. ער אין געװענ דער אויסדריקער (פונ אָט די נאָכ שוואכ-אָרגאניזירטע- אוג קנאפּ-אײַנגעװאָרצלטע

13

ה14

(אינעמ נײַעמם אמעריקאנער באָדנ) געוועזענע קליינבירגערלעכע מאסנ, װאָס זײַנענ געװענ דורכגעדרונגענ מיט האס צוָמ קא- פּיטאליזמ, וועלכע זײַנענ אָבער גלײַכצײַטיק געװענ פול מיט שרעק פאר דער פאבריק אונ געשטרעבט װאָס גיכער זיכ ארויסצורײַסנ פונ איר אוב צוריק װערנ ,זעלבשטענדיקע" מענטשנ. |

א טייל פונ אָט די נעכטיקע קליינבירגער האָט דעמ אויס- וועג געזוכט אפנ װעג פוג פּעדלערײַ, קרעמערײַ, אונ ניט װײיניק איז טאקע געװענ אזעלכע, װאָס זײַנענ אינגיכג אליינ געװאָרנ ,;באָסנ" אונ האָבנ עקספּלואטירט ארבעטער אינ זײערע גרע- סערע אונ קלענערע פאבריקנ. אנדערע װידער זײַנעג פארכאפט געװאָר: פונ אנארכיזמ, פונ אָט דֶער ,בורזשואזקײַט אפ דער

= = לינקער זײַט". דער אנארכיזמ האָט. זיי געצויגנ אונ געבלענדט

מיט זײַנע אינדיווידואליסטישע פּאָרשטעלונגענ ועגנ דער צו-

קונפּט-אָרדענוגג, מיט זײַג הורא-רעװאָלײצלאָנערער פראזע אוג. מיט זײַנ ;,טעאָריע", אז דער קאפּיטאליזמ קאָנ פארניכטעט -ווערג מיט. איינ. קלאפ ---דורכ. ,דירעקטער אקציאָנ". אוכ דער

אנארכיזמ האָט, אזויארום,. אפ . זײַנ. אויפנ געשפּײַזט די איליו- זיעס פונ די דאָזיקע מאסנ וועגנ אויסגעלייזט ווערנ פוג דער פאבריק אוג װועגב: ,זעלבשטענדיקײיט",

אָט װיאזוי לעניג כאראקטעריזירט די װעלט-אָנשרלונג פונעמ אנארכיזמ ן

,די ועלט-אָנשולונג פונ די אנארכיסטנ איז די בורי | זשואזע װעלט-אָנשױוּנג, אויסגעדרייט אפ דער לינקער זײַט. זייערע אינדיווידואליסטישע טעאָריעס, זײיער אינדיוידוא- . ליסטישער אידעאל געפינט זיב איג דירעקטג קעננזאצ צומ סאָציאליזמ. זײיערע ‏ אָנשױונגענ דריקנ אויס ניט די צו- קונפט פונ דער בורזשואזער אָרדענונג, װעלכע גייט מיט אנ אומאָפּהאלטלעכער קראפט צו פארגעזעלשאפטלעכונג פונ ארבעטג נאָר די קעגנווארט אונ אפילע די פארגאנגענהלייט פונ דער דאָזיקער אָרדענונג, די הערשאפט פונעמ בלינדנ צופאל איבערנ אָפּגעזונדערטנ, איינזאמענ, קליינעמ פּראָ- / דוצירער. זייער טאקטיק, װאָס װערט רעדוצירט צו אָפ- לייקענונג פוג פּאָליטישנ קאמפ, טײילט פאנאנדער די פּראָ- לעטאריער אונ פארוואנדלט זיי פאקטיש איג פאסיווע אָנ- טיילנעמער פונ דער אָדער יענער בורזשואזער פּאָליטיק, װאָרעמ באזײַטיקנ זיכ אינדערעמעסנ -פוג. פּאָליטיק איז פארג ארבעטער אומעגלעכ אוב אומפארווירקלעכבאר" (לענינ, ב. 111, זי 1, ,, סאָציאליזמ אונ אנארכיזמ").

אָט דער קליינבירגערלעכער אנארכיזמ דרינגט עס אדורכ אלע שריפטנ עדעלשטאטס: זײַנע לידער אינ רוסיש אוג יידיש, זײַג קינסטלערישע פּראָזע, זײַנ פּובליציסטיק, |

עדעלשטאטס ליטערארישע יערושע פאָדערט, אזויארומ, א קריטי- שע דורכארבעטונג אוג לײַטערונג איג שײיג פונ מארקסיזמ-לעניניזמ,

עס אי קלאָר, אן עדעלשטאט דער אנארכיסט, װאָס אים איז פרעמד געווענ די לערע פונעמם מארקסיומ אונ װאָס זײַג סאָציאליזמ האָט געטראָגג. א { נעפלדיקל קליינבירגערלעכ- עטישג

- מיט טיפסטג /מיטגעמיל לט + איג זײַנע שריפטג. על אומ?

געהייערע לײַדנ פונ גרויסע. מאסנ . ארבעטנדיקע אינעמ, קאפלטאז ליסטישנ גענעמ. ער האָט געהאסט אוג לײַדנשאפטלעכ געשְטעמפּלט די בורזשואזע עקספלואטאציע, | די בורזשואזע צװיעסדיקע מאָהאל, געזעצנ, פּרעסע, ליטעראטור. ער איז אויכ געװעג א קריגערישער אטעיסט אוג אנ אינטערנאצ;אָנאליסט, ניט געקוקט אפ איקגיקע וואקלענישנ, איז ער געװענ א שארפער קעגנער פוג נאציאָנַאק ליזמ, זײַנ דיכטונג. האָט געטרונקענ פֿונ די קוואלג. פוג + דער אינטערנאצלאָנאלער ראדיקאלער אוג רעװאָליוצלאָנערער ליטערא- טור פונעם 18 יאָרהונדערט, -- סאָד אוג היינעו. ;פרליה ליגראט אוג גיקיטיג,. | יי = דאָס אלצ שטעלט מיט. זיב. | פאָר |פּאָזיטיווע. אוְג נאָכ ביז - איצט לעבעדיקע וערטנ אינ העדעלשטאטס ליטערארישנ פארמעננ. | קריטיש איבערגעארבעט, גייענ זי ארײַנ איג דער קולטוה-יערו- שע פונעמ פּראָלעטאריאט, וי וואפֿג אי אונדזער קולטור-רעוואָי ליוציע, װי ציגל אינעם ביניעג פוג רער אינטערנאצ;אָנצלער - סאָצ;אליסטישער קולטוף. | - קעדיי אָבער קריטיש - דורכצוארבעטג עדעלשטאטס. לישערא- רישע יערושע איז גײיטיק פריער פֿאר אלצ | אױיסצוקלאָרג יענע קאָנקרעט- -היסטאָרישע פארהעלטענישנ, . אינ וֶועלכֶע ס'איז אופגע- קומענ אונ ס'האָט זיכ אנטװיקלט עדעלשטאטס שאפנ, דאָס איז | דער גרונט-ציל פוג דער ערעלשטאט-ב;אָגראָפועו. װאָס. מיר גיבנ דאָ. | :

-עדעלשטאטס קינדה טי

! דאָװיד -ערעלשטאט. איז געבאָרג געװאָרג, איג קאלוגע דעמ פ-טנ מײַ 1866, זײַנע. עלטערג. זײַנעג געווענ פּאָשעטע פאָלקפ-מענטשג ?. דער פאָטער: מאָי- סיי |איוואנאָװיטש (מוישע), איז געװענ אנ אױסגעדינטער ניקאָלײַיִשער סאָלדאט +, װוארשײַגלעכ, א קאנטאָניסט, (נאָכ דער. מיליטער-דינסט האָט ער זיכ באזעצט איג קאלוגע. אלס גאָרדאָװױ (פאָליצלאנט). אונ געלעבט אָרעמ, שפּעטער האָט ער (געארבּעט איג א זעג-מיל . די מוטער, קאטערינא פיאָדאָ- רּאָוונא (עטל), איז געווע -אג ענערגישע פרוי, זי האָט מיט איר טעטיקײַט} געהאָלפנ אופֿהאלטנ איר גרױס געזינר: דרײַ זנ פונ איר ערשטנ מאנ מוטשניקאָװו אוג. דרײַ זיג אוב א טאָכטער פוג העדעלשטאטג, | = קאלוגע, אנ אלטע רוסישע. שמאָ. 172 װאָרסט. פונ מאָסקװע, איז געלעגג װײַט | אויסערג טכומ (די געגנטנ, /װוּ ייָרג האָבנ געמעגט ווו" געג בא דער צארישער הערשאפט), אינ דאָװי. עדעלשטאטס קינדער-יאָרנ |איז אי קאלוגע געװעג א פּאָר הונדערט ייִדישע נעפאשעס (די גאנצע בא- פעלקערונג אינ קאלוגע האָט דאג צאטראָפנ 39000 מאנ). די עטלעכע צענדליק ייִדישע פאמיליעס איג קאלוגע זײַנעג. באשטאנענ צום גרעסטנ טייל פונ אויס- געדינטע ‏ ניקאָלײַעװער סאָלדאטג . אוג פונ באלמעלאָכעס. קיינ רעליגיעזע אנשטאלכ כנ הֵאָבנ זי ניט געהאט ?. דאָװיר עדעלשטאט. האָט דעריבער ווייניק- װאָס געװוּסט פונ דער טראדיציאָנעלער ייִדישקײַט, א געוויסע צײַט האָט ער געלערנְט בא אנ אײַנגעװאנדערטנ ליטווישנ מעלאמעד, נאָר יענער האָט אימ הקימאט גאָרגישט, ניט אויסגעלערנט. דאָס ביסעלע יעדיעס פונ אָט דעמ מינ, הװאָס דאָוויד עדעלשטאט האָט פארמאָגט, האָט ער. זיכ דערװאָרבנ מיט יאָרג שפּעטער,. װועג ער האָט געארבֶעס -צוזאמענ מיט ייִרישע ארבעטער פוג מיז- רעכ- אייראָטּע. | - = קיינ רוסישע שול האָט דאָװויד עדעלשטאט ניט. באזוכט, קאלוגע האָט אינ די 10-ער יאָרג געהאט צענדליקער קירכנ אונ איבער א הונדערט שענ- קענ, אָבער גאָר װײיניק קולטוֹר-אנשטאלטנ. פאר די קינדער פונ די פּריצימ אוג גווירימ האָט די צארישע רעגירונג אויסגעהאלטנ אַ פֹּאָר גימנאזיעס, א רעאל-שול אדג. פאר די קינדער פונ דער איבעריקער באפעלקערונן האָס זי געהאט בלױז א הײַפל עלעמענטארע שולנ?, לײענעב אוג

616

שרײַבנ רוסיש האָט ויכ דאַװיך עדעלשטאט אױסגעלערנט בא א פּריוואטנ לערער. |

גאָר יונג הייבט דאָװיד עדעלשטאט אָנ שרײַבנ לידער. ער באינגט די נאטור (דעמ קאלוגער ברייטנ טײַכ אָקא, איבער וועלכנ ס'באוועגנ זיכ היפּ- שע שיפנ; די ארומיקע געדיכטע װעלדער אוג דעמ געזאנג פונ דעמ בּארימט- געװאָרענעמ קאלוגער נאכטיגאל), ער שרײַבט אויכ געלעגנהײַט-לידער. אזוי באזינגט ער א זינגערג זאָרינא, װאָס גאסטראָלירט אינ קאלוגע. ער שרײַבט אָנ א ליד קעק? 42080806 (פאטאלע דרי:), װענ. ער הערט אונטער א שמועס פונ מיליטער-לײַט, װאָס זײַנעג געװוענ אײַנגײערס אינ הז פונ זײַנע עלטערנ, אז דרײַ איז א פאטאלע צאָלז, אײנ ליר זײַנע, א נעקראָלאָג אפנ פריצל. טיקנ טויט פונ א גוטהארציקנ דאָקטער יאראָװסקי, א פּױלישער פארשיקטער אינ קאלוגע, װאָס האָט געהאט א ווירקונג אפ עדעלשטאטנ אונ זיכ באצױיגנ - פרײַנטלעכ צו אימ, װערט געדרוקט אינ דער אָרטיקער צײַטונג ;,נובערג- סקיע װעדאָ: אָסטײ?. |

די ,נוטע מיינונגענ וועגנ מײַג קינדערשנ טאלאנט --דערצײילט עדעל- שטאט אינ זײַנ אװטאָבל;אָגדאפישער דערציילונג ,װערא"פ--פלעגנ אָנפילג מײַנ יונגע ברוסט מיט רײַכע, אָפּטמאָל ווילדע האָפענונגענ. איכ פלעג טרוימענ, אז איכ װעל נאָכ אמאָל זײַנ א בײַראָנ אָדער א שעקספּיר"..

די פאָלקיסטישע אידייעג פונ די 70-ער יאָרנ זײַנענ געװעג ארײנגעדרוג- גענ אוֹיכ אינ קאלוגע. מעגלעכ, אן אינ די ארומיקע דערפער האָבנ טאקע געװירקט אזוינע עמעסע רעװאָלײװצ;אָנערנ, װי װעראס, די העלדנ פנ עדעלשטאטס דערציילונג מיט דעמ זעלביקנ נאָמענ. פאָלקיסטישע שטימונגענ דרינגענ ארײַנ אויכ איג עדעלשטאטס סוויווע. בא אימ דריקג זײי זיכ אױס איג זײַנ באנײַסטערונג פאד דער פאָלקיסטישער פּאָעזיע. ער שרײַבט װעגג דעם איג זײַנ דערמאָנטער דערציילונג אזוי: |

,איכ ביג דעמלט געװעב אלט א יאָר 15 אוב האָבּ געווויגט מיט מײַנע עלטערג איג דער שטאָס ק, שויג דרעמלט האָב איכ צוישב מײַגע פרײנט אוב באקאנטע געטואָגנ דעמ נאָמעג ;פאעט" אוג האָב געשויבג רוסישע געדיכסע. מײַנ לײַרנגשאפט פאר פּאָעזיע, איבערהויפּט פאר די רוסישע דיכטער גיקיטיג אוג ג עקהאסאָה, האָס זיכ פֿרי דערוועקט איג מײינ הארצבג,

איכ האָבּ פארבּראכט פילע טעג אוג געכט איבער זײערע מײַסטערהאפטע שילדערונגעג פובג די ליידג אוג זאָרגג פונעמ אָרעמעג רוסישג מאָלק",

אינ יענער צײַט װערט שוג דאָװיד עדעלשטאטנ צו ענג איג זײַנ געבורט- שטאָט. זײַנע עלטערע פיר ברידער האָבנ אלע געהאט פארלאָזט קאלוגע. נאכמענ מוטשניקאָו, דער סאמע עלטסטער ברודער, האָט געהאט אויסגעשטו- דירט אפ אדװאָקאט אונ האָט פּראקטיקירט אינ מאָסקװע אונ אינ פּעטערבורג, די אנדערע דרײַ בדידער: גרישא (הערש) אונ אראָשא (אראָנ) מוטשניקאָו אונ אבראשא (אוװוראָם) עדעלשטאט האָבג געארבעט איג קיעוו, אהינג פאָרט אריבער אויכ דער 15-יאָריקער דאָװיד עדעלשטאט. |

17 218-2

: קיעוו. -- דער אָפּפאָר קינ אמעריקע.

דאָװויד עדעלשטאט קומט קייג קיעוו אינ אנ אומרויקער צײַט. די צארי- שע רעגירונג פּרווֹט זיכ באקעמפנ די רעװאָליוצ;אָנערע גאוועגונג דורכ פאנאנדערבלאָזנ שאָװויניסטישע שטימונגענ. גלײַכצײַטיק װיל זי אױכ באשטראָפּנ די ייַרישע אָרעמע באפעלקערונג פאר דעמ היפּשנ אָנטײל פונ יידישע יונגעלײַט אינ דעמ רעװאָלײציאָנערג קאמפ פוג די 70-ער יאָרנ, אונ זי פירט דורכ אירע אגענטנ אינ קיעו, װי אינ א סאכ אנדערע שטעט, א שטארקע אנטיטעמיטישע אגיטאציע. פונ דער אנדערער זײַט, פארמאָגט דאנ ק;עוו א לעבהאפטיקע רעװאָליציאָנערע באװעגונג. עס ארגעט דאָרט דער באנײַטער .דאָרעמ-רוסישער ארבעטער-פארבאנד" אונ א ר סטודענטישע פאָלקיסטישע קרײַזלעכ. אינעם שוסטער-ווארשטאט פוג דעם עלטערנ ברודער עדעלשטאטס, אבראשא זי, קומענ ארײַג סטודענטנ אונ רעװאָליוציאָ- נערנ. =

דער יונגער דאָװיך אין אָבער די ערשטע צײַט ארײַנגעטאָנ אינגאנצנ אינ לײענענ די קלאסישע רוסישע ליטעראטור אונ אינ שרײַבנ רוסישע לידער, | יי

זײַנע לידער פונ יענער צײַט זײַנענ פול מיט יוגנטלעכער באגײַסטערונג ‏ פאר דער שיינער נאטור, אריבערגעקומענ פונ דעם קאלטנ צאָפנ צומ זוניקנ דאָרעמ, איז ער בארוישט פונ ליכט אונ פארב. װענ ער גיט א קוק אפ דער ,הייליקער געטג - פרילינן" פארגעסט ער מענטשלעכע מי אונ לײדנ. ער כאָלעמט אינ זײַנ ליך "זמאפסח 1026840/0 3 -- 00,, (אַ כאָלעמ --פוג א דאָרעמ- דיקער פּאָעטע) װעננ ,א הײליקע פייע", װאָס קומט צו אימ ארונטער פון די װאָלקנס, ;אוג דורכ דעמ געמיינעם פענצטערל" פוג זײַנ קאפּצאָנישג הײַזל דרינגט ארײַנ ,די רעגנבויגנדיקע זוג מיט א מיליארד פּורפּור-שטראלנ", די מענטשלעכע ליידנ ווערג געמילדערט דורכ די ,װוּנדער-אויגנ פונ דער מאדאָ- נע", װאָס קוקנ ,מיט מילדקײַט פונ קריסטוס" אונ װעקנ אום אינ דער ברוסט פונעמ יוגנטלעכנ דיכטער דעמ ,גאָט פונ ליבע אונ עמעס"..

מער נאטור-ליבע אונ לעבנס-פרייד פילט זיכ אינ זײַנ ליד "עאתס ספה, (צוויי יאָדלעטשקעס), װוּ דער פופצניאָריקער עדעלשטאט מאָלט א לאנדשאפט פרילינגיצײַטג ‏ - | הי

,ליב איז געוועג זיין

וועג ס'איז געקומענ

יפוג פרילינג דער הייליקער גאָט

אונ אלצ האָס געגרינט אוג געטאנצט אוג געזונגענן, געפרייט זיכ איב אייג קאראהאָד" 12, .

דאָװיד עדעלשטאטס זאָרגלאָזיק לעבנ אונ דיכטנ?! דױערט ניט לאנג איג דער קעגנווארט פונ זײַג ,געטנ-פרילינג' אוב בא דער פולער שײנ פוג איר ,רעגנבויגנדיקער זונ" האָט די צארישע רעגירונג אָרגאניזירט א

18

פּאָגראָמם אפ די יידנ אינ קיעװ (דעמ 8-טנ מײַ 1881). באמ צארטפילנדיקנ יינגל קומט פאָר א צוזאמענבדוכ, װענ ער דערזעט די צעיושעטע פּאַ- גראָמשטשיקעס. ער פאלט אריינ אינ א היצ-קראנקײַט אונ װערט צוגענומענ אינעמ צײַטװײַלקנ שפּיטאָל, אפ פּעטשערסק, פאר די פּאָגראָמ-געליטענע ייִדג. סטודענטנ פונ קלעווער אוניווערסיטעט, װאָס האָבנ געגעבנ מעדיציני- שע הילפ די פארװונדעטע יידנ, געפינענ אי עדעלשטאטס קעשענעס זײַנע רוסישע לידער. זיי פארינטערעסירנ זיכ מיט אימ. זי זײַנענ גרײײט אימ העלפנ זיכ צוגרייטנ צומ אוניװערסיטעט. ער װערט דורכ זײ אנ ארלינגילער בא ד'ד מאנדעלשטאמענ אינ הויז:1. דער לעצטער נעמט אימ ארײיג איג קאנצעליאריע פונעמ קאָמיטעט, װוּ עס װערט געטײלט הילם די פּאָגראָמ-געליטענע 15,

דער פּאָגראָמ אינ קיעוו, װי אינ אלע אנדערע פונקטנ, האָט געטראָפנ דעריקער די ייִדישע ארבעטנדיקע מאסנ אונ די אָרעמשאפט. די רײַכע ייָדנ האָט דער קלעווער פּאָליצמײיסטער פאָרויס געװאָרנט. עֹר האָט זיי אויכ גע- געבנ שוצ, געליטנג האָבנג הויפּטזאכלעכ ארבעטער, באלמעלאָכעס אונ קלינ- הענדלער, וועמעס ביסל אייגנטומ ס'איז אינגאנצג פארניכטעט געװאָרנ. פונ די 750 פאמיליעס (2150 נעפאשעס, װאָס האָבנ ניט געהאט מיט װאָס ‏ א טאָג איבערצוקומענ, איז געװענ 402 פאמיליעט פונ ארבעטער אונ באלמעלאָכעס"!. דערצו נאָכ האָט זײי די צארישע פּאָליצײי מיט באונ- דערער אכזאָריעס געטריבג פוג קיעוו. דער צארישער מיליטערישער טריבו- גנאל האָט ריינגעוואשנ די פּאַגראָמשטשיקעס. װענ א יידישע דעפּוטאציע פוג דעמיעווקע האָט אפּעלירט צומ קיעװער גענעראל-גובערגאטער, האָט ער איר געענטפערט: ,אוב אײַכ געפעלג ניט די היגע באדינגונגענ, טאָ גייט קייג יערושאָלאלמ",, 15 |

די אייצע פונעמ קיעװער גענעראל-גובערנאטער צו גיינ צוריק קינ יערושאָלאימ אין געװעג אינגאנצנ אינ איינקלאנג מיט דעמ פּאלעסטיניזמ פוג די פריערדיקע אסימיליאטערישע אונ איצט נאציאָנאליסטיש געװאָרענע ייִדישע בורזשואזע אינטעליגענטנ איג כארקאָו, וועלכע אָרגאניזירנ דאנ א גרופע פאלעסטינצעס אונטער דעמ לאָװנג ,בילו", --די אָנהייב-בוכשטאבנ פונ די װערטער ,בייס יאנקעוו לְעכו װענײילכאָ? (יאנקעװוס הױז, קומט, לאָמיר גיינ /,.. נאָר איג קיעו גופע האָבג דעמלט אפילע נאצ;אָנא- ליסטג געזוכט פארבינדונגענ מיט אמעריקע . די בריטע מאסנ יידישע עמיגראנטנ האָבנ געלײזט די פראגע לעטיװעס אמעריקע. א טײל פנ די ייִדנ, װאָס זײַנענ ארויסגעטריבנ געװאָרנ פוג קיעו איג יפל אוג אװנוסט 1881, האָט געהאָלפנ שאפנ די ערשטע יירישע לאנדוירט- שאפטלעכע קאָלאָניע איג די פארײניקטע שטאטנ פונ אמעריקע אי- נעמ שטאט לויזיאנא 1, |

אינ 1882 פארשארפט די צארישע רעגירונג אירע אויסנאמ-געזעצנ קעגג ייַדנ, אונ ס'הײבט זיכ אופ א נײַע כװואליע נעצװוּנגענע ייִדישע אויסוואנדערער פוג רוסלאנד. באזונדערס איז גרויס געװענ דער עמיגרא-

19

ציע-שטראָמ פונ קיעוו, װוּ די צארישע אדמיניסטראציע האָט זיכ באזונדערס גרויזאמ איזדיעקעוועט איבער דער ייִדישער באפעלקערונג. זי פלענט ארויט- שיקנ ידישע ארבעטער אונ באלמעלאָכעס ?1. אָט די נײַע עמיגראציץ- כוואליע רײַסט מיט אוֹיכ דאָװיד עדעלשטאטנ.

דאָװיד עדעלשטאט פאָרט קינ אמעריקע צוזאמענ מיט א קיעװער סטודענטג-גרופע, אמ-אוילאָמ" (אײיביק פאָלק), װאָס כּלאנט צו גרינדנ איג אמעריקע א לאנדווירטשאפטלעכע קאָלאָניע אפ קאָמוניסטישע יעסוידעס 15 מער פונ אלצ האָט אָבער עדעלשטאט געהאט אינזינענ צו פאָרנ צו זײַנ מישפּאָכע, צו זײַנע צויי עלטערע ברידער פונ איינ מאמענ, אראָשא (אראָנ) אונ גרישע מוטשניקאָו. | | |

דער 16-יאָריקער דאָװיד עדעלשטאט. האָט זיכ, פּונקט װי די עלטף- רע פונ אימ מיטגלידער פונ דער ,אמ-אוילאָמ"-גרופּע, פאָרגעשטעלט אמע- ריקע אלס א לאנד פונ פּרײהײַט אונ גלײַכהײט. דער דורכגעלעבטער פּאָ- גראָמ אינ קיעוו, די ברוטאל-צינישע האנדלונג פונ דער צארישער מאכט, װי אויכ דער מארטירער-טויט פוג די העלדישע נאראָדאָװאָלצעס, -- דאָס אלצ האָט אָנגעפילט דאָס הארצ פונעמ ינגנ דיכטער מיט א טיפנ האס צומ צאריזמ, דאָװיד עדעלשטאט פארלאָזט רוסלאנד מיט א קלאָלע צו די אונטערדריקער פונעמ לאנד, ער פאָרט אָפּ קינ אמעריקע מיט גרויסע האַ- פענונגענ אפנ נײַעמ לעבנ איג דער רעפּובליק, װוּ, לוט װי ער גלייבט, זײַנעג אלע מענטשנ גלײַכ, אונ אלע האָבנ די פולע מעגלעכקײַט צו לעבנ אונ צוֹ געניסג, ,

די קיעװער ,אמ-אוילאָמ'-גרופּע האָט געמאכט א גרויסנ אײַנדרוק אינ אויסלאנד, דאָס איז געװענ דערפאר, װײַל פאָרויס פונ דער גרופע איז געגאנגענ דאָס נײַס, אז יַדישע סטודענטג פאָרג גרינדנ קאָמוניסטי- שע קאָלאָניעס אינ אמעריקע. אפנ גאנצנ װעג פונ איר רײַזע, אינ בראָד, לעמבערג (װוּ זי האָט פארבראכט א װאָכ צײַט, קראָקע, ברעסלױין בער- לינ, האמבורג אונ ליװערפּול, האָט מענ די גרופע אופגענומענ מיט פאראד. דער מעטושטעשדיקער אידייִשער פארצעפ פונ דער גרופע שפיגלט זיב אָפּ איג די מאטאָנעס, װעלכע זי האָט געקראָגנ אינ װעג. װי ס'דערצילט איר פירער ניקאָלײ אֶלײניקאָוו, האָט די קיעװוער ,אמ-אױלאָמ"-גרופּע בא- קומענ,. פונ איינ זײַט. א סייפערטוירע מיט א נאציאָנאליסטישער פאָנ אונ, פונ דער צווייטער זײַט, קארל מארקס ,קאפיטאל" 12. |

דאָװיד עדעלשטאטס געפילנ פונ דער רײַזע קינ אמעריקע זײַנענ אויסגעדריקט אינ זײַנע צוויי לידער -- *0846אס זאסאססמעזחגת:2 24 11040, (נאכט אפנ אטלאנטישנ אָקעאנ) אוב *6286א0 88, (אפנ אָקעאנ).

די ערשטע ליד הײבט ער אָנ מיט די װערטער:

שדי נאכט איז שײני דער יאמ איז רויַק, די לויטערע לעװאָנע בלאנקט,

נאָר א כוואליע װיגט מײַג זעגל -- נאָר א זילבּער-כוואליע צאנקט.

20

שטוײַט די ליכט גאָכ מיט דער פינצטער אונ באקעמפט זי מיט דערפאָלג.

נאָר דערװײַל: בא װאָלגע! זא קרעכצט מארטירעריש דאָט פאָלק"?

| די צווייטע ליד הײבט ער אָנ אז":

שדי כיו אליעס פוג בייוג אטלאנט טראָגג מעשוגע די שיו

סע שטייעג צוויי עמיגראנטג

אינ אומעט פארטיפטיי" 90

ער זעט, אז פונ זייערע אויגג ריגענ טרערני.. פרעגט ער זי װעגף װאָס זיי טראכטנ, צי טראכטג זי װעגנ ערע נאָענטע אינ דער הימ6. אונ ער פארענדיקט: | | ,ווארפט אָפּ די זאָרג: מיר װעלנ איג אמעריקע קייג איינציקע טרער גניט פארגיס ! גאָר לאכנ, פרײַנט, ביז חיסטעריקע, ‏ מיר וועלג בלױז גליק דאָרטג װויסן' 20

דעמ 30-טנ מײַ 1882, באגינענ, קומענ אָנ די קיעװער אוג װילנער ,אמ-אוילאָמ"-גרופּעס מיט דער שיפ קינ פילאדעלפיע אונ פונ דאָרט פאָרג זײ אָפּ מיט דער אייזנבאנ קייג ניוײיאָרק. ארויסגייענדיק פונ ניו-יאָרקער װאָק- זאל, שטעלנ זיכ אויס די ,אמ-אוילאָמניקעס" אינ רייענ, זײ נעמענ ארויס זייער סייפערטוירע, װיקלענ פאנאנדער זײיער יידישע נאצ;אָנאליסטישע פאָנ אוג הייבנ אָנ מארשירנ איג שטאָט, זינגענדיק רוסישע רעװאָליוצ:- אָנערע לידער. פונװײַטנס הערט זיכ מוזיק. דער 20-טער מײַ אין איג אמע- ריקע אנ אָפיציִעלער יאָנטעװ, ,דעקאָרײשאָנידעי" (באפּוצונג-טאָג4 װענ קװאָרימ אונ מאָנומענטג װערנ באפּוצט מיט בלומענ, אונ פּאטריאָטג מאר- שירנ מיט מוויק צו די מאָנומענטנ פוג בורזשואזע קריג-העלדג. די אָנ- געקומענע אימיגראנטנ מיינענ, אז ,דאָס האָט אמעריקע פאר זי אראג- זשירט אנ אופנאמע"... נאָר זײיער שיינע איליוזיע װערט באלד, צעשטערט דורכ די שטיינדלעכ, מיט װעלכע גאסניונגענ באווארפג זלי. 9

דאָכ איז דער יונגער עדעלשטאט נאָכ א היפּשע צײַט : מיט גלויבנ אינ אמעריקע אלס א לאנד פונ פרײהײַט. ער באזינגט מיט אנציקונג זײַנ אָנקומ אינ אמעריקע אינ א ליד מיט דעמ נאָמענ "סאחקסאה ט, (אינ אמעריקע), װוּ ער גלייבט צו זענ אומגיינ ,אפ דער פּרײהײַט שײינקײַט, ווארהײיט אָנ א צאם" :. |

9 אינ סינסינעטי דאָװיד עדעלשטאט בלײַבט ניט לאנג אינ ניו -לאָרלגדי. דער פאריינ

צו העלפנ די אימיגראנטג זאָגט זיכ אֶפּ צו קאָלאָניזירנ די ,אמ-אױלאָמ"- גרופּעס, או זיי צעפאלנ זיכ. עדעלשטאט פאָרט דאנ אֶפּ צו

21

זײַנע ברידער אינ סינסינעטי (מיטל-מײַרעװ פונ די פארײניקטע שטאטנ), ר יי :

סינסינעטי האָט אינ די 80-ער יאָרג געהאט א באפעלקערונג פונ ארומ 0 נעפאשעס, דערפונ א דריטל דײַטשנ אונ קנאפּע פינם פּראָצענט ייִדנ. צווישנ די דײַטשג איז שוינ אינב די 60-ער יאָרנ געװענ א באדײַטנד- קער רעװאָליציאָנערער עלעמענט. אינ 1870 קומט דאָרט פאָר דער טרייד-יוניאָג- קאָנגרעס פונ דער ,נעשאָנאל לײיבאָר יוניאָנ" (געגרינדעט אינ 1866). בייס דער גרינדונג פוב דער אמעריקאנישער סאָציאליסטישער ארבעטער-פארטיי, צומ סאָפ פונעם יאָר 1877, װערט באשטימט, אז אִיר צענטראל-קאָמיטעט זאָל זיכ געפינענ אינ סינסינעטי. אינ די 70-ער יאָרג גייט דאָרט אריס א טענ- לעכע סאָציָאליסטישע צײַטונג 52, |

די איבערוועגנדיקע מערהײַט פונ דער ייַדישער אײַנגעװאנדערטער בא- פעלקערונג אינ סיגסינעטי איז אינ די 80-ער יאָרנ, אוג טײילװײַן אויכ אינ די סער, באשטאנענ פונ פרומאקעס, װעלכע פלעגנ איג זײיערע באָטע-מעד- ראָשים פירנ געשלעגנ איער אליעס אונ קיבודים 3:,

דער בורושואזער ייַדישער ייִשעוו פונ סינסינעטי, דער עלטסטער אינ מײַדעװ פונ די פארייניקטע שטאטנ, איז געװענ דער מיטלפונקט פונ דער באוועגונג פאר רעפאָרמירג די ייִדישע רעליגיע צװישנ דער אמעריקאנישער ינדישער בורזשואזיע. זינט 1854 דערשײַנט דאָרט דער צענטראלער אָרגאנ *6, /2,1061104 6, זינט 1815 גֶעפינט זיכ דאָרט דער סעמינאר פאר רעפאָרמ-ראבינער *001626 חסופט שסזטסגן 6, דער , פארבאנד פונ ייִדישע געמיינדעס" אונ אנדערע צענטראלע ייִדישע בורזשואזע רעפאָרמ-אנשטאלטנ. טרײַ צו אירע קלאסנ-אינטערעסנ, האָט אָט די ליבעראלע ייִדישע בורזשואזיע גאָרנישט ניט געטאָג פאר העכערנ דעמ קלטור-ניװואָ פונ די האָרעפאשנע ייִדישע מאסנ אינ סינסינעטי. עס איז איר, נאטירלעכ, געווענ מער צומ הארצנ א פארנארישטע רעליגיעזע מאסע פונ פּעדלער, פונ אָנגעשטעל. טע אונ פונ ארבעטער, וועלכע זי האָט עקספלואטירט אינ אירע האנדל-הי- זער, קליידער. או: שוכ-פאבריקנ אונ אויכ געהאלטנ אינ אָפּהענגיקײַט דורכ אירע צדאָקע-אנשטאלטנ, צו וועלכע די ייִדישע אָרעמשאפט האָט געמווט אָנ- קומענ אינ איר נױט,

די עמיגראציע ברענגט אינ סינסינעטי אויכ א קליינע גרופּע רוסיש-יידי- שע ראדיקאלנ; געװועזענע גימנאזיסטנ, לערער, מאסקילימ אדג, ס'זײַנענ געווענ צווישנ זיי אויכ אייניקע פונ דער ,יעליסאוועטגראדער ברודערשאפט" -- די ,דו- כאָװנאָיע ‏ ביבּלײיסקאָיע בראטסטװאָי (נײַסטלעכ-ביבלישע ברודערשאפט)-א יידישע טאָלסטאָישע סעקטע אינ יעליסאוועטגראד (איצט קיראָװאָ), געגרינדעט פונ יאקאָוו גאָרדינ (1853--1909), וועלכער איז שפּעטער געװאָרג באװוּסט אלס ייִדישער,דראמאטורג. די דאָזיקע סעקטע האָט אניטירט פאר געוויסע סאָצ;אלע אונ רעליגיעזע רעפאָרמעס אונ איז דערפאר פארפאָלגט געװאָרנ פונ דער צארי- שער רעגירונג. די מערהײײַט מיטגלידער פונעמ ראדיקאלנ קרײַז לעבנ פונ לױנ- ארבעט. דאָכ אינטערעסירנ זיי זיכ ניט די ערשטע צײַט מיט אמעריקאנישע ארבע-

22

טער-פראגעס, זייער געזעלשאפטלעכע טעטיקײַט באשטייט דעריקער אינ דיסקוסירנ פראגעס פונ דער רוסישער רעװאָלײציאָנערער ליטעראטור. אוֹנ פונ דער רו- סישער רעװאָליציאָנערער בּאוועגונג. דאָס לעבנ אינעם נײַעמ לאנד איז זײ נאָכ גאָר פרעמד, זײי װייסנ װײניק פוג דער סאָצ;אליסטישער באװענונג איג סינטינעטי אונ נאָכ װײניקער פונב דער אמעריקאנישער ארבעטער-באוענונג ביכלאל. ביסלעכװײַז אָבער ווערנ זיי אריינגעצויגנ אי דער אמעריקאנישער ארבעטער-באוועגונג. אייניקע פונ זײי וואקסנ אס אלס אָנגעזעענע טוערס אינ דער ארבעטער-באוועגונג,

דאָװיד עדעלשטאט דערנעענטערט זיכ באלד צו אָט דעם קליינעמ ראדי- קאלג קרײיז. זײַנע נאָענטע פרײינט דאָ זײַנענ צומ גרעסטנ טייל רוסיפיצירטע יידישע שנײַדער: זאָלאָטאדאָ, זאסלאווסקי, לוקאָווסקי, מייטוס אא '* עס דויערט ניט לאנג, אוג ער װערט אױכ ארײַנגעצויגנ אי דער זעלביקער אינדוסטריע, זײַנ עלטסטער ברודער האָט א גוט-באצאָלטע שטעלע אלס בוכ- האלטער אינ א קליידער-געשעפט אונ האלט אס אפ זײַנ כעזשבנ די יינגעי רע צוויי ברידער. אדאנק זײַג עלטערג ברודער, האָט דאָװיך עדעלשטאט בּע- סערע באדינגונגענ פאר שטודירנ, וי זײַנע כאוויירימ זאָלאָטאראָוו אונ מייטוס, וועלכע ווערג שפּעטער דאָקטױרימ, ער וויל אָבער ניט שטודירג אפנ ברודערס כעזשבנ, אימ װילט זיכ לעבנ פוג אייגענער פּראצע אונ פונ פיזישער ארבּעט. לערנט ער זיכ אױס ארבעטג אפ א קנאָפּלאָכ-מאשיג אונ הייבט אָנ דאָס לעבג . פונ א שאפּ-ארבעטער +3, |

די ערשטע יאָרג אינ סינסינעטי איז דאָװיד עדעלשטאט, װי דאָסדאָו מיטגלידער פונ זײַנ קרײַז, א רוסישער פאָלקיסט. זײַנע לידער פונ יענער צײַט פארנעמענ זיכ מיט רוסישע סיוזשעטנ. אינ א לידל ,צװײ פּאָעמעס" דער קלערט ער, אז בא אונדז רוסג איז ניטאָ קײנ גראמ פארנ װאָרט "געפהקה, (עמעס), אינ א ליד "חאצס?,, (פּינטעלעכ) לאכט עדעלשטאט אויס דאָס צװיִעס פונ א רוסישער גענעראלישער פאמיליע. אינ אנ אנדער ליד "פהסאא 8828ח112, (נאלווער געדאנק) דערקלערט ער, אז װענ מענטשנ װאָלטג פארשטאנענ, אז צוויי מאָל צוויי אין פיר, װאָלטנ זיי ניט געדולדעט קיינ צאר איבער זיב 5

צווישנ עדעלשטאטס פּאפּירג געפינענ זיכ אכ פראגמענטג פונ רו- סישע רעפעראטג איבער היינע, איבער עסטעטיק אוֹנ *110:4827 18806 10ב. (װאָס אין אזוינס עמעס), היינעס לעבנ אונ שאפנ איז דעמ יונגנ עדעלשטאטג געוועג צו װײיניק באקאנט, קעדיי צו קאָנענ געבנ א ריכטיקע אָפּשאצונג פונ דעמ דאָזיקג דיכטער. דערפאר זעט אס בא אימ הײנע (איג זײַנ רוסישער ליך) װי עפּעס א סענטימענטאלער דיכטעו, װאָס איז א גוטער זונ צו זײַב מאמעג. .

אייג ליד עדעלשטאטס טראָגט א נאציאָנאליסטישנ כאראקטער, נעמלעכ די ליך :21001600006 סססאס!ת6, װאָס איז געשריבנ געװאָרנ לעקאָװעד מוישע מאָנטעפיאָרעס 0 געבורטטאָג (20-24 אָקטיאבּער, 1894). עדעלשטאט בּאזינגט דאָ דעמ אלטנ ארכ-בורזשואזג יידיש-ענגלישנ פּילאנטראָפּ, אז ער האָט געװוּנעג אלװעלטלעכנ לױב גיט פאר א גלענצנדיקער פע"

23

דער, ניט פאר קאלטגלוטיק פאוגיסנ א יאמ בלוט, נאָר פאר ליבשאפט אונ פאר גוטסקײַט,. עדעלשטאט באזינגט אויכ מאָנטעפיאָרעס ליבע צו ציענ. אגעוו, איז א נאצ;אָנאליסטישער צוגאנג צו מאָנטעפיאָרנ איג יענער צײַט געווענ כאראקטעריסטיש אויכ פאר א גאנצער רײ אנדערע טוער פונ די רא- דיקאלע קרײַזג פוג די ייִדישע אימיגראנטג אינ לאָנדאָג אונ איג אמעריקע. מאָריס ווינטשעווסקי, ‏ אשטייגער, האָט צו מאָנטעפיאָרעס 100-סטנ געבורטטאָג אָנגעשריבנ איב זײב צשַטונג ,דער פּױלישער יידל" א באָגראפישנ לייטארטיקל, ווינטשעווסקי אנטשולדיקט זיכ פאר זײַנע ארבעטער. לײע- נער, װאָס ער באשרײַבט א רײַכג ייָדנ, מיט דער דערקלערונג, אז דער נאָ- מעג מאָנטעפיאָרע ,פארייניקט. אי דיזנ אויגנבליק די הערצער פונ אלע יידנ, אונ דיזער נאָמענ דערװוייכט קעגג אונדז אפילע די הערצער פונ אונדוערע סאָנימ", | פא = | אינ די דאָזיקע פאקטנ קומט צומ אויסדרוק דער דרוק פוג דער נאציאָ- נאליסטישער כוואליע אינ אָנהײב פינ די 80.ער יאָרנ אפילע אפ יענעמ טייל פונ דער ראדיקאלער אינטעליגענצ, װאָס איז, אינ קעגנזאצ צו קאמינערנ, ליליענבלומענ, יעהאלעלנ אא,, ניט מיטגעריסג געװאָרג מיטנ טשוווע-שטראָמ. ס'איז וויכטיק צר באמערקנ, אז אנדערע לידער עדעלשטאטס פונ יענער צײַט זײַנעג פרײי פונ נאצ;אָנאליזמ, | | | לאַנגזאמ, אָבער אומופֿהערלעכ הייבט אָנ עדעלשטאט זיכ צו אנטויש. אינ אמעריקע. אינ א ליד "'סזסחנוסקח סװס0888 113,, (פונ דער ניט-וולי טער פארגאנגענהײַט) שילדערט ער, װאָס עס איז געװאָרנ פונ זײיער גרופע אינטעליגענטישע אימיגראנטג,. דער מאָלער איז געװאָרנ א שוסטער, דער פּאָעט א שנײַדער, אוג דער פילאָסאָפ--א שמיד... | - װי א סאכ אנדערע אימיגראנטישע ארבעטער, איז דאָװיד עדעלשטאט אינ דער ערשטער צײַט געווענ צופרידנ מיטג אמעריקאנער לעבנ. די ארבעט אין אפילע שווער, די רוסיש-י;דישע אימיגראנטנ מעסטנ אָבער אינ אָנהײב זייערע פארדינסטנ מיט דער מאָס פונ דער ניט-אינדוסטריעלער אלטער היימ, זי באטראכטנ זיכ דעריבער פאר גרויטע פארדינערס, זייער לעבנשטייגער אין דער זעלביקער, װאָס אינ דעמ אלטנ שטעטל. די באדערפענישנ זײַנענ באשיי- דענע. זעעג אָט די אימיגראנטנ א געוויסע צײַט בלױז פּאָזיטיווס אינ זייער (נײַער היימ, ארויסגעריסנ זיכ פונעמ .צארישנ רוסלאנד, װערנ זיי פארבלענדט פונ די בורזשואז-דעמאָקראטישע אינסטיטוציעס אינ אמעריקע. באזונדערס מאכט אפ זיי א גוואלדיקנ אײַנדרוק דאָס פעלג פונ אויסנאמ-געזעצנ קעגנ ילדנ. דאָװיד עדעלשטאט גלייבט א היפשע צײַט אינ דער אמעריקאנישער פריי- הײַט. װענ ער קריגט א פאמיליע-בילד פונ דער אלטער הײמ, ענטפערט ער דער פאמיליע אינ א רוסיש ליך "זסקצקסם /06:01012,, אז ער װעט זײַנ גליקלעכ, װענ דער פאָטער װעט זיכ שױנ געפינענ אינ אמעריקע, אינעמ ,לאנד פוג פרליהייט", װוּ ער װעס קאָנענ ,רויק אָפּעטעמענ פונ דעמ שטורעמ, פונעמ לעבנ-שלעכטנ װעטער", טאש עי ווענ דאָװיִַד עדעלשטאט פארלאָזט רוסלאנד אינעמ עלטער פוג 16 יאָר

24

{אינ 1882), איז ער שוינ דורכגעדרונגענ מיט סאָציאלע סענטימענטנ. אפ. זײַג רײַזע פונ רוסלאגד קיינ אמעריקע צוזאמענ מיט דער קיעװער ,אמ אױלאָמ"- גרופּע, טרעפט זיכ עדעלשטאט מיט ייִדישע איפטעליגענטג (סטודעגטנ, פאָלק- שול-לערער אדג.), װאָס פּלאנעװענ איבערצובויענ דאָס יידישע לעגנ דורכ | = גרינדנ יידישע קאָמוניסטישע קאָלאַניעס אי אמעריקע. זײ זײַנענ אלע | מער אָדער װייניקער געװועג באגײַסטטערט פאר די דוסישע רעװאָליװציאָנערע | פאָלקיסטנ, פאר די ,נאראָדאָװאָלצעס", קיינער פוג אָט די ייִדישע אינטעליגענטנ האָט אָבער ניט געהאט קיינ שומ דערפארונג אינ דער פּראקטיק פונ דער אר- בּעטער-באוועגונג. די יעניקע פונ זיי, װאָס זײַנענ שפּעטער געװאָרג אָנגעזעענע ארבעטער-פירער, האָבג זיכ באקאנט מיטנ פּראָלעטארישנ קלאסנקאמפ ערשט אפנ באָדג פו אמעריקע. אי די גרעסערע אינדוסטר;לעלע צענטערס האָט דאָס געדױערט װײיגיקער צײַט. אינ סינסינעטי האָט עס געדערט לענ- גער. סאָפקאָלסאָפּ אָבער דערגרייכט די כוואליע פונעמ פּראָלעטארישג קלאסנ- קאמפ אויכ צו דעמ ייִדישג ראדיקאלג קרײַן אינ סינסינעטי אוג אױכ צו דעמ 20-19-יאָריקנ שאפּ-ארבעטער דאָװיד עדעלשטאט,

4 ערשטע טריט איג דער ארבעטער יבאוועגונג

דאָװיד עדעלשטאט געפינט ניט אינ אמעריקע קײג ייִדישע ארבעטער- באוועגונג, זי הייבט זיכ אָנ ערשט אינ זײַג צײַט, א טײל ידישע אײַנװאָג- דערער, װאָס זײַנענ אָנגעקומענ גלײַכצײַטיק מיט עדעלשטאטנ (זומער 1882) ווערנ א געוויסע צײַט אויסגענוצט אלס שטרײַקברעכערס, ניט ויסנדיק װאָט זי טוענ 36, אפילע מיט עטלעכע יאָר שפּעטער, װענ ענערגישע יידישע ארבע- טער-טוער, געשטיצט פוג דער דײַטשישער ארבעטער-באוועגונג אינ אמעריקע, הייבג אָנ אָרגאנײירג יידישע טרייד-יוניאָנט (פּראָפארײנענ), קומט זי אָנ די ארבעט זייער שווער. דער שטראָמ פונ עמיגראציע האָט קעסידער געבראכט נײַע רעקרוטנ פאר די , שוויצ"-פאבריקנ, װוּ די אימיגראנטנ פלעגנ שויצנ בא דער ארגעט פונ 14 ביז 16 שאָ, אינ אומגעזונטע באדינגונגעג, פאר א ניש- טיקנ לויג, א היפּשער טייל פונ אָט די נײַע יידישע שאפּ-ארבעטער איז בא- שטאנענ פונ נעכטיקע קליינבּירגער, װאָס האָבנ געשטרעבט אָפּצושפּאָרנ גענוג געלט, קעדיי אליינ צו עפענעג שוויצ-פאבריקלעכ אָדער זיב געמענ. צו פּעדלע-

רײַ אָדער קליינקרעמערל. / די ארגעטער-באוועגונג אינ אמעריקע האָט שוינ דעמלט געהאט. הורכגע- מאכט א ריי העראֵַישע קאמפנ. באזונדערס מוטיק האָבנ די אמעריקאנער אר- בעטער געקעמפט אינ די קריזיס-יאָרג 1873--1880, װענ די בורושואזישע האָט בא זי אָפּגענומענ אלע זײיערע דעראָבערונגענ, האָט פארפאָלגט מיט ווילדסטער אכזאָריעס די { ארבעטלאָזע?? אונג פארורטײלט צומ טױט א רײ מיטגלי- דער פונ דער רעװאָליציאָנערער קוױלנגרעבער-אָרגאניואציע ,מאלי מעגווייערס".

25

די שטרײַקנדיקע אײַזנבאנ-ארבעטער אינ 1877 פארטײזיקנ זיכ מוטיק קעגג דער באװאָפנטער מאכט פונ זייערע באלעבאטימ. אינ סט. לויס גרינדנ דעמלט די ארבעטער - אָרגאניזאציעס +אונ סאָציאליסטנ א שוצ-קאָמיטעט, װאָס האָט אינ מעשעכ פונ צװײ טעג געהאלטנ די נאכט אינ שטאט25. װענ אי אָנ- הייב פונ די 80-ער יאָרנ בליט װידער אופ די אמעריקאנער אינדוסטריע, אונ נאָכ מיט מער שװוּנג װי פריער, װאקסט שטארק אויס די ארבעטער- . אָר גאניזאציע ,נאיטס אָװו לײבאָר" (ריטער פונ ארבעט), װאָס צײלט ארומ 0 מיטגלידער, אונ צווישנ זיי א היפּשע צאָל רעװאָליוציאָנער גע- שטימטע. זי האָט אױכ צװישנ אירע פירער אזינע, װאָס אנער- קענענ די אײינהײַטלעכע אינטערעסג פונעמ ארבעטער-קלאס אונ דעמ אומקאָמ- פּראָמיסלעכנ קעגנזאצ צווישנ די אינטערעסנ פונ ארבעט אוג קאפיטאלפל, זֵיי שטרעבנ צו פארייניקנ אינ איינ אָרגאניזאציע אלע ארבעטער פונ אמעריקע אָנ אונטערשייד צווישנ קוואליפיצירטע אונ ניט-קוואליפיצירטע, צווישנ מענער אונ פרויענ, צווישנ װײַסע אונ שווארצע, אינ דער צײַט פונ דער דעפּרעסיע (1883--1885), װענ די ארבעטגעבער האָבנ שטארק געשניטנ די סכירעס פונ די האלב-אונ ניט-קוואליפיצירטע ארבעטער, װערנ די דאָזיקע ארבעטער געפירט אינ שטרײַק דורכ;די ,ריטער פונ ארבעט". די פאכ-יוניאָנס פונ די קוואליפיצירטע ארבעטער, מערסטנס אײַינגעבאָרענע, װאָס האָבנ באטראכט די ניט-קוואליפי- צירטע ארבעטערשאפט, הויפּטזאכלעכ אנ אימיגראנטישעפ?, פאר א געפאר צו זייערע פּריווילעגירטע אינטערעסנ, אָרגאניזירנ זיכ אָבער באזונדער. אפ א צו- זאמענפאָר אינ פּיטסבורג, אינ נאָיאבער 1881, גרינדנ זײי די ,פּעדערײשאָנ אָוו אָרגענאיזד טרייד ענד! לײיבאָר יוניאָנס אָוו די יונײַטעד סטייטס ענד קענעדע" (פעדעדאציע פונ אָרגאניזירטע פאכ- אונ ארבעטער-יוניאָנס אינ די פארייניקטע שטאטנ אונ קאנאדע), זי װערט שפּעטער (1986) רעאָרגאניזירט אינ דער נאָכ איצט עקזיסטירנדיקער אָרגאניזאציע ,אמעריקענ פעדעריישאָנ אָװו לײבאָר" פונ , פּיור ענד סימפּל?* (ריינעמ אונ פּאָשעטנ) טרעד-יניאָניזמ אָדער עקאָ- נאָמיזמ,

די פּריווילעגירטע לאגע פונ די אײַנגעבױרענע לעגאבע די אײַנגעואנ- דערטע ארבעטער האָט, װי ס'װײַזט אָנ ענגעלס, שטארק געשטערט דער אמעריקאנער ארבעטער-באוועגונג,

עביז 1848 יאָרו -- שרײיבט ענגעלס, -- האָט מענ וועגנ אנ אײַנגעבּאָרענעמ שטענדיקג אר". בעטער-קלאס געקאָנט ריידנ בּלויז װי װעגנ אנ אויסנאמ: די קליגע צאָל ארבעטער, װאָס װאָט עקזיסטירט איג די מיזרעכישטעט, האָט נאָכ געקענט האָפנ צו װערנ פּױערימ אָדער בּורזשויעגי איצט האָט זיכ אזא קלאס אנטװיקלט אונ האָט זיב אױכ אָרגאניזירט הױפּטזאכלעכ אינ פּואָ- פּעסיאָנעלע פאריינענ. ער פארנעמט אָבּער נאָכ אלצ אנ אריסטאָקראטישע לאגע אונ האָט די מעגלעכקײַט איבּערצולאָזנ די פּאָשעטע, שלעכטבאצאָלטע בּאשעפטיקונגענ פאר די אײַנגעואנ- דערטע, װאָס נאָר א קלײנער טײיל זײערער טועט ארײַג אינ די אריסטאָקיאטישע פאכנ. די דאָזיקע אײַנגעוואנדערטע זײַנענ אָבער צעטײלט אפ נאציאָנאליטעטנ, װאָס פארשטייענ ניט איי- נע וי אנדערע אונ מערסטנטײל אויכ ניט די לאנדרשפּראכ. און אײַער (אמעריקאנישע -- ק. ב,) בורזשואזיע פארשטייט נאָכ פיל געסער איידער די עסטוײַכישע ועגירונג וי אויסצושפילנ אײב נאציאָנאליטעט קעגג דער אנדערער, ייִדג' איטאליענערו טשעכנ אא. קעגנ דײַטשנ אונ איר- לענדעד אדג,. אזוי אזן איג װו-יאָרק, דענק איכ, עקיסטירנ. אזוינע אונטערשײדנ אינעם?

28

לעבּנס-ניװואָ פונ די ארבעטער, װאָט אזוינט איז ערגעציוו אנדערש אומבאקאנט" (בריוו צו הערמאנ שליוטער פונעמ 1030 מארט 1891, , אױסגעװײלטע בריוו"+ אויסגאבּע פוגעמ מארקט-- ענגעלט---לעניג-אינסטיטוט. איג רײַטש --1934, ז. 4393

די ראדיקאלע עלעמענטג צווישנ די יידישע ארבעטער האָבנ זיכ שפּעטער גענומענ דערנעענטערג צוֹ די ,ריטער פונ ארבעט"; נאָכ גרעסער איז אָבער אפ זיי געװענ דער אײַנפלוס פוג די דײַטשישע סאָציאליסטג אונ פונ די אנאר- כיסטנ, די דײַטשישע שפּראכ איז דעמ ראדיקאלנ ייִדישנ ארבעטער געװעג ‏ מער צוגענגלעכ װי ענגליש, דערצו נאָכ זײַנענ דעמלט די ראדיקאלע דײַטשישע ארבעטער געװענ דער אקטיווסטער עלעמענט אינ דער אמעריקאנישער ארבע- טער-באוועגונג, די גרענעצ-ליניע צווישנ סאַציאליזמ אונ אנארכיזמ אין נאָכ דעמלט גיט געװענ פעסט געצינג אינ דער אמעריקאנער ארבעטער-באװע- גונג, אפילע מיט א פּאָר יאָר שפּעטער, אינ 1884--1885 האָט דער ,שואר- צער" אָפּטײל פונ דער אנארכיסטישער ,אינטערנאציאָנאלער ארגעטער-אסאָ- ציאציע* אינ אמעריקע פארשפּרייט איג טױזגטער עקזעמפּליארנ פארשיידענע סאָציאליסטישע ליטעראטור (,, ארבעטער-פרײינטי, מײי 1886).

דער לאָנדאָנער ,ארבעטער-פרײיַנט", װאָס אין אויכ געװענ דער הױפּט- אָרגאג פוג דער ייִדישער ארבעטער-באוועגונג אינ אמעריקע, האָט זיכ אָפּיציעל דערקלערט פאר אנ ,אומפּארטיייִש-סאָציאליסטישער צײַטונג". אױגוסט שפּי, דער רעדאקטער פונ דער טשיקאגער ,ארבעטער צײַטונג" אונ די איבעריקע טשיקאגער אנארכיסטנ װערג אינ ,ארבעטער-פרײַנט" (מײַ 1886) אָנגערופנ ,באקאנטע סאָצ:אליסטנ", מאָריט ווינטשעווסקי אונ פיליפּ קראנצ ביזערג זיכ דאָרט אפ יענע אנארכיסטנ, װאָס טראָגנ ארײַג סיכסוכימם אינ דער ארבעטער- באוועגונג צוליג צוקונפט-פראגעס. ווינטשעווסקי אוג קראנצ האָבג דעמלט גע- האלטנ, אז די אנארכיסטנ-קאָמוניסטנ, װאָס זײַנענ קעגנ יעדג מיג מעלוכע, אוג די סאָציאליסטנ, װאָס אנערקענענ א ,מעלוכע פוג ארבעטער", קאָנענ אר- בעטג האנט בא האנט ביז ,דעמ אנדערנ טאָג נאָכ דער סאָצ;אלער רעװאָל- ציִאָנ",.. זייער , אומפּארטײיישע סאָציאליסטישע צײַטונג" האָט אגיטירט, אז די ארבעטער האָנג גאָרניט צו דערווארטנ פונ דעמ פארלאמענט, פונ די טרעד- יוניאָנס, פוג די קאָאָפּעראטיװג אדג., װײַל די ,שקלאפעריי פונ דענ ארבעטערנ קאָג נאָר דאנ נעמענ א סאָפ, װענ זיי וועלנ צוזאמענ אופשטיינ קעגנ זײערע אונטערדריקער אונ מאכנ די סאָציאלע רעװאָלײציאָנ" (דאָרט, סענטיאבער 1886), די ערשטע צײַט האָט דער ,ארבעטער-פרײַנט? נאָכ רעקאָמענדירט די אופנעקלערטע ארבעטער זי זאָלנ זיכ בּאנוצנ מיט דער וואל-קאמפאניע ,צו מאכנ פּראָפא- גאנדע אי פאָלק, צו דערקלערנ די לערע פונ טאָצ;אליזמוס", שפּעטער אָבער טרעט ארויס דער ,ארבעטער-פרײינט" אינגאנצנ קעגנ דעמ פארלאמענטארישנ קאמפ, ערעוו די וואלנ פונעמ יאָר 1886 האָט דער ,ארבעטער.פרײַנט" גע- װאָרנט די ארבעטער קעגנ דעמ ,וואל-שווינדל", ער האָט צו זיי גערופג : ,װאָו- טירט |שטימט| ניט, ארבעטער!* נאָר ,לערנט די סאָציאלע פראננ, לעזט די סאָציָאליסטישע צײַטונגענ אוג ביכער אוג אָרגאניזירט זיכ צום קאמפ מיט די קאפיטאליסטישע וועלפ" (דאָרטנ, יול 1886),

27

די דאָזיקע עקלעקטישע טעאָרעטישע זאָרגלאָזיקײַט אונ ניט-שטאנך- האפטיקײַט, װאָס כאראקטעריזירנ דעמ אומגעהייער נידעריקנ טעאָרעטישנ גיװאָ פוג דער ארבעטער-באווענונג אינ דער ייִדישער סויווע, האָבנ דאָס מעגלעכ געמאכט די צוזאמענארבעט פונ די סאָציאליסטג מיט די אנארכיסטנ אונ די אויסבילדונג פונ ‏ גרופּעס , אומפארטייישע סאָציאליסטנ", װי דאָס איז געוענ דער פאל מיטג ,ארבעטער-פרײַנט" אוג מיט דער װוינטשעווסקי- גרופּע.

אינ די פאלנ װידער, װענ די סאָצ;אליסטנ פלעגנ זיכ יאָ אָפּנרענעצנ פונ די אנארכיסטנ, פלעגט זייער קריטיק פונעמ אנארכיומ אָפט גײנ פונ אָפּאָרטוניסטישע פּאָזיציעס. די יעניקע, װאָס האָבנ זיכ געהאלטנ פאר סאָציאליסטנ, זײַנענ דאָכ אינ זײיער גרעסטער מערהײַט געװענ אונטער דער וירקונג פונעמ רעכטג פליגל פונ דער דײַטשישער סאָציאל-דעמאָק- ראטיע, מער אונטער דער וירקונג פונ לאסאלנ, אײידער פונ מארקסנ. דאָס האָט, נאטירלעכ, בלויז געגאָסג ואסער אפ די רעדער פונ די הורא-רע- װאָליציאָנערע אנארכיסטישע פראזיאָרנ. סײַ דער רעפאָרמיזמ סײַ דער אנארכיזמ זײַנענ אינ טאָכ צװיי זײַטנ פונ איינ אוג דער זעלביקער מאט-. בייע, זײער סאָציָאלֶע באזע אינ אמעריקע איז געװענ די אָקאָרשט פּראָלעטאריזירטע, אָפּגעשטאנענע, צעטומלטע עמיגראנטישעץ מאסע, װאָס האָס זיכ געפילט פארלאָרנ אינעמ הוכ-קאפּיטאליסטישנ גענעמ. זי זײַנענ געװענ דער אױסדרוק פונ ,קליינבירגערלעכע פאָרורטיילנ אונ הא- סאָגעס. |

אינ ענגלאנד, װוּ די אײַנגעװצנדערטע יידישע מאסנ האָבנ ניט געהאט קיינ מעגלעכקײַט צו װערג בירגער אונ צו באטייליקנ זיכ אינעמ פּאָליטישנ קאמפ, האָבנ די ראדיקאלנ צװישנ די אײַנואנדערער געמאכט פנ דער נוױט א טוגנד אונ אױסגעלאכט יעטװידע פּאָליטישע טעטיקײַט. ס אינ ענגלאנד סײַ אינ אמעריקע האָט דער אנארכיזמם צװישנ די יידישע ראדיקאלע ארבעטער יכ געשטיצט אינ דער ערשטער רײ אפ דעמ אינדיווידואליזמ פונעמ אָקאָרשט פּראָלעטארירטנ קליינבירגער װאָס טראכט אלצ, וואזי זיכ ארױסצורײַסנ פונעמ ארבעטער-שטאנד, או האָט קיינ געדולד ניט פאר לאנגדויערנדיק: סיסטעמאטישנ קלאסנקאמפ. א היפּשע ראָליע אינ דעם דעופאָלג פונעמ אנארכיזמ צװישנ ברײטע שיכטנ יידישע ארבעטער אינ אמעריקע איב די 80-ער אונ איג אָנהײב פוב די 90-ער יאָרנ האָט געשפּילט דער אָפּאָרטוניזמ פונ דער סאָציאליסטי- שער באוועגונג, וועלכע איז געווענ אָנגעפירט פונ דײַטשישע סאָציאל-דעמאָ- קראטנ, דאָסראָוו געוועזענע לאסאליאנער. , דער אנארכיזמ פלעגט ניט זעלטנ זײַנ א מינ שטראָפּ פאר די אָפּאָרטוניסטישע זינך פונ דער ארבעטער-בא- וועגונג", זאָגט לענינ 4 עס אין דערפאר געװענ גאנצ נאטירלעכ, אז דער אנארכיזמ, וועלכער איז לוט לענינס טרעפלעכנ אויסדרוק א לײַבלעכער ברודער פונעם. אָפּאָרטוניזמ" ו!, האָט אדאנק זײַג קריטיק פונ דער פרידלעכער פּשאַ- רעמאכערישער טאקטיק פונ דער סאָציאל-דעמאָקראטיע דעמלט געװ

28

נענ א באדײַטנדיקנ אײַנפלוס צווישנ די רעװאָליוצלאָנער-געשטימטע ארבע- טער, |

אפ די יידישע אנארכיסטנ אינ אמעריקע האָט געהאט דעמ גרעסטנ אײַנפלוס יאָהאנ מאָסט 5:, דער רעדאקטער פונ דער דײַטשישער אנארכיסט- שער צײַטונג , פרײַהײַט". מארקס אונ ענגעלס זײַנענ געוענ שטארקע קעגנער פונ מאָסטנ אפילע אינ יענע יאָרנ, װענ מאָסט אין נאָכ געװענ א סאָציאל- דעמאָקראט אונ זײַנ צײַטונג--א סאָציאליסטישע. אינ זײַנ בריוו צו זאָרגענ פו- נעם 19-ט1 סענטיאבער 1879 כאראקטעריזירט מארקס מאָסטנ אלס ,א מאנ פונ קינדערשנ ערגײיצ אונ אָנ גײַסטיקער פּעסטקײַט". װענ מאָסט קויטיקירט אינ זײַג ,פּרײַהײַט* דעם אָפּאָרטוניזמ פונעמ אָפיציִעלנ אָרגאנ פוג די די- טשישע סאָצ;אל-דעמאָקראטנ, ווארפט בערנשטינ פאָר מאָסטנ, אז ער איז .צו רעװאָליציַאָנער". נאָר , מיר--שרײַבט מארקס--ווארפנ אימ פאָר, אז זי (,די פּרליהײַט") האָט ניט קינ ר עװאָליוציאָנערנ אינהאלט, נאָר זי מאכט בלױזן רעװאָליוצײאָנעהע פראועס" (אנטערגעשטראָכנ פונ מארקסנ), מאדקס באמערקט אױכ, אן ער אונ ענגעלס ווארפנ אופ מאָסטנ זײַנ פארשפּרײיטנ , פּלענער פונ אידיאָטישע געהיימע פארשווערונגעג",

סינסינעטי איז געװעג איינע פונ די שטעט, אינ וועלכע מאָסט האָט גע- האט נאָענטע כאויירימ. דאָכ אין בא עדעלשטאטג ניטאָ קינ אָנדײַטונג, אז מאָסט זאָל אימ האָבנ באײַנפלוסט אינ דער ערשטער העלפט פונ די 80-ער יאָרנ, מעגלעכ,. אז דאָ האָט אױכ מיטגעשפּילט דער פאקט, װאָס דער רוסי- פיצירטער עדעלשטאט האָט די דײַטשישע שפּראכ שװער פארשטאנענ (ער האָט אכ שפּעטער געקאָנט ענגליש בעסער וי דײַטש). זיכער אין אָבער, אז א טיפערנ אײַנדרוק, װי מאָסט, האָט אפ עדעלשטאטנ געהאט אלבערט פּארסאָנס??, רעדאקטער פונ דער ענגלישער אנארכיסטישער צײַטונג ,,אליארם" אינ טשיקאגאָ, איינער פונ די פינפ טשיקאגער מארטירער.

א 62 דער קאמפ פארנ 8-שאָעדיקנ ארבעטטאָג

די שטארקסטע וירקונג אפ עדעלשטאטס לעבנ אונ שאפנ האָט געהאט דער קאמפ פארנ אכט-שאָעדיקנ ארבעטטאָג פוג די אמעריקאגער ארבעטער- מאסנ אונ דער מארטירער-טויט פונ זײַנע אָנפירער אינ טשיקאגאָ. ‏

די פאָדערונג פונ אנ 8-שאָעדיקנ ארבעטטאָג װערט ארויסגעשטעלט אינ אמעריקע באלד נאָכנ בירגערקריג פונ 1861--1865, װענ די אמעריקאנער אינ- דוסטריע האָט זיכ גענומענ ברייט פאנאנדערוואקסנ. דער צוזאמענפאָר פונ די אמעריקאנער ארבעטער-יוניאָנס אינ באלטימאָר (1866) באשליסט צו פאָדערג א געזעצ, װאָס ואָל באגרענעצנ דעמ ארבעטטאָג ביז 8 שאָ. מיט דרײַ יאָר שפּעטער װערט אינ באָסטאָנ אָרגאניזירט אנ ,אכט-שאָ-ליגע", װאָס פירט פאר דעמ א באדײַטנדיקע שריפטלעכע פּראָפּאגאנדע. אינעם אָנהײב פונ די 0 אאָרנ קומענ פאָר גרויסע דעמאָנסטראציעס פאר אנ אכט-שאָעדיקנ

29

ארבעטטאָג. מארקס האָט עס באטראכט אלס א פּאָליטישע באוועגונגז?, אונ אלע אמעריקאנישע סעקציעס פונעמ { אינטערנאציאָנאל האָבנ זיכ באטײ- ליקט אינ דער דאָזיקער באווענונג. די בּורזשואזיע ענטפערט מיט רעפּרעסיעס קעגנ דעמ רעװאַליציאָנערנ אוואנגארד. װענ ס'ברעכט אס די גרויסע סרייפע אינ טשיקאגאָ (אָקטיאבער, 1871), װערנ די מיטגלידער פונעמ | אינטערנאציאָנאל באשולדיקט אינ אונטערצינדנ די שטאָט?:. דאָכ אין די רע- גירונג געצװוּנגענ איינצופירנ. דעמ 8-שאָעזיקנ ארבעטטאָג אינ מעלוכישע אונטערנעמונגענ. די באווענונג פארנ 8-שאָעדיקנ ארבעטטאָג װערט אָפּגע- שוואכט גייסנ קריזיס אינ די 70-ער יאָרנ, זי װערט אָבער באנײַט מיט א שטארקנ אימפּעט אינ די 80-ער יאָרנ. די אמעריקאנער ארבעטער גלײבנ דעמלט, אז דער 8-שאָעדיקער ארבעטטאָג װעט אָפּשאפנ ארבּעטלאָזיקײַט אונ װעט, אזויארומ, באדײַטנדיק פארבעסערנ די לאגע פונעמ גאנצנ ארבע- טער-קלאס. די פעדעראציע פונ די פאכ-וניאָנס, װאָס האָט צוערשט װײניק דערפאָלג אפילע צווישנ קוואליפיצירטע ארבעטער, וואקסט בּאדײַטנדיק אויס, וענ זי נעמט אָנ דעמ פּאָפֹּלערנ לאָזנג: ,אנ אכט-שאָעדיקער ארבעטטאָג פאר די אמעריקאנער ארבעטער ביג 0:1נ מײַ 1886". אפ איר /זין צוזא- מענפאָר אינ טשיקאנאָ (אָקטיאכער, 1884), באשליסט זי עס אויסצוקעמפנ דורכ א גענעראל.שטרײַק. די שׁ קאָנװענשאָנ (דעקאבער 1885) באשטע- טיקט דעמ באשלוס, די דורכפירונג פונעמ שטרײַק ווערט איבּערגעגעבנ צו די אָרטיקע יוניאָנס 39, | | אכוצ די | העצעס, װאָס די קאפּיטאליסטישע פּרעסע האָט געפירט קעגנ דעמ געפּלאנטג גענעראל-שטרײיַק, איז די ,פ-שאָ-באוועגונג" באקעמפט געװאָרנ (פונ רעכטס אונ פונ ,לינקס") אויכ מיצאד דער אָפּאָרטוניסטישער ארבעטער. פירערשאפט, דער רעכטער יניאָנ-ביוראָקראט פאודערלי אונ דער עלינקער" אנארכיסט מאָסט האָבנ ביידע געטײַנעט, אז דער 8-שאָעדיקער ארגעטטאָג מון באגלייט ווערנ מיט א פארקלענערונג פונ דעמ ארבעטלױינ, אז ער װעט, אזויארומ, גאָרנישט ניט געבנ די ארבעטער. דער פארעטער פאודערלי, װאָס גייט שפּעטער אינגאנצנ אריבער צו דער בּורזשואזיע, שיקט ארויס א גע- היימענ צירקוליאר צו די ,ריטער"-אָרגאניזאציעס, אז די ארבעטער זאָלנ זײַנ פאָרזיכטיק אונ זיכ ניט אײַלנ צו שטרײַקנ. מאָסט, װוידער, רופט די ארבּע- טער, אָנשטאָט דעמ קאמפ פארנ 8-שאָעדיקנ ארבעטטאָג, זיכ טייקעפ באװאָ- פענענ פאר א רעװאָליציע אפ אראָפּצוווארטנ דעמ קאפּיטאליזמ אינגאנצנ. אפ א פארזאמלונג, ערעוו דעמ גענעראל-שטרײַק, דעמאָנסטרירט מאָסט מיט א ביקס אינ האנט, ויאזי מע דארפ ,קעמפנ" קעגנ דעמ קאפיטאליזמ. ער לערנט, ויאזוי צו מאכנ דינאמיט-בּאָמבעס, ויאזוי צו פארכאפּנ די טעלעג- ראפנ. אלס אנ אקט פונ סאָציאלער נעקאָמע רעקאָמענדירט ער, אז די ,טעכ- טער פונעמ פּראָלעכאריאט -- די דינסטנ" - זאָלנ ארײַנטאָנ ,א קליינ װײַניק | גיפט אינ די שאמפּאניער-גלעזער" פונ די בורזשואזע טרינקער..?! עס פאר- שטײט זיכ, אז מיט דעמ האָט מאָסט נאָר געקאָנט דעזאָרגאניזירג דעמ קאמם פארג 8-שאָעדיקג ארבעטטאָנגג. |

30

| די ברייטע מאסנ אמעריקאנער ארבעטער האָבנ מיט באגײַסטערונג דער. ווארט עפּעס אויסערגעוויינלעכס פונ דעמ גענעראל-שטרײַק, װאָס איו געװענ באשטימט אפנ 10-1 , מײ 1886 יאָר?!, איבער שלעכטער אָנפירונג האָט אָבער געשטרײַקט בלויז א קליינער טייל פונ דער אָרגאניזירטער א רבעטערשאפט, דאָכ האָט איבער א העלפט פונ די אומגעפער 250 טויזנט שטרײַקער געװונענ די ארויסגעשטעלטע פאָדערונגעג,

אנדערש איז געװענ די לאגע אינ טשיקאנאָ, װוּ עס האָבנ געשטרײַקט 0 טויזנט ארגעטער, בא א פערטל פונ די באטײליקטע אינעמ גענעראל- שטרײיק איבערנ גאנצנ לאנדבג.

דער קלאסנקאמפ אינ טשיקאנאָ האָט אַנגענומענ שארפע פאָרמעס זינט פעווראל 1886, װענ ס'האָט זיכ אָנגעהױבנ דער שטרײַק אינ דער לאנדווירט- שאפטלעכער מאשינענ-פאבריק פונ מעקקאָרמיק, איינער פונ די אייגנטימער פונ דער אײיַנפּלוסרליכער צײַטונג , טשיקאגאָ-טריביונ"!!, די טשיקאגער פּאַליצײי האָט די ארבעטער אונ באזונדערס די אײנגעװואנדערטע קעסיידער טעראָריירט. זי פלעגט ברוטאל זיכ ארײַנרײַסנ איג זײערע פארזאמלוננענ אוג זײ שטארק | שלאָגנ. זי האָט זיי אכ יאָרגלאנג פּראָװאָצירט דורכ אװעקנעמענ בא זי פאקטיש דורכ פארשיידנערליי מאכינאציעס זײיער וואלרעכט . דאָס האָבנ באלד אויסגענוצט די טשיקאגער אנארכיסטנ צו פּאָפּוליאריזירנ זייערע לאָזונגענ ווענג ,דירעקטער אקציאָנ". קייג װירקלעכ רעװאָלװציאָגערע סאַציאליסטישע פּארטיי, װאָס זאָל קענענ אופכאפג די רעװאָליצ;אָנערע שטימונגענ פונ די מאסג אונ געבנ זײי א ריכטיקע אָנװענדונג, אין נאָכ דעמלט אינ אמעריקע ניט געװענ,. אלבערט פּארסאָנס אינ ,אליארמ" אונ אױגוסט שפּיז אינ ,ארבּע- טער-צײַטונג" האָבנ גערופנ צו א בּאװאָפנטער דעמאָנסטראציע פארג 8-שאָץ- דיקנ ארבעטטאָג דעמ טנ מײַ 1886, ניט געקוקט |אפ אָט די שטארקע ווערטער, איז דער ערשטער טאָג פונעמ גענעראל-שטרײַק אריבער פרידלעכ. צװישנ די ערשטע 40 טױזנט, װאָס האָבנ אװעקגעלײגט די ארבעט, אין געװענ 10 טױזנט האָלצ-ארבעטער, דעמלט אנ אקטיװער קעמפערישער עלע- מענט. דעמ 3-טנ מײ האָבנ זײ אָפּנעהאלטנ א פארזאמלונג לעבנ מעקקאָר- מיקס פאגריק מיט אױגוסט שפּיז אלס הויפּט-רעדנער. אינ מיטנ פונ זײַנ רעדע קומענ ארויס פונ דער ארבעט די שטרײַקברעכער באגלײט פונ ברוטאלע דעטעקטיווס. עס ברעכט אויס א געשלעגן פּאָליציי מישט זיכ ארײג, אוג אָנ שומ װאָרענונג שיסט זי אינ די שטרײַקער. עס פאלנ פיר טויטע. שפּע- טער שטארבנ נאָכ צװיל פונ די ארומ צואנציק שװוער-פארװוּנדעטעפ

שטארק אופגערעגט איבער דעמ בורזשואזנ פּאָגראָמ אפ די ניט-בא- װאָפּנטע ארבעטער יי האָבג געקעמפט קעננ דער פּאָליצײ בלוין מיט שטיי- נער), האָט אױגוסט שפּיז אָנגעשריבנ א פלוג-בלעטל מיטנ נאָמענ ,ראכע!" (נעקאָמע), אינ ועלכנ ער האָט גערופג צו א באװאָפנטער דעמאָנסטראציע דעמ 4-טג מי" | | |

דל דעמאָנסטראציע אפג היימארקעט-סקווער איז דורכגעגאנגענ רויַק. דער מעיאָר (בירנערמייסטער) פונ טשיקאגאָ אין בײַגעװענ אפ דער דע-

31

מאָנסטראציע ביז 10 אזייגער באנאכט. װענ ער האָט געזענ, אז די דע- מאָנסטראציע גייט דורכ רויק, האָט ער געײצעט דעמ פּאָליצײ-קאפיטאנ פאנאנדערצולאָזנ די פּאָליציסטנ אונ אין אליינ אוועק. דִי קאפּיטאליסטנ האָבג אָבער געװאָלט באשטראָפנ די ארבעטער, איז זײיער פּאָליצײ באפאלנ די דעמאָנסטראציע. פּארסאָנטס אונ שפּיז האָבנ שוינ פארענדיקט זײיערע רעדעס. אזויװוי עס האָט אָנגעהױבנ שטארק רעגענענ, איז דער גרויסער אוילעמ זיכ פאנאנדערגענאנגעג. עס איז געבליבנ בלויז א פּאָר הונדערט פּערזאָנ, װאָס האָבנ געהערט דעמ לעצטנ רעדנער סעמיועל פילדנ. זײַנענ זי ארומגערינגלט געװאָרנ פונ 176 פּאָליציסטנ, װאָס האָבנ אָנגעהױבנ אראָפּ- רײַסנ די פארזאמלונג אפ זײער ברוטאלנ שטײגער. א פּראָװאָקאטער, א באשטעלטער פונ דער טשיקאגער בורזשואזיע, וארפט דאנ פונ א דעה- בײַיקנ הויפ א באָמבע אפ דער פּאָליצײי. איינער פונ דער פּאָליציי פאלט טויט, אונ א געוויסע צאָל װערט פארװונדעט?!. דער בורזשואזער טעראָר הייבט זיכ דאנ אָנ אינ א גרויסנ מאסשטאב. די בורזשואזע פרעסע הייבט אופ א שטארקע העצע קעגנ די רעװאַליװציאָנערע ארבעטער. זי באטיטלט זי אלעמענ אלס באָמבעװארפערס. די טשיקאגעד פירער פונ דער באוועגונג פאר אנ 8-שאָעדיקג ארבעטטאָג װערנ ארעסטירט אונ באשול- דיקט לױטנ ערשטנ גראד מאָרד. אלבערט פּארסאָנס, װעמענ עס האָט גע- לונגעג זיכ צו באהאלטנ בס די ארעסטנ, גיט זיכ שפּעטער פרײַװיליק איבער, קעדיי צו שטיינ אפנ געריכט צוזאמענ מיט זײַנע כאיויירימ. מיט דער צושטימונג פונ אױגוסט שפּין נעמט איבער די רעדאקציע פונ דער גארבעטער-צייטונג? דער אלטער סאַציאליסט יאָזעפ דיטצגענפ. ‏

דער פּראָצעס איז געװענ בלוין אנ אָנשטעל. די באשולדיקונג האָט אויסער דעמ ;נעקאָמע-אופרופ" פונ אױגוסט שפּיז ניט געהאט קינ אנדערע באװײַזג, אז די ארבעטער - פירער האָבנ געהאט א שײַכעס צומ באָמבע- ווארפער. דער בורזשואזער געריכט האָט אָפנ דערקלערט, אז די אכט אָנ- געקלאָגטע װערנ געמישפּעט ניט פאר זײערע אקציעס, נאָר פאר זייערע ווערטער. דער אורטייל איז געװענ באשטימט פונ פאָרױס: טױט פאר די, װאָס רופנ די ארבעטער צומ אקטיונ קאמפ קעגנ דעמ קאפיטאליזמ. בלוין איינער פונ זיי -- ניבע -- וערט פארורטיילט נאָר צו 15 יאָר געפענקעניש (5.

0 | | אונטער דער ווירקונג פונ דער , טשיקאגער טראגעדיע"

| == די טשיקאגער אָדער די היימארקעט-טראגעדיע, װי די געשעענישנ פונ מײַ 1886 אינ טשיקאגאָ זײַנענ אָנגערופנ געװאָרנ, האָט דערמוטיקט די אמעריקאנער ארבעטער צומ פּאָליטישנ קאמפ. אינ נװ-יאָרק האָבנ די ארבעטער צומ ערשטנ מאָל געשאפנ א פאריניקטנ פּראָנט אפנ פּאָליטישנ געביט. זיי האָבנ אָרגאניזירט א ,פארייניקטע ארבעטער-פארטיי*

32

צו דערוויילנ זייער קאנדידאט פאר מעיאָר (בירגערמייסטער) פונ ניר-יאָרק. אינ סינסינעטי אונ אינ טשיקאגאָ באטייליקנ זיכ מאסנ ארבעטער מיט א האלב יאָר שפּעטער, אינ די פרילינג-וואלג אונטער דער אָנפירונג פונ דער יוניאָנ-לײבאָר- פארטיי '. אומעטומ וארפנ זיכ ארײַג אינ קאמפ אכ אזוינע ראדיקאלע עלעמענטנ, װאָס זײַנענ פריער ניט געװענ טעטיק פּאָליטיש. זיי האָפּנ דורכ דעמ צו צװינגענ די בורזשואזיע, זי זאָל שאנעװענ די לעבנס פונ די פארורטיילטע ארבעטער-פירער אינ טשיקאגאָ 5 אויכ דאָװיד עדעלשטאט ווארפט זיכ ארליב אינעמ פּאָליטישנ קאמפ. ער איז באזונדערס זייער אקטיוו אינ די מעיאָר-וואלנג אינ ניו-יאָרק, װוּ ער באזעצט זיכ זומער 5:1886.

די פּאָלישישע אָפּגעשטאנענקײַט אונ דער טעאָרעטישער פּלאָנטער פונ דער , פארייניקטער ארבעטער-פארטיי" װערנ כאראקטעריזירט דורכנ פאקט, װאָס איר קאנדידאט פאר מעיאָר פונ ונִיו-יאָרק איז געװענ הענרי דזשאָרדזש, דער גרונטלייגער פונ דער בורזשואזער באוועגונג פאר אגראר-רעפאָרמ. א גע- וועזענער מאטראָס, גאָלדגרעבער אונ בוכ-דרוקער װערט ער אינעמ יאָר 0 בארימט דורכ זײַג בוכ ,פּראָגרעס פוג אָרעמקײַט". ער אטאקירט דאָרט שארפ די ערד-אייגנטימער אונ דערקלערט, אז דער קוואל פונ אָרעמ- קײַ ט איז. פּריוואט-אייגנטומ אפ ערד.

מארקס. האָט זיכ באצויגג נעגאטיוו צו הענרי דזשאָרדזשנ. איג זײַנ בריוו צו זאָרגענ פונעמ 1020 יונ 1881 מיקויעכ העגרי דזשאָרדושט טע- אָריעס, שרײַבט מארקס מיט איראָניע אזוי: ,זײַג גרונט-דאָגמע באשטײט אינ דעמ, אז אלצ װאָלט זײַנ אינ אָרדענונג, אױב די ערדירענטע װאָלט אױסגעצאָלט װערנ דער מעלוכע". װײַטער דעמאסקירט מארקס דעמ קלאסנ-טאַכ פונ דזשאָרדזשס ,סאָציאליזמ': ,דאָס אלצ אין ניט עפּעס אנדערש, װי א פּרווו אונטער דער מאסקע פונ סאָציאליזמ צו ראטעװענ די הערשאפט פוג די קאפיטאליסטנ נאָכמער אפילע אפסנל זי צו פארפעסטיקנ אפ א ברײיטערער באזע, װי ביז איצט. די דאָזיקע בייזװיליקע קאװאָנע, אונ אײנצײַטיק דערמיט נארישקײַט, קוקט ארויס גיט צװײדײַטיק /פונ הענרי דזשאָרדזשס דעקלאמאציעס". מארקס אנערקענט הענרי דזשאָרדזשס פּרוּוו, עמעס, ניט קייג געלונגענעמ, צו באפרללענ זיכ פונ דער בורזשואזער ,אָרטאָדאָקסאלער פּאָליטישער עקאָנאָמיע" אונ זײַנ שריפטשטעלערישנ טא- לאנט, כאָטש אינ דעמ אין אויכ פאראנ ,טאלאנט צו יענקי-רעקלאמע". בא דעמ אלעמענ איז, נעמענדיק אינ אכט, אז די הויפּט-געפאר פאר דער סאָ-. ציאליסטישער באוועגונג אינ אמעריקע איז איג יענער צײַט געװוענ די געפאר פונ סעקטאנטישקײַט, פונ אָפּנעריסנקײַט פונ די מאסנ, איז ענגעלס געווענ צופרידנ, װאָס די סאָצ;אליסטנ אינ ני-יאָרק האָבג זיכ אָנגעשלאָסנ איג דער ,פא- רייניקטער ארבעטער-פּארטיי", ענגעלס שרײַבט צו זאָרגענ (29-טנ נאָיאבער. 6) +דאָס, װאָס די ערשטע פּראָגראמ פונ אָט דער פארטיי איז נאָכ פאר- פּלאָנטערט אונ אויסערסט פעלערדיק, אזוי אז זי האָט דעמ הענרי דזשאָרדזש ארויסגעשטעלט פאר א פאָנ, דאָס אין אנ אומפארמײַדלעכ בײז, אָבער אויכ בלויז א פארביגייענדיקט". | י יי

0 | : 9873

;די מאסג -- שוײַבּט ענגעלס אינ רעמ זעלביקנ בּריוו ---נײטיקנ זיב איג זײער אנטוויקלונג אינ צײַט אור פאסיקע פארהעלטענישג; די לעצטע ועלג אלײג זיכ בא- װײַזנ; װי נאָר די מאסג װעלג שאפנ זײער אײגענע באײעגונג -- אלצײנס, אינ װאָס פאר א פאָרם זי װעט זיכ אויסגיסנ, אבי זי זאָל נאָר זײַג זײיער אייגענע באװעגונג, אינ װעלכער זײערע אייגענע טאָעסנ װעלג שטויסג די מאכנ פּאָרױס, אוג די דערמיט פארבּונדענע פארלו:טנ װעלנ זײ מאכנ קליגער". |

דיי אמעריקאנער בורזשואזלע האָט גוט פארשטאנענ די געפאר, װאָס א פארייניקטער ארבעטער יפראָנט באטײַט פאר אירע אינטערעסנ. זי האָט דעריבער ניט געזשאלעװעט קײנ געלט צו קויפג שטימענ פאר אירע קאנ- דידאטנ. דאָכ האָט די ,פארייניקטע ארבעטער-פּארטיי" באקומעג אינ ניו-יאָרק איבער 68 טױזנט שטימענ,--א גאָר גרויסע צאָל פאר יענער צײַט (דער דעמאָקראטישער קאנדידאט האָט דעמלט געזיגט בא די וואלנ בלױז מיט 0 טויזנט שטימענ). דאָװיד עדעלשטאט פארבּלײַבט ניט איג ניו-יאָרק ביז צומ וואל-טאָג, אינ אָקטיאבער קומענ אָנ זײַנע עלטערנ פונ קיעוו, װוהיג זיי האָבּנ זיכ מיט עט. לעכע יאָר פאר דעמ געהאט איבערגעקליבנ פונ קאלוגע. זיי קומענ קיינ אמע- ריקע צוזאמענ מיט זײיער גאנצ הויזגעוינד. דאָװיד עדעלשטאט נעמט זי אראָפּ פונ שיפ אונ פאָרט מיט זיי אוועק צו. די עלטערע צוויי ברידער קינ סינסיגעטי, אי

ווי.א סאכ אנדערע רוסלענדישע ראדיקאלנ, איז דאָװיד עדעלשטאט

יביז צומ גענעראל-שטרליק פונעמ 1יטנ מײַ ‏ 1886 ניט געװענ פארבונדג מיט

די אָרטיקע ייִדיש-ריידנדיקע ארבעטער. ער האָט געלײיענט, געשריבנ אונ גערעדט בלויז אינ רוסיש אננ זיכ אינטערעסירט הויפּטזאכלעכ מיט די אָנ- געלעגנהללטנ פונ דער רעװאָליוציאָנערער באוועגונג אינ רוסלאנד. נאָר דער קאמט פארנ 8-שאָעדיקנ ארבעטטאָג אונ די ואל-קאמפאניע איג ני-יאָרק דערגעענטערג אימ אונ זײַנ קרײַז צומם קלאסנקאמפ אינ אמעריקע. דאָ הייבב . זי זיכ שוינ אָנ אינטערעסירנ אויכ מיט דער יידישער ארבעטערשאפט. האלטנדיק, אז איג דער הינטערשטעליקײַט פונ דער ייִדישער. ארבעטערשאפט האָט א היפשע שולד די רעליגיע, גיבנ זי זיכ אָפּ דעריקער דעמ אנטי- רעליגיעזנ. קאמפ. זיי גרינדג אנ אפּיקאָרסימ-קרײַזל, צו װעלכנ עס שטײענ צו אויכ ראדיקאלע- מאסקילימ, װי דער דיכטער דאָװיד (זאהיק) גרינבערג 4;

יאדג,

עדעלשטאט וערט אויכ טעטיק אפנ טרעד- -יוניאָנ-געביט, ער זוכט צו אָרגא- ניזירנ א פּראָפּעסלאָנעלנ פאריינ פונ זײַנ קנאָפּלאָכ-נײער -פאכ אונ ווערט שפּע- טער דערפאר אָפּגעזאָגט פונ דער ארבעט. ער נעמט אױכ א שטארקנ אָנטײל אינ דעמם קאמפ פאר דער באפרײַונג פונ די טשיקאגער ארבעטער-פירער אונ

ווערט אַרעסטירט פאר זײַג טעטיקײַט 55,

ביז הארבסט 1887 האָפט נאָכ עדעלשטאט, אזיװוי אנדערע ארבּעטער אינ אמעריקע, אז דער ,סופּרימ קאורט" (העכסטער געריכט) איג וואשינגטאָנ

34

וועט באשטימענ א נײַעמ פּראָצעס פאר די טשיקאגער ארבעטער-פירער. די בורזשואזע פּרעסע האָט פאנאנדערגעבּלאָזג אָט די האָפענונג, קעדיי אָפּצו- שוואכג דעם קאמפ פאר דער באפרײַונג פוג די ארבעטער-פירער. פוג דער אנדערער זײַט, האָט די זעלביקע פּרעסע קעסײידער געהעצט קעגג די אָנגע- קלאָגטע ארגעטער-פירער אונ קעגנ די אמעריקאנער אָרגאניזירטע ארבעטער מיכלאל. די ,ניו-יאָרקער װאָירלד? האָט דעמלט געשריבג;

, דער אמעריקאנער ארבעטער דארם זיכ צוגעווינענ, אזויווי דער אײראָפּײיישער ארבעטערו צופרידגצושסעלג זיכ מיסג קלענסטג לויג, - װאָס איז גענוג ניט צו שטארבנ פאר הונגער. אט אזא אויפג עס ער זיכ אויסהיללבג פוג זײַב ייכעס אוג װועט אָנעמעג די ראָליע, וועלכע איז אימ

באשטימט פוג דער געטלעכער האזשגאָכע אונ פוג ‏ איר גװויסער כאָכמע, -- דאָס איז צו זײַג א מענטשלעכע מאשיג" 56,

דער ,ניו-יאָרקער העראָלד" איז געגאנגענ װײַטער. ער האָט געשריבנ:

די בעסטע אכילע, װאָס מע קאָנ געבנ די שטרײַקערס, איז בלײַי. מע מוז זײ דערפון ,געבג א גוטע פּאָרציע;, קעריי אײַגצושטילג זייער שטארקג אפּעטיט" 56

וועג ס'איז בּאקאנט געװאָרנ, אז דער העכסטער געריכט האָט באשטעטיקט דעמ טויט-אורטייל, זײַנעג שוג געבליבנ גלויז געציילטע טעג ביז צומ אויספירנ דעמ אורטייל איבער די ארבעטער-פירער. די ארבעטער האָבנ געדארפט האנדלענ שנעל אונ ענערגיש, נאָר זייער מעכטיקסטע אָרגאניזאציע די ,ריטער פוג אר- בעט" איז סאבאָטירט געװאָרג דורכ אִיר פארעטערישנ פירער פאודערלי. די ,אמעריקענ פעדעריישאָנ אָוו לײיבאָר" אָרגאניזירט א פּראָטעסט-פארזאמלונג, איר פּרעזידענט סעמיועל גאָמפּערס, װאָס איז שפּעטער געװאָרג דער סימבאָל פוג א יוניאָנ-פירער, װאָס דינט אינגאנצנ די אינטערעסנ פונעמ קאפּיטאל פו. פּרוּװוט אָבער אפ אוויפיל אָפּגרענעצנ זיכ פונ די טשיקאגער ארבעטער-פ- רער, אזן זײַג פּראָטעסט װערט אינגאנצנ א בלאסער. עס האָט זיכ פאקטיש באקומענ א פארייניקונג צומ בורזשואזנ כאָר. שאַרפ טרעט ארויס די ,סאָציא- ליסטישע ארבעטער-פארטיי", אינ ניר-יאָרק װערט דורכגעפירט א דעמאָג- סטראציע פונ 20000 מאנ מיט געװער אינ די הענט. עס זײַנענ אױכ אָנגע- קומעג פּראָטעסטנ פוג דער ארבעטערשאפט אינ אויסלאנד, דערינ אױכ פונ די סאָציאל-דעמאָקראטג פונ דײַטשלאנדז?. בא דער בורזשואזיע איז אָבער געװוענ באשטימט צו טױיטנ די ענערגישע ארבּעטער-פירער. זי לאָזט אראָפ- ברענגענ א סאכ -מיליטער 'אינ טשיקאגאָ, פארבאריקאדירט יעדנ צוגאנג צו דער געפענקעניש, וועלכע זי האָט פארוואנדלט איג א באלאגערטער פעסטונג, דערבײַ פארלאָזט זי זיכ ניט בלון אפ איר פיוישער מאכט, נאָר נעמט צו- הילפ אויכ די רעליגיע. א גײַסטלעכער האָט דעמלט געשריב איג א קאפּי- טאליסטישער צײַטונג איג טשיקאגאָ פאָלגנדעס : |

- ,מע דארפ זל הענגענ אפ א שטריק, וועלכע זאָל זיב צוויי --- דלי מאָל צערײַסג בייסב הענגעג, וי איז בעסער זיל צו הענגעבן אלע מיט איינמאָל; אָדער צוולי מיטאמאָל, וועמענ פריער + פּארסאַנסג אוג שפּיזג ? גיב בעסער פריער ענגעלסג אוג לי4גבן װײַל שפּיז איז גערװועז, זאָל ער בּעסער צוערשט זעבן װי מע הענגט די אגרערע, קערליי אימ' צוי קרענקענ" 458

9ט

אינ איר כײַישער אכזאָריעס האָט די בורזשואזיע אויכ ניט צוגעלאָזט פאר- סאָנס פרוי אונ קינדער צו געזעגענענ זיכ מיט אימ ?*, װי דאָס װערט דער- לויבּט דעמ ערגסטנ מערדער. פּאָליציסטנ האָבנ אפּלאָדירט, װענ דער טאליענ האָט פארװאָרפנ די שטריק ארומ די העלדזער פונ אירע פּראָלעטארישע קלאסנ-סאָנימ. די טשיקאגער מארטירער זײַנענ אָבער געגאנגענ צומ טױט פול מיט זיכערקײַט אינעמ ענדלעכנ זיג פונעמ פּראָלעטאריאט.

ניט אומזיסט האָבנ זיכ די קאפּיטאליסטנ געשראָקנ פאר זייער לעצטנ װאָרט אונ גיכ פארצויגנ די שלייפנ ארומ זייערע העלדזער, װוענ פּארסאָנסט האָט אויס- גערופנ:; //86214 06 80216ק 106 01 0106ט 4146 4146 (לאָז די שטימ פונ פאָלק געהערט ווערג !. נאָר שפיז האָט באוויזג אויסצודריקג זײער. אלעמענס מיי- נונג, װענ ער האָט געזאָגט: + |

{ ;עס װעט קומענ די צײַט װענ אונדזער שװײַגנ װעסזײַנ א סאכ שטארקעו װי די שטימ, װאָס איר דערשטיקט הײַנטיײס

געהאנגענ זײַנענ געװאָרנ דעמ 11-טנ נאָיאבער 1887 פּארסאָנס, שפּיז, ענ- געלס אונ פישער. דער 22-יאָריקער מוטיקער האָלצ-ארבעטער, לויס לינג, װאָס האָט גערעדט אינ געריכט מיט דער שפּראכ פונ א באװוּסטויניקנ פּראָלעטארישנ קעמפער 61 אונ דורכדעמ קאָנצענטרירט אפ זיכ די הױפּט-סינע פונ דער בור. זשואזיִע, איז מיט א טאָג פריער געטויט געװאָרנ (דורכ מאָרד, אָדער זעלבסטמאָרד) אינ זײַג קעמערל דורכ א דינאמיט-אופרײַס. צוויי, פילדנ אונ שוואב, האָבנ אונטערגעשריבנ די פּעטיציע פונ די טשיקאגער ארבעטער צומ גובערנאטער אגלעסבי, אונ זייער טויט-אורטייל אין פארביטנ געװאָרנ אפ לעבנ-לאנגער געפענקעניש 53,

: |

= די דערמאָרדונג פונ די טשיקאגער ארבעטער-פירער האָט די רעװאָליוציאָ- נערע באוועגונג ניט אָפּגעשטעלט. פארקערט, איר אימפּעט איז געװאָרג נאָכ גרעסער, ס'זײַנענ אויכ צוגעקומענ נײַע עלעמענטג, װאָס דאָס כײַישע אכזאָר- ויעס פונ דער בורזשואזיע האָט זיי געעפנט די אױגנ אײַנצענ, אפ װאָס די בורזשואזיע אין פּיייַק, װענ מע רירט אָנ אירע קלאסן-אינטערעסנ. די רעװאָ- ליוציאָנערע עלעמענטנ האָבנ פארשטאנענ, אז די בורזשואזיע האָט אזיכיל געוואגט בלויז איבער דעמ, װײַל די אמעריקאנער ארבעטערשאפט איז געװענ אומװויסנדיק אונ ניט. אָרגאניזירט, זיי האָבנ דערפונ געמאכט דעמ ריכטיקנ אויספיר, אז מע דארפ זיכ אָפּנעבנ מיט באזונדערער ענערגיע צומ אופקלערג

די הינטערשטעליקע ארבעטער-מאסנ אונ צומ אָרגאניזירג זיי, = דאָװיד עדעלשטאט איז נאָכ אינ 1887 געוענ הויפטזאכלעכ א פאָל- קיסט. ער האָט געגלויבט אינ. אנ אלגעמיינדמענטשלעכער גערעכטיקײַט אונ אינ אנ אלגעמיינ-מענטשלעכ געוויסנ.. דער פאקט, װאָס די אמעריקאנער געזעלשאפט האָט געהאלטנ פאר גערעכט אונ געויסנהאפטיק צו דער- מאָרדנ מענטשנ פאָר זײער יטעטיקײַט צו פארבעסערנ דאָס לעבנ פונ די ברייטע ארבעטנדיקע מאסנ, האָט דעריבער געטריבנ דעמ 21-יאָריקנ

860

עדעלשטאט צו פארצווייפלונג. ‏ ער איז ארומגעגאנגענ א צעדולטער, האָט ניט געקאָנט מער ארבעטנ בא זײַג שנײַדער-פאכ. ער ראטעװעט זיכ פוג זײַנ געדריקטג צושטאנד דורכ אָפּפאָרג קיינ ניײיאָרק. לאנג אָבער קאָנ ער דאָרט . ניט פארבלייבנ. די ארבעט אינ די ני-יאָרקער שװיצ-שעפּער איז געװעב שווער, די לעבנ-באדינגונגענ שוידערלעכע. ס'פעלט אימ די צערטלעכקײַט פונ דער היימישער סװיווע פאר זײַנע צערודערטע גערװנ, אוג ער קומט באלד צוריק קייג סינסיגעטי, |

צוריקגעקומעג קייג סינסינעטי, איז שוינ דאָװיד עדעלשטאט ניט געװענ דער זעלביקער, װאָס פארנ עלפטנ נאָיאבער 1887. זײַנ גלויבנ אי אמערי- קע איז געװענ טױט. ער אי אָנגעפילט געװאָרג מיט טיפנ האס צוֹ איר פאלשער דעמאָקראטיע אונ צו אירע קליינע אונ גרויסע ,וואמפּירנ", װי ער האָט עס אויסגעדריקט מיט א פּאַר יאָר שפּעטער אינ זײַנ ליד ,נאטור אונ מענטש" (,ווארהייט", 29 מארט 1889 אָר):

.פאראנ אויכ פרײַע רעפּובּליקג,

װאָס זײַנענ נור טול אפ דעמ פאפיר {-- אונ פול מיט קנעכט זײַגעג דאָרט די פאבריקנ, אוג; יעדער הערשער - א הואמפיר".

זײַנע רוסישע לידער אונ רוסישע פּראָזע פונ יענער צײַט האָבנ שוג מאָטיװג פונ קלאסנקאמפ, כאָטש זייער* הױפּט-מאָטיו אין זײַג ביטערע אנטוישונג אינ דער בורזשואזער געזעלשאפט. פּערזענלעכ איז עדעלשטאט איג יענער צײַט (1887--1828) געװענ ,געזונט אוב גליקלעכ" אוג ,געהאט. פּרײַנט", װי ער דערמאַנט עס עטלעכע יאָר שפּעטער (8'טנ יול 1892) אינ א בריוו פונ דענוװוער צו דער פאמיליע איג סינסינעטי

גאָר לאנג בלײַבנ אינ סינסינעטי קאָנ ניט עדעלשטאט, אימ ציט צומ ברויזנדיקנ קלאסנקאמפֿ, אונ אינ סינסינעטי איז די באװעגונג צו לאנג-. זאמ, צו רויק, זײַנ באשלוס צו פֿארלאָז סינסינעטי (אינ הארבסט 1888) װערט נאָכ באװירקט דורכ זײַג פריער דערמאָנטנ פּרווו צו אָרגאניזירג א טרער-יוניאָג איג זײַג קנאָפּלאָכ-פאכ. די באלעבאטימ שטעלנ אים אפנ שווארצנ צעטפף אונ ער װערט ארבעטלאָזיק *=

אלס ארבעטלאָזיקער עבט עדעלשטאט איבער זייער שווערע טעג. צווישנ זײַנע רוסישע מאנוסקריפטג געפינט זיכ א פראגמענט, װאָס פארנעמט זיכ אויסשליסלעכ מיט זײַנע ליידג אלס ארבעטלאָזיקער, ער װענדט זיכ דאָרט צו די, װאָס װערג פעט, ,נערנדיק זיכ מיטנ שווייס אונ בלוט פוג זײיערע ברי- דער אוב שוועסטער", אוג לײגט זײַ פאָר צו נעמענ זײַנ ,לעבנספרילינג" אוג , צוזאמענ מיט אים די טרוימענ אונ האַפענונגענ אפ בעסערע צײַטנ" אוג אימ דערפאר געבנ ;נאָר בריט" פאר זײַנ פאמיליע אוג ,א ווארעמענ וינקל" פאר זײַנע ,אָרעמע גרויע זקיינימ", פאר די , שטילע גוטע באשע- פענישנ, וועלכע האָבנ דאָס גאנצע לעבנ זייערס געארבעט" פארג קאָמפאָרט" פונעמ הערשנדיקנ קלאס. אינ זײַנ נויט רופט ער אױס: |

37

זאטע, מאכטהאָכנדיקע בירגער פונ דער מאָדעונער געזעלשאפט, קרעזני צעזארנ פוג אצ אָרהונדערט, איכ פארקוים אײַכ מײַנ פעל, איכ פארקויפ מײַנ לעבנ, מײַג פלײיש. גיט מיר ארצעט, -- -- -- איכ װאָלט שטאָלצ געשטאָובג פונ הונגעל-טויט, אָבּער די מישפּאָגע.. דד----זעג די מונער א קראנקע, א גרויע, אָפּגעריסנ, אָפּגעשליסג. זעג די הונגעריקע. הילפלאָזע מוטער, זעֵנ אירע געהײמע טרערנ, העונ אירע דערשטיקטע שלוכצנ, זענ די יוב- גע שוועסטער אינ בְּלִי פון אירע קויכעס, װי עס שנײַרנ פונ איר שטיקער די אָרעמקײַט אונ די טאָגטעגלעכע נויט, װי זי איז דערשלאָגנ פונ צאָרעס. בעט אפ זיכ דעם טױט אלס אינ- ציקע רעטונג פוג די פּײַניקותגעג אוג װיסטקײַט פוג אָט דעמ שרעקלעכג לֶעבּג, ---- ---- זיך גיט מיר ברויט, גרויט, ארגעט, ארגעט!" ,

אונ עדעלשטאט שילדערט דעמ ענטפער פונ די רײַכע, אז זי האָבג אָנ אימ אויכ גענוג קנעכט אונ דערצו נאָכ אזוינע עכטע קנעכט :, אײביק אלינ- געהויקערטע, אײיביק שמייכלענדיקע" * אונטער די קלעפּ פונ דער קאפיטאליס- טישער בײַטש; קנעכט, װאָס לעקנ די קנאפל פונ זייערע באלעבאטימ אוג קושנ די בײַטש, װאָס שלאָגט זיי". אימ באטראכט די בורזשואזיע פאר ,ניט קייג צופרידענעמ, ניט קיינ פיייִקנ קנעכט'. זיי דארפנ אָבער האָבנ ,פאר- פולקומטע קנעכט", אונ עדעלשטאט אי מאסקיט, אן ער אין טאקע ,א . שלעכטער קנעכט, ניט קײג פארפולקומטער קגעכט"... ,א שלעכטער, א הא- מעטנער קנעכט", װאָס האָט אינ מעשעכ פונ זײַנ ,פינפיאָריקער קנעכט- שאפט אפ דעמ אמעריקאנישנ באָדג" זיכ ניט אויסגעלערנט צו כאנפענענ , אונ צו שװײגגת צוזעענדיק , שרייענדיקע אומרעכט".

6

7 ערשטע לידער פונ ארבעטער-לעבנ

דאָװיד עדעלשטאט קומט װידער קינ ניו-יאָרק אינ אָנהייב נאָיאבער 8, אינ א צײַט פונ ברויזנדיקנ פּאָליטישנ אונ עקאָנאָמישנ קאמפ, װעג סהאָט זיכ אָנגעהױבנ פאנאנדערװיקלענ די טרעד-יגיאָנ-באװעגונג צװישג די ייִדישע ארבעטער אינ ניו-יאָרק.. |

אינ אַקטיאבער 1888 זײַנענ שוינ די ייִדישע טרעד-יוניאָגענ געװענ אָר- גאניזירט אינ ,פארייניקטע ייִדישע געװערקשאפטנ". די גרענעצ צװישג די אנארכיסטנ מיט די סאַציאליסטנ איז נאָכ דאנ איג דער ייִדישער ארבעטער- - באוועגונג ניט גֶעװענ קינ שארפע, כאָטש צװישנ זי זײַנענ שויג פאָרגע- קומענ שארפע דעבאטג.

די אנארכיסטישע גרופּע ,פּיאָנערע דער פּרײהײַט" (געגרינדעט איג אֶק- טיאבער 1886), צו װעלכער עס האָט געהערט מאָריס ואָזענפעלד, אוב אָנ וועלכער ס'האָט זיכ אויכ אָנגעשלאָסנ דאָװיד עדעלשטאט, האָט אינ נאָיא- בער 1888 געפירט א ,פרײַע דיסקוסיאָנ" ‏ װעגנ דער פארייניקונג פוֹנ די (סאָצלאל-דעמאָקראטג מיט די אנארכיסטנ'"י |

* כאנפענענדיקע. 38

די סאַציאליסטישע ארבעטער-פּארטײי האָט דעמלט, אינ הארבסט 1888 צומ ערשטנ מאָל ארויסגעשטעלט אנ אייגענעמ קאנדידאט פאר מעיאָר פונ ניריאָרק. דער וואל-קאמפ אינ די ייִדישע ארבעטער-קוארטאלנ איז געװענ זיײיער לעבהאפט. נאָר עדעלשטאט איז, קענטיק, געװענ פארינטערעסירט הויפּטזאכלעכ אינ די פּרעזידענט-וואלנ. אפ זײַנעמ א בריוו פונעמ עלפטנ נאַ- יאבער איז פאראנ אנ איראָנישע שורע ,הורא פאר העריסאָנענ!" דעמ נל- דערװײילטנ רעפּובליקאנישנ פּרעזידענט--קאנדידאט פונ דער אמעריקאנישער פּלוטאָקראטיע, | |

עדעלשטאט איז באגײַסטערט פונ ניװיאָרק. אינ זײַנ בריוו פונ 10-11 נאָיאבער 1888 שרײַבט ער אהימ, אז ,איג ני-יאָרק לעבט זיכ מערקויר- דיק שנעלי. פאר אינ טאָג פילט מענ אָפט דורכ אוויפיל, יפל מע װעט ,אינ דער רוײַקער פרידלעכער שטאָט סינסינעטי ניט דורכפילג אוג ניט דורכטראכטג פאר גאנצע 5 יאָר", אז די ני-יאָרקער אײַנדרוקנ האָבנ אימ ,פארפלייצט װי א קאָכעדיקער שטראָמ" קימאט פונ דעמ ערשטג טאָג אָנ זינט ער אין אהינ נעקומענ צו פאָרן. ער מערקט דאָרט א ;נײַ לעבנ, נײַע קויכעס, לערע פוג עמעסנ, זעלבסטבילדונג אונ גיריקע שטרעבונגענ צו ליכט", ;באזונדערס אינ די ייִדישע קרײזלעכ"

באזונדערס איז דאָװיד עדעלשטאט באגײַסטערט פונ דער גרויסער מאסנ- פארזאמלונג איג קופּער-יוניאָנ צומ ערשטנ יאָרצײַט פונ די טשיקאגער מאר- טירער. ער הערט רײדנ דעמ סאָציאל-דעמאָקראטישנ פירער סערגיי שע- ויטש?ו. שעװיטשעס רעדע רירט עדעלשטאטנ ביז טרערנ, דער ענטזיאזמ פונ דער מאסע מאכט אימ פילנ, ,אז דער סאָציאליזמ איז ניט קיינ טרוימ, ניט קיינ איליוויע, אן דאָס איז די רעאלע צוקונפט פונעם פאָלק".

מיט זײַג באגײסטערונג אליינ קאָנ אָבער עדעלשטאט ניט לעבנ, ער קריגט ניט קינ ארבעט אונ לעבט איבער א שװערע צײַט. קלאָגט ער ויכ איג זײַג ליד פוג א פּראָלעטאריער" ---עװעע02618מת 6116048 ;

שהאָסט קינ ארבעט גיט -- שלעכט! עס שטיקט דיב די גויט. ‏

האָסטו ארגעט - איז שלעכט, ,

זי איז שווער װי דער טויטי *1.

ער שטעלט דאָרט די פראגע:

.דײַג לעכג, דײַג לײד,

װאָס האָט רעג א װערט,

װעג דו ביסט ניט געליבט

אוג האָסט קיינעמ גיט ליג, ועג דו ביסט גאָר א קנעכט ‏ װאָס לעבסטו דעג, זאָג,

איג צענטג פארבייגט

פארג קייסער, װאָס שטיקט ריכ אוג דױיבּט דיכ אוג זויגט 1" 19

טאָ צו װאָס טוג אינגאנצנ דאָס לעבנ אפ דער װעלט? עס איז, זאָגט ער, ,זייער א שווערע פראגע, װאָס האָט שױנ א באָרד', נאָר קיינער האָט זי ביז איצט נאָכ ניט פארענטפערט. דעמ פּראָלעטאריער. איז עס שװער צו פארענטפערנ, אָבער נאָכ שווערעד איז צו לעבג, ניט פארשטייענדיק ; פאר װאָס, פאר װענ אונ פאר װעמענ? |

אינ א צווייטער ליד, *חמקגזסנסקח אסװחג3. (פארצייכענונגענ פונ א פּראָ- לעטאריער), שרײַבט עדעלשטאט;

,כ'בּיג ניט געבוירג פאר זיסע. אריעס,

פאר רויזנ-ליבּע אונ פאר גליק,

כ'בּיג ניט קייג דיכטער, נאָר א פּראָלעטאריער, א קינד פאר קאמפ אונ פאר פאבריק" 20,

לוט עדעלשטאטס טאָגבוכ איז זײַנ ליד , פּראָלעטאריער", ווארשײַנלעכ,. דער ערשטער וואריאנט, געווענ געדרוקט דעמ פיטנ יאנוואר 1889 אינ דער ,זנאמיא? (,די פאָנ') -- וועלכע סאָצלאליסטנ האָבנ באטראכט פאר ,א שארפ רעװאָליצלאָנערער סאָציאל-דעמאָקראטישער צײיטונג"??, געגרינדעט אונ רע- דאקטירט פונ לֶעאָ באנדעס. דעמ 17-טנ יאנוואר פארעפנטלעכט דאָרט עדעל- שטאט זײַנ ליך יעזסה, (די פיס), אינ װעלכער ער שטעלט די פראגע, צו ‏ װאָס דארפנ די אמעריקאנער ,פיס", װענ זי האָבנ אליזנבאנעג איבערנ קאָפּ אונ אונטער דער ערד? אונ ער ענטפערט: די אמעריקאנער ארבעטער. דארפג האָבנ פיס ארומצולויפנ זוכנ ארבעט. אָפּצושטײנ שטונדנ בא די פא- בריק-טויערנ ביז עס קומט צו פאָרנ דער באלעבאָס אונ זאָגט, אז ער דארפ ‏ זי ניט, אוג עדעלשטאט מאכט דעמ אויספיר ; ,אָ; װי זײי דארפנ דעמלט האָבג די פיס, קעדײי ניט צו פאלנ אינמיטנ גאס, אָנ קױעכ, אָנ גלױבנ, !אָנ האָפענונג צו די פיס פונ די דערפאָלגרײַכע אויסװוורפנ". |

די בורזשויענ, זאָגט עדעלשטאט, דארפןנ. האָבנ די פיס צו דריקנ די אָרעמע אונ צו צעטרעטנ די פריהייט, צון טאָפּטשענ אינ שמוצ אונ פארומ- רייניקנ ,די הייליקע ווארהײַט אונ ליבע" אונ צו האָפּקענ זיכ ווילר אפ די קװאָרימ פונ די פרײינט פונ פאָלק אונ פונ זײַנע קעמפער, ס'וועט אָבער קומענ א צײַט פונ פאָלקס-ניצאָכנ, דעמלט וועלנ די בורזשויענ ניט מער קאָנעג באניצנ זייערע פיס אפ צו צעטרעטנ די אָרעמע.

| .אָ, ניינ, אנ אנדערער זיזײער ציל ! װענ איבער דער װעלט ט'א גוויזאמער, א שטרענגער. פּלוצעמם דער געריכט פונ פאָלק א דונער טאָנ -- דאנ/ אויסווורפ, פארלאָז די פּאלאצנ אוג אָנ אָטעמ, ניט אומקוקנריק זיכ, אנטלויפ װוּ דער שווארצער פעפער וואקסט" 260.

אינ זײַנ טאָגבוכ דערציילט עדעלשטאט, אז דער רעדאקטער פוג ,זנא- מיא" האָט פארקירצט די ליד ,די פיס' אפ גאנצע 11 סטראָפּעס. ער דערציילט אויכ, אן ער האָט געװאָלט פארעפנטלעכנ זײַנ ליד ,פּראָגרעס"פ, נאָר ,דער פערן אין א שװערער" אונ איבערארבעטנ קאָנ ער ניט. ער

40

קאָנ אָפּדרוקנ עפעס אנדערש, נאָר אימ האָט ,דערעסג אוומצושלעפּג זים ‏ איג רעדאקציע". דערצו איז ער ניט געזונט אוג ארבעטלאָיק.

צום סאָפ יאנוואר קומט עדעלשטאט פונ ניריאָרק אינ דעמ נאָענטנ שטעטל אָרענדזש, איג ניו-דזשוירסי. ער קומט אהינ זוכג ארבעט אינ עדי" סאָנס פאָטאָגראפ-פאבריק, צו װעלכער ער האָט א רעקאָמענדאציע. ער קריגט דאָרט ארבעט ערשט אינ א דרײ װאָכנ ארומ אוג ארבעט בלױז 4 טעג, פונ מאַנטיק דעמ 0-18ג ביז דאָנערשטיק דעמ 20-21 פעוראל. דעמ 2טנג, צומ יאַנטעװ פונ װאשינגטאָנס געבורטטאָג, װערט די פאבריק גע שלאָסנ אפ דרי װאָכ. דערװײַל קריגט עדעלשטאט ארבעט אינ ניריאָרק בא זײַנ פאכ (קנאָפּלעכער נייענג). ער װערט צוגלײַכ זײיער טעטיק אב דער גרופע , פּיאָנערע דער פרײַהײַט". די פּיאָנערנ היבנ אָנ ארױטגעבג א וועכנטלעכע ארבעטער-צייטונג מיטג נאָמענ ,די וארהײט". עדעלשטאט װערט אריינגעצויגנ אינ אָט דער אױבעט און דורכ איר אינ דער ייִרישער לי טעראטור, |

( , די ווארהייט"

;די ווארהײַט" איז געװענ די ערשטע ייִדישע צײַטונג אינ אמעריקע, װאָס איז ארויסגעגעבנ געװאָרג פוג אנ ארבעטער-אָרגאניזאציע. די ,פּיאָנערע דער פרייהליט" האָבנ געפּלאנט צו מאכנ זייער צײַטונג פאר א ,סאָציאליסטיש-אום. פארטייישער", אפג שטייגער פוג דעמ לאָנדאָנער ,ארבעטער-פרײַנט", הו סאָציאל-דעמאָקראטנ אוג אנאדכיסטג האָבנ געארבעט צוזאמענ, די ,פּיאָנערג" האָבג דעריבער צוגעצויגנ פאר א מיטארבעטער איינעם, װאָס האָט זיב גע- רעכנט פאר א ,פרײַדענקענדנ" (ס'הייסט אומפּארטיישנ) סאָצ;אל-דעמאָקראט:. אלס רעדאקטער האָבנ זײי געװאָלט אראָפּברענגעג מאָריטס װינטשעװסקיר, וועלכער האָט אויכ געהאט א נאָמעג פונ א ,פרײַדענקענדנ" סאָציאליסט = װענ דאָס געלינגט זי ניט, ברענגענ די ,פּיאָנערנ" אראָפּ פוג לאָנדאָג אנ אנארכיסטישנ זשורנאליסט, װאָס האָט דאָרט מיטגעארבעט אינעמ אומפּאר- טייישג , ארבעטער פריינט", ' | | ביזוואנענ דער לאָנדאָנער רעדאקטער יאפע װעט קומענ, איז בּאשטימט גע- װאָרג א רעדקאָלעניע פוג צוויי מיטגלידער: הילעל זאָלאָטאראָוו אונ דאָװיד. עדעלשטאט *. אלס דיכטער פונ רוסישע לידער װערט עדעלשטאט דערמו- טיקט פוג זײַנע נאָענטע כאוויירימ צו שרײַבג פארג ערשטג נומער , ווארהײַט". (715טנ פעווראל 1889) א באגריסונג-ליד איג ייִדיש. | עדעלשטאט איז ניט זיכער, אז ער װעט געפינענ גענוג יידישע װערטער. פאר אזא ליד, ער זוכט פאר זײַג ליד א מוסטער אונ געפינט עס אָדער זײַנע כאוויירימ װײַזג עס אים אָנ, אינ װיַנטשעוסקיס , צורופ צומ ארבּעטער-. פרייגט", געשריבג אינ יול 1885. עדעלשטאט רופט אָנ זײַג ליד ,צורופ דער

41

ווארהײַט" אונ מאָדעלירט זי לױט וינטשעווסקיס ליך. ער נעמט אױכ פונ דאָרט זײַנע גראמענ : ווארהײיט -- קלאָרהײַט, ברידער -- גלידער, װעלט -- געלט. אויב װײַנע איבעריקע גראמענ (הערצנ-- שמערצנ, שטראלנ -- פאלנ, נאכט-- מאכט. אונ קנעכט -רעכט) נעמט עדעלשטאט פונ װינטשעװסקיס דעמלט באקאנטע לידער, פונ ווינטשעווסקינ נעמט אױכ עדעלשטאט א רײי אױס- דרוקנ (װאָרט אינ װאָרט אָדער א ביסל געענדערט), צבּ. ,אָרעמע ברידער" פאר ארבעטער, ער באגריסט די צײַטונג פונ ,הערצג" (װינטשעװסקי האָט באגריסט מיט ,הערצלעכע פרייד"), ער רופט אָנ די אָפּגעשטאנענע ארבע- טער ,געפאלענע קנעכט" (בא ווינטשעווסקינ , אײַנגעבילדעטע קנעכט"), ויג- טשעווסקי שרײַבט; | |

,פארקינדיק * דעמ אופגאנג פונ דער ליכטיקער זאָנע

אונ װײַז זי דעמ סאָפּ פוג דער פינצטערער נאכט",

עדעלשטאט שרייבט:

.קומ באלײַכט מיט רײַנע הימלישע שטראלן די שרעקלעכע פינצטערע נאכט",

ס'זײַנענ פאראנ ענדערונגענ, אינ װעלכע עדעלשטאט דריקט אויס

זײַנ סאָצ;אלע לאנע אלס ארבעטער. צומבײַשפּיל, דאָרט, װוּ װינטשעווסקי זאָגט צומ ,ארבעטער-פרײַנט": ,קלער אופ מײַנע אָרעמע ברידער', בעט עדעלשטאט בא דער עווארהלט": ,קומ דערקלער אונדז". ער טראָגט ארײנ אויכ מער וועזנטלעכע ענדערונגענ. דאָרט, װוּ ווינטשעווסקי רעדט װעגנ דער ,לערע" (פונ , פרײיהײיַט, ‏ גלײַכהײַט אונ ברידערלעכקײַט"), באניצט עדעל- שטאט דעמ אויסדרוק ,קאמפ" (פאר , ליבע אונ װארהײַט'), אונ דאָרט, װוּ ווינטשעווסקי ראט דעמ ,ארבעטער-פרלינט" צו גיינ זײַנ װעג אוג ניט קוקנ אפנ געלעכטער פונעמ , שקלאפ, װאָס בלײַבט אײביק אנ אײַנבילדונג- קנעכט", בעט עדעלשטאט בא דער ,וארהײיט":

;באגײַסטער, פארייניק דײַנע אָרעמע ברירער !

הייבּ אוֹפ דעמ געפאלענעמ קנעכט,.

צעבּרעכ זײַנע קייטנ, באפֿרײַ זײַנע גלירער

אוג גיב אימ דאָס מענטשלעכע רעכט !וי"

פארנ 1-טנ. נומער ,װארהײַט" האָט געבראכט א ליד אכ מאָריס ראָזענפעלד, שוינ דעמלט דער באדײַטנדיקסטער ייִדישער ארבעטער-דיכטער אינ אמעריקע. ראָזענפעלדס ליד אאנ די פּאָעטנ" (געױרוקט איבנ א שפּע- טערדיקנ נומער ,װארהײַט'), אִינ װעלכג ער רופט צו די דיכטער: ,לאָזט צורו די רויזנ, ‏ די ליליענ, די שמעטערלינגענ, די נאכטיגאלנ", ,זינגט קאנאָנענ-לידערי., שפּיזנ-לידער..." אונ עװעקט בעסער צומ קאמפ אײע- רע ברידער !" -- איז געוויס געװענ אָנ א שיר בעסער װי עדעלשטאטס ערשט-

+ זאָג אָנ,

42

לינג-ליך אינ ייִדיש. דער ,זיצער" פונ דער רעדאקציע, ש. יאנאָווסקי, וועלכער האָט אויסגעפילט. צײַטװײַליק די פליכטג פונ א טעכנישג רעדאק- טער, האָט געװאָלט אָפּדרוקנ ראָזענפעלדס ליד. נאָר עדעלשטאטס פרײַנט אונ כאװער פונ סינסינעטי הילעל זאָלאָטאראָװ איו באשטאנענ דורכוס, אז עדעלשטאטס ליד זאָל ארײַנ אינעמ ערשטנ נומער ,װארהײט"?. אזי- ארומ האָט ער ארײנגעצויגנ דעמ רוסישנ דיכטער עדעלשטאט אינ דער יידישער ליטעראטור. | | וועגנ אָט דער געשעעניש שרײַבט עדעלשטאט מיט א פּאָר יאָר שפּעטער אינ זײַנ קאפּיטף דערינערוננענ ,דער ערשטער שטראל" (,פ.א.ש." פארנ 3יטנ יוֹף 1891. ער געדענקט ניט מער, װענ דאָס איז געװעג. אימ דוכט זיכ, או דער ערשטער נוֹמ. ,װארהײַט" איז ארויס איג אָקטיאבער 1888 (אָנשטאָט פעווראל 1889 דערפאר געדענקט ער אָבער קלאָר זײַנע אײַנדרוקג פוג יענעמ מאָמענט, |

,פאר מיר פּערזענלעכ -- שרײַבט עדעלשטאט--איז דאָס געוועג א טאָפּלטע סימכע: צוזאמעג מיט דער אווארהײַט" איז אויכ געבוירנ געװאָרג וו ייִדישע מוזע, מײַנ ערשטעס יירישעס גע- ריכט, װעג איכ האָב געשריבג מײַג ערשטע זשארגאָנישע באגריסונג צו דער ,װארהײַט", האָבּ איכ גאָר ניט געדענקט, אז מײַג רוסישע מוזע װעט זיכ טויפג איג א ייִרישקע מיט א רױטע ספּאָדניצע אוג װעט װעקג ייַסראָליקג צומ קאמפ, אָבּער אזוי איז מיר אפּאָנעמ באשערט געװעג פוג דעמ גאָט דער פּאָעזיע, פונ דעמ גאָלדדלאָקיקנ אפּאַלאָ, וועלכער, װי איכ זע, מוז אױכ זײַג א גרויסער אנטיסעמיט, אניט װאָלט ער מיר ניט געגעבּג קײג ייַרישע מווע!"

צוזאמענ מיט א גוופּע כאויירימ איז עדעלשטאט ,געזעסנ אינ דער רע- דאקציע א גאנצע נאכט" אוג ,זי װי א הײליקײַט ארױסגעטראָגנ פונ דער רעדאקציע", װענ זי איז באגינענ פארטיק געװאָרג צומ דרוק. אינ א פּאָר שאָ ארומ, דערציילט עדעלשטאט, איז איינער געקומענ צו לויפנ מיט א נומער ,ווארהליט", זי זײַנענ אלע אפ אימ ארופגעפאלנ. גיעדער האָט געװאָלט זענ דאָס נײַיגעבאַרענע פּראָלעטאריער-קיגד",.

,;לאָזט מיכ א קוק טאָנ!" האָב איכ געשריענ, שופּנריק זים צווישנ די געגאָסגי. איכ ביב אויכ געורעב גײַגעריק צו זעג מייג טמוזע איב דער זשארגאָנישער ספּאָדניצע ‏ אָבער די צײַטונג

וואר אינ דעם גרויסג קאמפ צעריסג, אונ איכ האָב גאָר געקאַנט זעג שטיקלעב פוג מײַג ערשטג יידישג געדיפט" |

אינ זײַנ צװיײיטער ליד ,געדאנקענ אִינ פאבריק" (22 פעוראל 1889) פּרוּװוט זיכ עדעלשטאט באניצנ מיט דער פאָרמ פונ די פאָלקלאָר- לידער, װאָס ער האָט געהערט וי ייִדישע אַרבעטער זינגענ אינ די שנײַדער- פאבריקנ. די דאָזיקע ליד (װאָס איז ניט ארללג אינ קינ אײַנ עדעלשטאט- אויסגאבע) אִיז געשריבנ איג פּאָריגראמענ, אינ 4,- 8- אונ 10-שורעסדיקע סטראָפּעס. זי היבט זיכ אָנ מיט די שורעס

| געס לויפג די רעדער, עס ווישג די מאשיגעג -- פוג קאפּיטאליסטג געפאנגענע בינעבן

זיי קלײַבג פאר רײַכע דעם האָניק צוזאמענ

אוג פאר די ארבעטער ביטערע סאמענ".

| מיט דער ערשטער שורע הייבט עדעלשטאט אָנ אכ די צװייטע סטראָפּע:. |

| ;עס לויפנ די רעדער, עס רוישנ די מאשינענ, טײַכנ פונ. בלוטיקג שווייס טועג ריגעג".

א סאכ אויסדריקנ פונ דער ליך ,געדאנקענ אינ פאבריק" כאזערנ זיכ ‏ איבער אינ עדעלשטאטס שפּעטערדיקע לידער, צומבײַשפּיל, די װער-. טער ,, ביטערע סאמענ", ,ארבעטער-טרערנ", , די װעלט איז א פינצטערער יאָמערטאָל', ,דער מענטש אין צומ װילדנ טיר* געװאָרנ', ,מענטשנ זײ. ‏ נענ קנעכט", , איינ ברודער דעמ צװייטנ גאזלט", ,טױזנטער הונגעריקע קינדער אונ װײַבער פארקויפנ פאר ברויט זײיער ערע, זײיערע לײַבער". יעדער טױט פונ א פּרײַהײַט-מארטירער רופט צומ ,קאמפ אונ ראכע", :,ניט אײביק װעט הערשנ די פינצטערע נאכט" אוג א אפרײַע גליקלעכע מענטשהליט" װעט ,באזיצנ די ערד". מיט די ערשטע שורעס פונ דער ערשטער אונ צווייטער סטראָפע, עטװאָס געענדערט, הייבט עדעלשטאט אָנ אויכ זײַנ פּאָפּולער לִיך ,דער ארבעטער" -- ,שנעל לויפג די רעדער, װילד קלאפּנ די מאשינענ". | |

אינ זײַנעמ א בריוו פונעמ 28-טנ פעווראל צו דער שװעסטער שרײַבט. עדעלשטאט, אז איג דער ליד ,געדאנקענ אינ פאבריק" איז פאראנ. באדכאָנעס, דאָכ איז ער שוינ בּא זיכ מוטיקער, ער פארשטייט, אז פּריער-שפּעטער װעט ער באהערשנ די ייִדישע שפּראכ אונ: װעט װערנ א דיכטער פונ די ייִדישע ארבעטער-מאסנ. זײַנ דריטע ליד , אינ קאמפ" האָט ער שוינ מאָדעלירט לױט דער פאָרמ פונ זײַנע רוסישע לידער, װעלכע זײַנענ קימאט אלע געשריבנ | אינ קרייצ-גראמענ,

מיט דער ליד ,אינ קאמפ", געשריבנ אינ 4-שורעסויקע סטראָפעס, איז עדעלשטאט שוינ געװענ צופרידנ. ער רעקאָמענדירט זײַנ שװעסטער צו זינ- גענ זי מיט דער מעלאָדיע פונ דער ליד ,איכ זיצ בא מײַנ ארבעט", װאָס דער אלטער שנײַדער זאָלאָטאראָוו פלעגט זינגענ אינ זייער ראדיקאלנ קלוב 'איג סינסינעטי. ער איז ,ביז טרערנ צופרידנ", װאָס זײַנ ,טאטינקע" װעט , איצשער קאָנעג אליינ לייענענ די פּאָעזיע פונ זײַנ פּאָעט?. אונ ,איכ אלײנ, שרײַבט עדעלשטאט, בינ איצטער אכ אײַנגעליבט אינ דער יידישער שפּראכ או געפינ, אז זי איז זייער מוזיקאליש אונ פּלאסטיש אפ אויסצודריקנ דעמ פאָלקס ליידנ אונ זײַנע האָפענונגענ אפנ זיג פונ עמעס אוג ברידערלעכקײיַט",

עדעלשטאטס ליד .אינ קאמפ" װערט באלד זײיער פּאָפּולער. מיט א יאָר | שפּעטער שטעלט מאָריס ראָזענפעלד עדעלשטאטס , אינ קאמפ" אינ אייג רײ מיט ווינטשעווסקיס ,מארסעליעזע. אונ באטראכט ביידע לידער פאר פּראָלעטא- רישע מוסטער-לידער, אינ זײַנ ליד ,דער ווארער ** רעטער --- רעװאָליוציאָג + (;מאָרגנשטערנ", 14 מארט, 1890) פאָדערט אופ ראָזענפעלד די רעװאָליוצלאָ- נערע דיכטער :

* כײיע. ** עמעסער,

44

גזיגגט אונדז יעצט דאָס ליד ;איג קאמם", זאָל דוגערג די מארסעליעוע|"

| ניט װײיניקער דערפאָלג האָט עדעלשטאטס ליד ;די צאװאָע" (.האר- הײַט", 22-טנ מארט), זײַנע כאוויירימ האָבנ באלד צוגעפּאסט צו אָט דער ליך א מעלאָדיע פוג א רוסישער רעװאַליציאָנערער ליד אונ זי געזונגעבט.

| אינ א בריוו צו זיַנ שװועסטער פונעמ 23-טג מארט שרײַבט עדעלשטאט: ,די , צאװאָע" מײַנע איז א סאכנ אזוי געפעלנ געװאַרנ, אז בא זײ איז אויס- געוואקסג אנ אפעטיט צו אזא פּײַערלעכער לעװוללע? וד | |

פונ עדעלשטאטס 14 געזנגענע לידער זײַנעב אכט (;אינ קאמפ", ,די

צאװאָע", ,נאטור אונ מענטש", ,אינ לאנד פוג די פּיראמידנ", ,מײַנ לעצטע האָפענונג", , דער שניידער*, ,דער ארבעטער" אוג ,דער ועקער') געשריבנ אינ דער עושטער העלפט פנ יאָר 1889. דרי פנ זײ: ;אינ קאמפ", ,די צאװאָע", ,דער ארבעטער" זײַנעג אויסגענוצט געװאָרג אינ דער פאָלקלאָריִשער ארבעטער-ליד *ז, אוג די רעװאָלײציאָנערע אָרגאניזאציעס אינ רוסלאנד פלעגנ זי אויכ באניצנ פאר פּראָפּאגאנדע-צװעקנ, גד די צארישע רעגירונג פלעגט דעריבער פארפאָלגנ די ארבעטער, בא וועמעג מע האָט געפונעג עדעלשטאטס לידעך 726,

- פּונקט װי מאָריס ראָזענפעלד אינ ,ארבעטער-פרײינט", אזוי אויכ שרײַבט זיכ אונטער עדעלשטאט אינ דער ,װארהײַט" מיט לאטײַנישע בוכשטאבנ (מאָר יס ווינטשעווסקי פלעגט דעמלט נאָכ אינגאנצנ ניט אונטערשרייבנ זײַג נאָמעג אפ זײַנע לידער), פּונקט װי ווינטשעווסקי אוג ראָזענפעלד, אזוי בא- ניצט זיכ אויכ עדעלשטאט מערסטנס מיט קרייצ-גראמענ. ער האָט אָבער אכ אנדערע פאָרמעס: פּאָר-גראמענ (, געדאנקעג איג פאבריק"), גארטל-גראמענ ,דער וועקער", ;דער פאל פוג דער באסטיליע*) אוג דורכגעלאָזטע גראמענ (,ווארע אונ פאלשע. העלדנ*, ,דאָס פאבדיק-קינד" אוג ,דער ארבעטער").

עדעלשטאטס לידער איג דער ,ווארהײיט" צייכענעג זיכ אויס מיט זייער

דירעקטג אפּעלירנ צו די ארבעטער-מאסנ. אונטערג אײַנפלוס פונ װינטשעה-. סקיס לידער פונ נויט . אונ ראָזענפעלדס לידער פונ שאפּ פארעפנטלעכט אויכ עדעלשטאט א רײ לידער, װוּ ער באשרלבט דירעקט דעמ עלנט אוב די נויט פונ די ארבעטער-מאסנ, אינ זײַנע שפּעטערדיקע לידער האָט ער קייג געדולד. ניט פאר רעאליסטישע שילדערונגענ פונעמ לעבנ אינ דער קעגנ- ווארט, ס'לאָזט זיכ אלצ מער פילג די אנארכיסטישע װעלטאָנשױונג, די אָפּגעריסנקײַט פונ דער קאַנקרעטער פּראָלעטארישער װירקלעכקײַט.

א טײל פונ זײַנע לידער אינ דער ,װארהײַט" האָט עדעלשטאט אי בּערגעדיכטעט פוג זײַנע רוסישע לידער. אזא איבערדיכטונג האָבנ מיר איג זײַג ליד ,ווארע אונ פאלשע העלדנ", געדרוקט איג ,װארהײַט" פארנ פיטנ מיי -- פוב "חחוסאסקם 1460 /1600,, ,א שטיקעלע בגרויט" (וואר- יהײַט" פארנ 0-13נ מײַ) האָט מאָטיװנ פונ "אפמבצקת, אונ פונ פ8א800168 וי זײַנ ליד גמײג לעצטע האָפענונג" (,װארהײַט" פארנ 710טנ מײ) האָט גאנצע סײראָפּעס פונ "המקמוסהסקה ואסטחגבֿ, אוב די ליד גבלומענ

4

אונ שטערנ" (,װארהײַט" פארנ 10-17 אפרעל) איז איבערגעדיכטעט פונ *מאעזק2,. | איינ = ליד -- ,דער ארבעטער" (ווארהײַט פארנ 7-טנ יונ) איז פארעפנט- לעכט מיט א צושריפט ;נאָכ נעקראסאָװ". אינ עדעלשטאטס מאנוסקריפּט אין אָט די באצייכענונג ניטאָ. עס זעט אױס; אז עדעלשטאט האָט, וי ס'איז אָנגעװיזנ אינ דער זאמלונג ,פּראָבלעמעס פונ פאָלקלאָריסטיק" אונ אינ , פּאָלקלאָר-ליִדער - , גענומענ דעמ דאָזיקנ מאָטיוו פונ א רוסישער פאָלקיס- טישער ועבער-ליד, װאָס ער האָט אינגאנצנ איבערגעארבעט אוג איר גע- געבנ א רעװאָליצ;אָנערע טענדענצ. ער האָט זי, מעגלעכ, געהערט זינגענ אינ א רוסישנ ראדיקאלג קרײַ. ער איז אָבער ניט געװענ זיכער אינ דעמ, אונ אינעמ לעצטנ מאָמענט האָט ער אלײנ, אָדער דער רעדאקטער, װע- מענ עדעלשטאט האָט איבערגעגעבנ זפנעי ספייקעס, צוגעשטעלט די ווערטעה ,נאָכ נעקראסאָװ"? צווישנ עדעלשטאטס לידער אינ דער ,װארהײַט" זײַנענ פאראנ צװיי, װאָס האָבנ צו זיכ ניט קינ גלײַכנ אינ זײַנע װײַטערדיקע שאפונגענ. דאָס זײַנענ יעצ;עס-מיצראימ" (אינ לאנד פֿונ פיראמידנ)!' אונ ,בלומענ אונ שטערנ". | עדעלשטאט באניצט זיכ ניט אינ ערגעצ מיט קינ ביבלישע מאָטיוֹנ. די היסטאָרישע מאָמענטנ אינ זײַנ פּאָעזיע אונ פּראָזע - דאָס זײַנענ די פראנ- צויזישע רעװאָליוציע (1789), די פּאריזשער קאָמונע (1871), דער אטענטאט אפ אלעקסאנדער דעמ צווייטנ (1881) אוג די טשיקאגער טראגעדיע (1886--1887), זײַג טעמע ייעציֶעס מיצראימ' נעמט עדעלשטאט א פארטיקע בא יאָהאנ מאָסט, װעמעס ארטיקל ,דער נײַער יעציַעס מיצראימ" איז געװענ גע- דרוֹקט אינ דעמ ערשטנ נומער פונ דער ,װארהײט", מאָסט פלעגט האלטנ ספּעציעלע רעדעס אפ אָט דער טעמע, װי עס אין צו זענ פונ די אנאָנסנ אינ דער פּרעסע פונ יענער צײַט אונ אױכ פונ די שפּעטערדיקע יאָרג.. נאָר בייס אינ מאָסטס ארטיקל װערט דערקלערט, אן ,מוישע איז דער סאַציאליזמ", רעדט עדעלשטאט בלויז פונ סטאמ א העלד: עדעלשטאטס אויס- פיר איז: , פאָלק, זײַ דו זעלבסט דײַנ שיינער העלרו" ! אלע שקלאפנ זינד * יעצט ברידער, רייכט זיכן ברידערלעכ, די הענט, שטירצט די ווילדע פּארעס נידער יו אונ פונ קנעכטשאפט מאכט אג עגר !7" אינ זײַנ ליד ,בלומענ אונ שטערנ" (,וארהלַט", 19-טג אפרעל 1889) האָט עדעלשטאט נעזוכט אויסצודריקנ אונ גלײַכצײַטיק צו פארמאסקירג זײַנ אינערלעכנ געראנגל צווישנ פרויענ-ליבע אוג געזפלשאטטלעכג אידעאל, צווישנ ,ערדישע בלומענ" אוג ,הימלישע שטערנ" - דאָװיד עדעלשטאט איז א פּּאַר מאָל שטארק געװענ פארליבט: איינ מאָל איג א ביבליאָטעקערנ איג ‏ סינסיגעטי "',. א צווייט מאָל איג א פידל-שפּילערנ

* זײַנעג, -

46

אינ נװ-יאָרק. וועגנ זײַנ ערשטער ליבע האָט עדעלשטאט געזונגענ בלויז אינ דוסיש, אינ זײַנ לִיך "גאחהגאחקסאה הֶההוה, (ליבע אמעריקאנערנ);

, קינד פֿונ ליבענ קינד פֿוג פֿרײהײַט,

הימל-שיינע קיגד,

טוג נאטור די שענסטע שאפונג --

ביסט מײַנ טרוים אציגד".

,אָ, וי איכ װאָלט איצט ועלג שפּירג

דאָס װאָרט פוג ,זײַג אָדער גיט זײַב",

צי װעסטו ערלעכ מים נאָכ ליבב,

צי עפשער ווערג מיר א פֿײַנט"20,

וועגנ דער גייאָרקער פידל-שפּילערג האָט עדעלשטאט א פּאָר. לידער

איג רוסיש-- "חאהאאזקגא,, (בילדלעכ) אונ איינע אינ ייריש--, בלומענ אוג שטערנ". איג ביידערליי לידער פארמאסקירט עדעלשטאט זײַנ געליבטע אינ ידער געשטאלט פונ א בלומ. זײַג יידישע ליך הײבט ער אָנ מיט די װער- ‏ טער , איכ בינ פארליבט אינ א שנײ-װײַסע בלומ". אינ איינער פוג זײַנע רוסישע לידער שילדערט ער זי אלס ליליע (װאָס אין א טאָכטער פוג אטלאג- טיק אונ רייג) מיט וונדער-אויגנ פונ א דײַטשקע אוג מיט א געשטאלט פנ אַ יענקי. איג א צװײיטער ליר איג רוסיש זינגט עדעלשטאט אװט /

,כיהאָ פארליבט זיכ איג דער ליליען

זי איז שגיילק-װײַט אוג מילך,

אוג אים קוש /* אוג איפף האלרו זי

אוג איכ גלעס איר הלליק בֵּילך.

כ'קומ באנאכט צוֹ דער אלײע, פארטײַעט גי איכ צו איר צר-- עס דרימלט אײַנ מײג בלייכע ליליע איג שטילער אוב איג זיסער ר מיט לעװאָנע-שײַג בּאשפּריצט שוג איז איר קערפּערל איר צארטס,

אוג זי אָסעמט וי דער פֿוילי1גג וי דער פרילינג איה סיב הארצ.

דער גערויש פוג קוואל פובֿ בלויענ האָס זי שויג פארװיגט פוג לאבג, וי די ליד פוג צו"בער-פֿויגלן

וועלכער ציטערט פוב געזאנג" 12.

די שיינע יונגע פידל-שפּילערנ, אינ וועלכער דאָװיר עדעלשטאט איז גע- װוענ האָפּענונגלאָז פארליבט, אונ בענענייע צו וועלכער ער איז געװענ שטארק אייפערזיכטיק, פלעגט אינ די אָװנטג ארויסטרעטנ אינ א ביר-גאָרטנ. פלעגט עדעלשטאט אינאָװנט קומענ אחינ טרינקענ א גלאָז ביר, קעדיי צוֹ זענ זיזד, ער האָט אָבער קיינ מוט ניט געהאט צו דערקלערנ זיכ איר אינ ליבע. פּונקט אזוי אין געוועג בא אימ מיט זײַנ געליבּטער ביבליאָטעקערנ אינּ סינסיגעטי.

;עג עס קומט צו די נאכט, אוג עס איז שטיל אומעטומ, אינ הימל שײַנעג די שטערנ,

דאנ גי איכ איג גאָרטנ צו מײַנ שנײ-װײַטע בּלומ--

צו זעג זי ביג. איכ גערב", |

זעט ער זי ניט, ווילט זיכ אימ , קלאָגנ", אונ װענ ער זעט זי יאָ, וערט ער ,שטומ" אונ קאָנ קיינ װאָרט ,ניט זאָגנ", | עדעלשטאט מאכט פונ נױט א טוגנד. ער דערקלערט, אן מע קאָנ זיב אפ די ,ערדישע בלומענ" ניט פארלאָזן. זי ליבנ הײַנט שיינע ריזנ אוג מאָרגנ די נאכטינאל אונ איבערמאָרגנ א נאָלדענע פליג 5', ער גיט אָפּ דע- - ריבער דעמ פאָרצוג ,די הימלישע שטערנ", וועלכע זײַנעג גוט אונ טרל, נארנ נִּיט אוב שטערנ ניט (װי די פרויענ-ליבע) , צו זײַנ פארנינפטיק אונ פרײַ--די , הייליקע שטערנ", | - ,װאָס וועלג בּאלײַכטג מיט בליצנדע שטראלג פאר עלנטע מענטשנ דעמ ועג, אונ אינ דער פינצטער ניט לאָזג זי פאלב-- פירג צוֹ א הייליקג צוועק". די ניט-קלאָרקײַט פונ עדעלשטאטט , בלומענ אונ שטערנ" איז אויסגעלאכט געװאָרנ אינ לאָנדאָנער ,ארבעטער-פרײַנט* פארנ 10--10-11 מײַ 1889, פּונקט וי אינ דער ,ווארהײיַט", איז דאָרט געװוענ אנ אָפּטײיל ,אָפּפער-אלטאר", אונ װער עס האָט געבראכט אַנ ,אָפּפּער* (באשטײַערונג) אפנ ,אלטאר" (פארג פאָנד) פונ דער צײַטונג, האָט געהאט די פּריװילעגיע עפעס צוצושרײַבנ דערצו פ, האָט עמעצער געגעבנ 2 פענס אונ אָנגעשריבנ; יי ,פר, {פרײַנטן ד, עדעלשטאט -- װאָס זאָל איכב שליסנ פוג אײַערע בלומעג אונ שטערג? די דופט שמעקט -- דער בּלומענ זינענ וועלקט", זײַנ געראנגל צווישנ פרויענ-ליבע אונ סאָציאלנ אידעאל האָט עדעלשטאט געזוכט צו פארבאָרגנ אפילע פונ זײַנ איינציקער שװעסטער, מיט װעלכער ער איז, געוויינלעכ, געװענ זײער אָפנהארציק. אינ א בריוו פונעמ 23-טנ מארט, אנערעכ מיט א כוידעש פריער װי ס'איז געװענ געדרוקט זײַנ ליד בלומענ אונ שטערנ", זוכט עדעלשטאט אָפּצומעקנ בֹּא זײַנ שװעסטער יעדנ כשאד, אז ער אין פארליבט אינ אװעלכער-סניט-איז פרי. ער דערקלערט איר, אז ער איז שוינ ,צו אלט פאר דער ראָליע פונ א פארליגטנ", אונ אז ער איז פאַר- ליבט בלוין אינ זײַנ מוזע. דאָכ, וי ס'איז קענטיק פונ זײַנע שפּעשטערדיקע בריוו, איז דער 22-יאָריקער ארבעטער-דיכטער געװענ ארומגערינגלט מיט שינע | יונגע פרויענ, צו וועלכע ער איז ניט געװענ גאָר גלײַכגילטיק, זײַנ שעמעװ- דיקײַט האָט אימ אָבער ניט דערלאָזט צו דערנעענטערג זיכ אפילע צו די, װאָס ער האָט געליבט. שפּעטער באקומענ בא אים די .שטערנ" די אױ- בערהאנט איבער די ,,בלומענ", אונ ער לעבט בלױז פאר זײַג אידי.

48

א

דאָװיד עדעלשטאט קריגט פאר זײַנ ארבעט איב דער שנײַדער-שאפּ 8 דאָלער א װאָכ??. דאָס אין לױטג געלט-װערט פוג 1889 אים געװענ פול- ישטענדיק גענוג צומ לעבנ. אלט רעזולטאט אָבער פו: זײַנע פיר ארבעטלאָד- קע כאדאָשים אינ נװײאָרק האָט ער געהאט א סאכ כױװעס, או:, װי ער דריקט זיכ אויס אינ א בריוו צו דער שװעסטער פאר יוג 1889: ,אלע פאָ- דערנ, אונ אלעמענ דארפ מענ באצאָלני. עדעלשטאט האָט דע-יבער געמחס לעבנ זייער אָרעם. ער האָט געװוינט צוזאמענ מיט זײַג כאװער הילעל זאָלאָ- טאראָו, בא יענעמס עלטערנ, אינ א ,דריטל ווערשקג קעמערל, טונקל, פּײַכט אונ שווער צו אָטעמעג" 4. די איינציקע דעקאָראציע איג זײַנ צימער אי צעווצנ א בּילד פונ היינע, געשענקט פוג א פארערערג .

דעמ 25-טנ מײַ האָבנ עדעלשטאטס פרײַנט געפײַערט זײַנ געבורטס- טאָג" איג א בריוו פונעמ 28-טג מלל צו זײַנ שוועסטער דערציילט עדעלשטאט,. אז נפײַכ באגינעג האָט אימ זײַנ גוטע באקאנטע אנא נעטער 1* געבראכט א בוקעט בלומענ. ,מיר רופג זי, -- שרײַבט עו -- די קליינע גוטע נעטערי דאָס אי א קליניטשקע שײנינקע ברונעטנ, א ביסל אנ עקסצענטרישע, נאָר זײער אנ ערלעכע אונ א גוטע". באטאָג האָט ער מיט עטלעכע פרײַנט -פארבראכט אפנ קליינעמ אינדזל, װוּ עס שטײט די פפרײהײַט-סטאטוע"י אינאָװנט װערט לעקאָװעד אימ געהוליעט ביז 2 אזיגער באנאכט. אפ דער הוליאנקע זײַנעג געװענ, שרײַבט ערו סאָציאליסטנ אוב סאָי -צנאליסטקעס אונ גלאט מיידלעכ פוג אנדזער קרײַז, פארערערנס פוג ,מײנ -פּאָעטישנ טאלאנט". עס זײַנעג געהאלטנ געװאָרג רעדעס װעגנ זײַנ באדײַטונג אלס פּאָעט, אלס מענטש, אלס פרײַגט אאהי -

עדעלשטאט איז אינ נװ-יאָרק ארומגערינגלט מיט פרײַנט אונג כאװל- רימ. ער האָט כיישעק דאָרט צו פארבלײַבנ אונ ניט מער צוריקצוקערנ קײג סינסינעטי, די פאמיליע ציטערט אָבער איבער זײַנ שװאכנ געזוגט. אינ זײַנ בריוו פונעמ 22-טנ מארט צו זײַנ שוועסטער ווידמעט ער איר א ליד "חסט, (א כאָלעמ), איג וועלכער ער שטעלט זיכ פאָר, אז ער איז אינ דער היימ, אוג די מאמע זאָגט צו אימ: ;,מײַג קינד, דו ביסט בלײיכ".. ,האָסט זיב געמא- טערט, האָסט געליטג נויט איג דער פרעמד".. נײטיקט די אָרעמע פאמיליע זיכ װוידער ער זאָל געבנ צושטײער אפ איר כאיונע. זײַנע עלטערנ אוב שוועסטער פארלאנגענ דעריבער, ער זאָל קומענ צוריק אהײמ *". דאָס אי יפאר אימ א שווערע פּראָבלעמ. ,אן איכ הײב אָנ טראכטג װעגנ מײַג גע- -סיע, -- שרײַבט ער אינמיטנ יונ צו זײַנ שװעסטער, -- קומעג בא מיר אופ צוויי פארשיידענע דילעמעס: איכ װיל אײַכ אלעמענ וענ, לעבג מיט אײַב אוג טיילנ מיט אײַכ אלצ, װאָס עס פאלט אויס אפ אתדזער גוירל. אונ דערנאָכ דערמאָנט זיכ װוידער אונדזער פארשלאָפּענע שטאָט, װאָס אָטעמט קוימ, מיט איר מאָנאָטאָנישקײַט, אונ מיר דוכט זיכ, אז איכ װעל װי- דער ניט קאָנעג לאנג זיכ האלטג אי איר שטיקנדלקער סװיווע. אָבער נאָכ

49 689 4

לאנגע טראכטענישנ האָב איכ פּאָרט באשלאָסנ קומענ צו פאָרו, אוב ניט' אפ שטענדיק, איז אפ א שטיקל צײַט". זײַנ לעבנ אינ ני-יאָרק כאראקטעריוירט ער מיט פרוגס װערטער:. .פרייד א טראָפּנ, לייר א קאָס -- יי | דאָס איזו אונדזער לעבג ס-מאָס". ער הייסט געבנ צו װיסנ דער סינסינעטער ביבליאָטעק, אז ,דער פלײַסיקער באזוכער קומט װידער, נאָר מיט א נײַער באַרד אונ מיטנ נאָמענ פוג א ילדישנ פּאָעט". ער באמערקט דערצו, אז דאָס זײַנענ די איינציקע זאכנ. - װאָס ער װעט ברענגענ צו פירנ פונ ניװ-יאָרק. ' צו עדעלשכאטס אנטשיידונג צוריק צו פאָרנ קיינ סינסינעטי האָט אױכר מיטגעװירקט די שלעכטע לאנע פונ דער ;,װארהײט". דעם 1014 יונ איז די , ווארהלט" ניט דערשינענ. דעמ 21-טנ איז זי דערשינענ מיט עדעלשטאטס: רופ ,אנ די גענאָסנ', אינ װעלכנ ער שרײַבט: אדי װצרהײַט ליגט עלנט אינ קײטג געשלאָסנ, פארווונדעט פונ שרעקלעכנ פֿײַנט, אָ, װוארהײַט! ווו זיינענ דײַנע סרײַע גענאָסן ? װוּ זײַגענ דײַנע ערלעכע פרײַנט! " עדעלשטאט װיל ניט גלײבנ, אז אלצ אין שױנ פאװלאָרב. .ניינ, בּרידער, איכ קענ ניט, איכ װיל דאָס ניט גלייבן!. מיר זײַנענ פארמאטערט, פארשקלאפט, אינ שטײַגנ פארצאמט, װי געפאנגענע לײבנ, אָבער דאָכ איז ניט טױט אײַער קראפט"י ער װײַזט אָנ, אז װער עס װײס די געשיכטע פונ דער װעלט, דער קאָנ די האָפענונג אפ פּרײהײַט ניט פארלירנ, אוב ער מאכט דעמ! אויספיר ; , אונ װוענ איר האָט האָפענונגג פארלירט ניט די וואפנ, װאָס קאַנענ אײַכ פירנ צוֹם זיכג פארלירט ניט די ווארהײַט, זי קעמפט פיר די שקלאפנן פיר מענטשלעכע. פרײַהײַט אוב גליק !*

דעמ 28-טנ יונ דערשײַנט װידער א נומער פונ דער ,װארהײַט" איר' אונטערגאנג אין שוינ אָבער אומפארמײדלעכ. איר לעצטער (20-טער) נו" מער דערשײַנט דעמ 0-12ג יול, װענ עדעלשטאט איז שוינ צוריק אינ סינ- סינעטי, פונוואנענ ער האָט צוגעשיקט אינ דער צײַטונג זײַנ ליך ,דער פאל פונ דער באסטיליע" (געשריבנ דעמ 6-טנ יול.

זײַנע לעצטע צוויי לידער אינ דער ,ווארהייט" זײַנענ די איינציקע, װאָס זײַנענ געווענ געשריבנ אינ זעקס-שורעסדיקע סטראָפעס אונ אינ גארטל-גרא- | מענ. ביידע אנטהאלטנ פלאמיקע אופרופנ צומ קאמפ קעגנ סוינע. אינ דער ערש-- טער פונ אָט די צויי לידער, ,דער וועקער" (28-טנ יונ), רופט עדעלשטאט די ארבעטער צו קומענ מיט ,פרײַע װערטער, פרײַע הערצער" אינ זײַג ,פּאָלק", װאָס װיל ,פונ שקלאפנ-יאָכ באפרײענ דאָס אונטערדריקטע פאָלק". ער זאָגט זײי: בטי | | |

,הערט, וי אונדז דער פײַנט באלײריקט, גאָטעטפורכט אוג קנעכטשאפט פּרײדיקט פּיר דעמ ארבעטמאגא. ‏ -

שוג גענוג אי קייטנ שלאָפג,

בּרעכט די קערקער-טירג אָפּֿג

טױט צו דעם סיראג!"

אינ דער ליד ,דער פאל פונב דער באסטיליע" שילדערט עדעלשטאט. װי עס פאלט די באסטיליע -- ,די שרעקלעכע מאכט פו:. פראנקרײכס גע- קרוינטע באנדיטנ". איצט זעט ער, װי עס הײיבט זיכ אופ א גואלדיקער שטורעמ קעגנ דער ,שוארצער באסטיליע" פונב דער װעלט, ,װוּ א ברודער דערמאָרדעט דעמ צװייטנ, דריקט אימ, בארויכט אימ אוו שליסט אימ איב. קייטג, פארקויפט אימ פַאר לוקסוס אונ געלט". עדעלשטאט קומט צומ אויס" פיר, אז ,די הײליקסטע פליכט פוב מענטשלעכע פליכטג" איז ,צעברעכנ, פארברענענ, פארניכטנ דיוע שוארצע באסטיליע דער ערד!', אונ ער רופט: צומ פאָלק ; גער װעקט דאָכ דײנ גײַסט, דײַג יי דײַג צאָרג.-- דער מענטש איז פיף ליבע, פיר פרייהייט געבאָרב --ד פּאָרװערסט מיט פלאמ אוג מיט שוערד.

עדעלשטאט האָט זיכ באטײליקט איג דער {װארהײַט" ניט בלין מיט. זײַנע לידער. ער האָט אױכ געשריבנ אדרעסנ פאר איר עקספעדיציע אוג. געטאָנ אלערליי אנדערע נייטיקע ארבעטנ איג דער רעדאקציע?". דער אונ- טערגאנג פונ דער ,װארהײַט" האָט אָפּגעשװאכט זײַנ צובונד צו ניריאָרק. אוג אימ לײַכטער געמאכט זילג צוריקרליזע קיינ סינסינעטי (סאָפּ יונ). אָנ דער ווארהײיט" האָט די ניוײיאָרקער יידישע ראדיקאלע געזעלשאפטלעכקײַט אויס- געזעג בא עדעלשטאטנ אזוי, װי ער שילדערט זי איג זײַנ האלב-פעליע- טאָניסטישנ מאָנאָלאָג ,צווישנ ני-יאָרקער ראדיקאלג (א שאָטנ-בילד פונ אניטאציאַנס-לעבנ אינ ניו-יאָרק)". ער דערציילט דאָרט, אז ער האָט פריער געלעבט אינ א ,קליינער קאונטרי" (פּראָװינצ-שטעטל), װוּ עס איז אימ ענד- לעכ זייער , לאנגװײַליק געװאָרנ" אונ ער האָט ,באשלאָסנ פאָרג קייג גי" יאָרק". ער באזוכט דאָרט די אנארכיסטישע אונ סאָצ;אליסטישע פארזאמ- לונגענ. אומעטומ געפינט ער א גרינגשעצנדיקע באציונג צו די רעדנער אונ שרײַיבער פונ דער ראדיקאלער באועגונג. עדעלשטאט מאָלט א בילד פוג א ניו-יאָרקער גקאפע-טאלונ" (דאָס, װאָס מע װאָלט הײַנט אָנגעוופג א ליטער. רארישע קיבעצארגיע):

,דער פלאצ איז געוועג אָנגעפּאקט מיט מענער, געל בּלויעג שווארצעו בלאסע, דומע געזים" . טער (דומע אין אויכ א מיג פארב. ) האָבֹּג געשמײבלטן, געקרימט עי אָדער גלאט אזוי סאמע- וואטע געקוקט איג דער וועלט. ארליב מע האָט געטרוגקעג, געגעסג, גערויכערט סיגארשטלעכ, גצ" - פֿייענט צייטונגעג, קויטיקירטו, געשריָעג, געלאכט". 2 | 5

דאָװיד עדעלשׂטאט שילדערט, ויאזיי ער, דער פּראָװינציאל, ווערט בא-. גלײַט איג ,קאפּע-סאלונ* פונ זײַנעמ א ניו-יאָרקער פרײַנט, װוענ יענער פרעגט,.

51

;וויָאזוי דאָס געפעלט אימ, ענטפערט עדעלשטאט: ,עס קוקט מיר אויס װי א דולהויז". דער ניו-יאָרקער פרײַנט װײַזט אים אָנ אפ ,א יונגנמאנ, װאָס שפּילט אזוי הייס אי פּינאָקלי, אונ דערקלערט אימ, אן ,דאָס אין דער רעדאקטער פונ אנ ארבעטער-צײיטונג",.. װענ דער ני-יאָרקער באגלייטער דערציילט אים, ,אז דאָ פארברענגענ מיר די צײַט נאָכ אונדזער אובעט, נאָכ די פארזאמלונ. :געני, פרעגט עדעלשטאט: ,אונ װעג לייענט איר עפּעס, װענ לערנט איר?" ענטפערט דער ני-יאָרקער פּרײַנט: ,דו ביסט א נאר. װער לײיענט עפעס איג ניו-יאָרק, אכוצ א צײַטונג אינ א קאפע-סאלונ? װער לערנט, אכוצ דער, װאָס דענקט קריגנ א דיפּלאָמ אונ מאכנ ביזנעס?"... עדעלשטאט מיינט צוערשט, או ער װעט זײַנ אימשטאנד צו רעפאָרמירג די נײ-יאָרקער ראדיקאלע קרײיזג. ;ער װוערט א ,מיטגליך פונ די סאַציאל-דעמאָקראטישע אנארכיסטישע פארי- :נענ". ער זוכט ארײַנצוברענגענ אינ זײ א נײַעם גײַסט, נאָר אלס ,אנ אומ פּראקטישער גרינהאָרג" װערט ער ארױסגעװאָרפג פוג אָט די ,פראקטישע. אָרגאניזאציעס. עדעלשטאט פארענדיקט זײַג פּעליעטאָנ דערמיט, װאָס ער פּאקט אויג זײַנע זאכנ אוג פאָרט צוריק איג זײַנ קליינ שטעטל,.,

9 פאסקארעל"

עדעלשטאט קומט צוריק אינ סינסינעטי מיט ,א נאָמענ פונ א יידישג פּאָעט". די פּריוואטע טאָצ;אליסטישע ,ני-יאָרקער יידישע פאָלקסצײַטונג", וועלכע איז זינט איר גרינדונג (אינ 1886) אנערקענט געװאָרנ פוג דער -באווענונג פאר אנ ארבעטער-צײַטונג??, האָט עס באקאנט געמאכט איבערנ גאנצנ לאנד, באלך נאָכ זײַנ אָנקומעג אינ סינסינעטי האָט די ,נין-יאָרקער יילדישע פאָלקטצילטונג" (פונעמ 5-טנ יול 1889) פארעפנטלעכט א קורצנ ארטיקל -מיטנ נאָמענ ,דער יונגער פּאָעט עדעלשטאט", דער ארטיקל הייבט זיכ אָנ אז;

,דיזע װאָכ איז דער יוּנגער פּאָעט עדרעלשטאט פארײַוט צו זײַנע עלטערנ אינ סינפינעטי, -אומ זיכ. נאָכ זײַנע שווערע קערפּערלעכע ארבּעט זיכ אויסצורוענ אונ זײַג שוואכעס געזונטהײַט צו - קרעפטיקנג, אויסער דעמ, װאָס עדעלשטאט באזיצט א ווארעמע הארצ פאר זײַנע לײַדנדע ברידער , ;איז ער שטעסס בּעריײיט |שטענדיק גרייטן זײַג פאר דיזע מיט לײַב אונ זעלע צו קעמפג אוג יװאָס ער האָט אויכ טרײַלעכ געטאָג.

עדעלשטאט באזיצט א ווארנ פּאָעטישנ טאלאנט אוג מע קאָג זאָגנ, דאָס ער איז יעצט דער

-איינציקער אונטער די ייִרישע פּאָעטנ, וועלכער אלס ווארער פרײַנט פונ די ארבעטנרע - פאָלקס-

|‏ מאסנ האָט אויכ זײַג גוואלדיקנ סאלאגט צומ נוצנ פוג זײַנע ברידער פארווענדט, דאָס קאָנ מעג ;אויכ זענ פונ זײַנע װוערסער איג זײַג ליך ‏ אינ קאמפ,, װעג ער רעדט צו דער קאפּיטאליסטישער -בּאנדע וועגג דער אונטערדריקונג פונ פרייה ליטס-גײַסט איב אָלק",

נאָכ דעמ, װי די צײַטונג ציטירט אייניקע סטראָפעס פוג זײַנע לידער , אינ יקאמפ", , מײַנ צאװאָע", ,נאטור אונ מענטש", ,ווארע אונ פאלשע העלדנ" אונ יעצעס מיצראימי, פארענדיקט זי איר ארטיקל מיט די װערטער:

;די ייִדישע ארבעטער-פּרעסע קאָג שטאָלצ זײַג אפ דיזג בלוענרג פּאָעטישג טאלאנטי,

2

מיטנ אונטערגאנג פוג דער , ווארהײַטי (דעמ 12-ט1 יול 1889) הערט עדעל- שטאט אופ אט א װײַלע צו שרײַבנ אינ יידיש. פארװאָס ער דרוקט זיב ניםי אינ דעם לאָנדאָנער ,ארבעטער-פרײַנט", איז ניט קלאָר. ס'איז אױכ נים פארשטענדלעכ, פארװאָט ער שרײַבט אינ דער ;ני-יאָרקער יידישער פאָנקס- . צײַטונג* אפ רוסיש זֿ, ער פארעפנטלעכט דאָרט נאָכ טשערנישעווסקיס טוט זײַב לִיך **0ת68080זע1טאקסט { הגהחסאחדו אפהאגח, 3 (צומ אָנדענק כוג ניקאָליי 4 טשערנישעווסקי). עס איז אייכ ניט זיכער, צי ער האָט זיכ באטײליקט אינ דעמ אנטירעליגיעזנ פלוגבלאט ?5, װאָס די ,פּיאָנערע דער פרײַהײַט" האָבנ ארויסגע- לאָזט ערעוו די ייאָמימ-נױראָיט* 1899. נאָר װעג די ,ניו-יאָרקער ייִדישע פאָלקסצליטונג" גייט אונטער (דעמ 20-טנ דעקאבער 1889), אוב איר רעדאקטער ד"ר אַ. ברעסלאווסקי הייבט אָנ רעדאקטירג א נײַע צײַטנג - ,דער מאָרג:- שטערנ" -- װערט דאָרט עדעלשטאט א שטענדיקער מיטארבעטער ?פל.

דער ,מאָרגנשטערנ* איז געגרינדעט געװאָרג (דעמ 17-טג יוג 1890), אלס' א פּריוואטע אומפארטיייישע ארבעטער-צײַטונג. דער רעדאקטער איז געװע. א סאָציאל-דעמאָקראט, נאָר איג זײַג צײַטונג האָבנ מיטגעארבעט מער אנאר. כיסטנ, װי סאָצי;אַליסטנ. די לעצטע האָבנ זיכ שױנ געגרײט באלד ארױס- צוגעבנ זייער אייגענעמ סאַציאלידעמאָקראטישנ אָרגאנ די ,ארבעטער-צײַטונג".

דאָװויד עדעלשטאט הייבט אָנ מיטארבעטנ אינעמ דריטנ נומער פונעמ ,מאָרגנשטערנ". ער ארבעט איג דער דאָזיקער צײַטונג, ביז זי גייט אונטער-- דעם 0 יג 18900, אפ זײינע פידער אינעמ ;מאָרגנשטערנ" שרלבט עדעל- שטאט ניט אונטער זײַג נאַמענ. ער שרײַבט אונטערג פּסעװדאָנימ ,פאסקארעל". דאָס טוט ער אָבער ניט, קעד צו פארבאָרגְג דעמ פאקט פונ זײַנ מיסארי בעט דאָרט, די ערשטע צײַט שרײַבט ער זיכ אונטער ,ד. פּאסקארעל". אוג אמאָל אויכ ,ד, טאסקארעל, סינסינעטי". אפ זײַנ ליד איב ,ארבעטער- | פּרײַנט", געשריבנ דעמ 0-1ג מארט, שרײַבט ער זיכ אונטער ,ד. ערעלשטאט.

(פאסקארעל)", דער פּטעװדאָנימ ,פאסקארעל" איז געװענ א פאָנ. ער האָט דערמיט געװאָלט זיכ אידענטיפיצירג מיכנ העלד פונ דעמ ראָמאנ ,פאסקא- רעל" (*צוטס -- 02302161,, לאָנדאָג, 1872--2-טע אופלאגע 1885) פוג דער ענגליש פראנצויזישער ראָמאנ-שרײַבערנ אוידא- (060ו22 14 66 100056 00168)

די ארענע פונעמ ראָמאג ;פאסקארעל" איז"איטאליע איג דער צײַט, װענ א גרויסער טייל אירער האָט זיכ געפונענ אונטערנ יאָכ פונ דער עסטרײַבישער אימפעריע, פאסקארעל, א שיינער טאלאנטפולער שוישפּילער, אין דער פירער פוג א וואנדערנדיקער טרופּע, ער איז זײער באליבט בא די בוייטע מאסגל צווישנ וועלכע ער אגיטירט (מיט זײַנ בײַסנדיקער סאטירע) קעגג דעמ עסטר:י- כישג דויקער. די הערשנדיקע קלאסג זײַנענ, גאטירלעכ, קעגג אים. ער װערט אפ א געויסער צײַט פארשפארט איבג געפענקעניש. װענ ער ווערט פריי, גייט ער אינעמ פרײַהײַט-קויג קעגנ עסטרײַכ. ער קערט זיכ אומי צוריק אלס זיגער אונ אין נאָכ מער באליבּט װי פריער.

וי אלע אוידאס פאָלקיסטישע ראָמאנענ 51, איז אויכ ,פאסקארעל" פול' מיט סענטימענטאלע מעליצעס װעגנ ליבע אלס באפּרײַענדיקע מאכט אוג מיטי

23

?ענלעכע פראזעס, װאָס מארקס אונ ענגעלס האָבנ אָנגעוופנ ,ליבעסידווע- לייענ", אונ עס אזוי בִיטער אויסגעלאכט בא דעם קלוימערשטנ קאָמוניסְט הער- -מאנ קריגע, דעמ רעדאקטער פונ ני-יאָרקער ,פאָלקס-טריבונ" (52)1846, אפ זדעם יונגנ סענטימענטאלנ עדעלשטאט האָבנ אָבער אוידאס פראזעס געמאכט א שטארקנ אײַנדרוק. זייער איינפלוס פילט זיכ אינ זײַנע רוסישע לידער *1902סק8, (וואגאבונד) אוב "גאצעת א 202, זײדע אונ אײניקל) אונ אינ זײַנ דער- ציילונג ,דער פארברעכער", עמעס, שוינ אינ ,מאָרגנשטערנ" דערקלערט עדעל- שטאט איג זײַנ ליד ,מײַנ אנטװאָרט צו ייִסראָעל בענ אױלאָמ"פ? (6:-טג ייג 1890 די 6

;דאָכ, פּרײַנט ! לאָמיַר לערנענ די קעגנווארט האסנ,

איר. פאלשקײַט, אומענטשלעכקײַט, נויט --

דער האס װעט דערוועקנ די ארבעטער-מאסנ,

דער האס װועט צעבּרעכנ די קייט"944.

פּאסקארעל, דער אויסלאכער אונ באקעמפער פונ די אונטערדריקערנ :בלײַבט בא עדעלשטאטנ א מוסטער. ער טוימט צו װערנ ענלעכ צו פּאסקארעלנ: שרײַבנ רעװאָלװציאָנערע פּיעסנ פאר א ואנדערנדי- יקער טרופע, ארומפאָרנ פונ שטאָט צו שטאָט אונ אופקלערנ די מאסנ דורכ שפּיל אונ געזאנג 15, אונטערנ נאָמענ פּאסקארעל שרײַבט אוכ עדעלשטאַט א צוולל צענדליק ילידער פונ ארבעט אוג נויט.

צווישנ עדעלשטאטס לידער אינ ,מאָרגנשטערנ" געסינענ זיכ צװיי, בא וועלכע ס'אין אָנגעגעבנ זייער שײַכעס צו נעקראסאָװנ: ,טײַבעלע*-- -בילד פונ לעבנ נאָכ נעקראסאָװו" (11-טנ אפּרעל) אונ ,די פארשאָלטענע" --,,פריי. נאָכ נעקראסאָװ" (25-טנ אפּרעל). די ערשטע ליד (ניט ארײַנגענומענ גע- װאָרנ אינ קיינ איינער פונ די אויסגאבעס פונ עדעלשטאטט שריפטג) גיט א בילד פונעם לעבּנשטייגער פונ די יירישע ארבעטער אינ אמעריקע אינ די |80-ער יאָרנ, 2 רא יה | יו

טײַבעלע איז א גיונג װײַבל", די פרוי פונ ,א בליוכינקנ שנײַדער", װאָס גארבעט. אינדרײַענ געבויגנ",. איר ווילט זיכ , איר שיינעמ לײַב? מיט סאמעט ,פארדעקנ, וי ציפקע דעמ פאָרמאנס װײַב" (די פרוי פונ דעמ אופזעער איבער די ארבעטער אינ פאבריק), זי יל האָבנ א גאָלדענע ,װאטש אונ טשינ" י(זייגער אונ קייט), א זײַדענע ,דרעס" (קלייד). עס איז איר אויכ ,צו אלט-. מאָדיש דאָס מלבל"--,א הענגלײַכטער ויל זי, א שאפע מיט א גרױסער גלעזערנער טיר, א קארפּעט (דיוואנ) אוג אכ א פּאָר בילדער, אוג דערצו אויכ ‏ אפ בעלער "גייג",

,זי איז יוֹנג! זי װיל' געבּעכ לעבב, אונד די אָרעמע קאָנ ניט פארשטייב, " אז דער ארבּעטער טאָר יעצט ניט לעב | { ער הארפ'זײַנ נאָר ; פארשווארצט אונר פארשמאכט",

51:

קעדיי צו. באפרידיקנ טײַבעלעס פארלאנגענ, מוו דער , בלייכינקער שנײ- דער" ארבעטנ זײיער ,שװער אוג ביטער, ער פילט שױג א װײטעק אי ברוסט,,,* אוג ,עס קלינגט מיט שוינדזוכט זײַג הוסט!" דאָכ, װענ עס קומט ,א שאבעס, א יאָנטעװ", װענ עס ,האָט אכ א שנײַדער רו", גייט דאָס או- -געטער-פּאָרל ארויס שפּאצירנ איג ,, גרענד סטריט" (די גרוױיסע גאס) ער איד אויסגעפוצט אינ א ,פּרינע אלבערט" (א פיאק או:גענײט לויטג פ:סאָנ, װי זאָס פלעגט טראָגג דער מאנ פונ דער ענגלישער קיניגנ װיקטאָריע--פרינצ יאלבערס) צונ מין א פארביקנ ,נעקטיי" (שגיפּס) זי ,זײַג ליבג טײַבעלע"- איר א ;נלע זײוענע קלײדעלע" אונ ניט גאָל ענער ;ואטש אונ טשײג" (,זייגער אונ קייט"). ‏ /

,זי גיענ איב גרענד סטריט שפּאצירג, טײַבעלע שיינט איג איף דרעס!

דאָכ דער אָרעמער מאג איג אפּרינצ אלבערט" איז אויסגעדארט, בלאס װי א מעס". ‏ -

דער הוסט לאָזט אימ ניט צורו זײַנ טאשנטוכ באדעקט זיכ מיט בל יטיקע פלעקנ, װענ ער (ײגט עס נאָר צו צוֹ זײינ מױל, צוג דער סאָפ אי אז אינגיכנ װ;ט די ,שיינע טײַבעלע" בלײַבג אנ עלנטע ,יונגג אלמאָגע"

* עדעלשטא:ס ערשטע לירער אינ ,מאָרגנשטעינ"--,אנ די יידישע -שריפטש.עלער" (10-21 יאנוואר) אונ דער , באלייריקטע- העלד" (-טג פעוו" ואל 1890) רופנ ארו ס קעגנ אימ דעמ באװוּסטנ שרײַבער פב שונד-ראָר

ימאנענ שאָמעוג (:אָכעמ-מײער שײַקעװיטש)

די בײַסע איז געװועג אזוי. דער דײַטשישער סאַצלאל- דעמאָקראטישער פירער בעב 5 האָט באשולדיקס מאָסטנ אונ אנדער. +נארכיסטישע פלרערו או זי זײַנע כּאָליצײילשע אגענטנ 6. עדעלשטאט רעאגירט אפ דעמ ניט זײַנ ליד דער גבאלײדיקטער העלד", אינ װעלכער ער וופט אָנ בנגעלג דער , דײַטשער מענטשנ-פֿרײַנט".

שאָמער, אנ אמאָרעצ איג געזעלשאפטלעכע איניאָנימ, האלט, אז דאָס מיינט מענ זײינג צײַטשרלפט ,דעו מענטשנפריינט", װײַל ער שרײַבט דײַטש- מעריש, ער נעמט דערפאר אָנ, אז אױכ איםמ האָט דאָטס פאסקארעל (עדעל- ישטאס) געמיינט איג זלג ליד ,אנ די יידישע שריפטשטעלער", אז א שרײ- יבער מוז האָבג ,א רײנעמ געװיסנ'.. גאז נישט װעט ער זי2 מיט זײַנ אייגענער האנט איג זײַנ אײיגענעמ שמוצ באגראָבנ". שאָמער שטעלט זיב אויכ פאָר, אז דאָס אטאקירט אימ די נײַע צײַטונג אויס קאָנקורענצי.

אינ זײַנ ענטפער ,א שפּאָגל נײַע קאָנקורענציע" (4מענטשנפרײנט?, -פעווראל 1890, זייַטנ (18--19) שרײיבט שאָמער אזוי: :

.נארישע ייִנגלעכ, װאָס האָבג זי ערשט אויסגעלערנט רעמ א, 3, די שפּרינגעג אויכ

;ארויס מיט שימפּ-װערטער אוג מיט קריטיק קעגנ די בעסטע שרײַבער אוג װילנ אײַנבילדג די -לעזער, אז קייגער קעג גיט שרײַבג, גאָר זי", |

:5

דער ,מאָרגנשטערנ" פונעמ 20-14 פעװראל ענטפערט אפ דעמ אי 8 אָפענעמ בויוו צו שאָמערג מיט: נאָמענ ;א לעכערלעכער טאָעס", װאָס" לייענט זיכ אזוי: |

,ווערטער ה' שײַקעוויסש -- נישט אײַב האָט גאָר געמיינט דער פּאָעט פּאסקארעל מיט זײַב. געדיכט, -- דיזנ פּאָעט װאָלט קיינמאָל ‏ אינ קאָפּ גאָר ניט אײַנגעפאלנ צו פארטײידיקנ אירגענףי וועלכנ , העלר" אפ דעמ סאָציאלן שלאכט-פעלד קעגנ אײַערע אָנגויפע װענ מע רעדט פוג א. דײַטשנ מענטשנפּרײַבט, מייגט מענ ניס דעם זשארגאָנישנן אונר דער ,מאָרגנשטערנ" װעט געד װויס קיינמאָל זיכ ניט דערלױבּנ אזא אזעס אונד שטעלנ אפ א גלײַכער שטופע אויגוס טי בעפצעל דעמ דײַטשג סאָציאל-דעמאָקראט מיס אײַכ, ה' שײַקעויטש,,, -- אומזיסט אײַערע' שענדלעכע שימפּערײַ, אונד גלייבט אונדז, דאָס מיר אנטװאָרסנ אײַכ נישט אומ מיט אײַכ צו פּאָלעמיזירג, זאָנדערבג אומ אײַכ פוג א קלעגלעכנ אירטומ ארויסצופירג",

דאָס איז, נאטירלעכ, ניט מער װי אַ קרריאָז. אנ ערנסטנ כאראקטער טראָגג די שאופע אטאקעס קעגנ עדעלשטאטיפּאסקארעל אינ דער סאָציאל- דעמאָקראטישער ;ארבעטער-צײַטונג". יענע אטאקעס זײַנענ שוינ אָבער א טייל פונ דעמ קאמפ צװישנ די אנארכיסטנ מיט די סאַציאל-דעמאָקראטג, פונ דעמ קאמפ, װאָס האָט אָנהייב 1890 יאָר אָנגענומענ א נײַע װענדונג.

10 אינ קאמפ צווישנ די סאָציאליסטנ אונ אנארכיסטג

דער קאמפ צװישנ די ייִדישע סאָצלאליסטנ אונ אנארכיסטנ אינ אמע- ריקע איז אינ די יאָרנ 1888--1889 געװענ הויפטואכלעכ א קאמפ פאר איינפלוס איבער די יידישע יוניאָנס 6. סאָפּ 1889 װערט דער קאמפ צוישב. זיי פארשארפט אויכ ארומ דער פראגע װעגנ פארטײישער אָדער אומפּאר- טייישער (געמיינט צװישנפּארטײיישע) ארבעטער-פּרעסע,

די אנארכיסטישע אָרגאניזאציע ,פּיאָנערע דער פרײהײט", װאָס איה װאָכנבלאט ,די װארהײַט" איז אונטערגעגאנגענ, װײַל זי האָט איינע אלײב. ניט געקאָנט אויסהאלטנ די דאָזיקע צײַטונג, איז ארױסגעטראָטנ מיט א' פּלאנ פונ א נײַער ארבעטער-צײַטונג ,פונ אלע ארבעטער אונ ריכטונגעג / פאר אלע ארבעטער אונ ריכטונגענ" ז. זי האָט דעריבער אײַנגעלאדנ די סאָציאל-דעמאָקראטישע פאריינענ אונ די ,פארײניקטע ייִדישע געװערק-. שאפטנ" (פארבאנד פונ ייִדישע יוניאָנס) אפ א קאָנװענשאָנ (צוזאמענפאָר) פוג ייִדישע ארבעטער-אָרגאניזאציעס ארומצוריידנ די פראגע װעגנ ארויסגעבנ א צוישנפארטיייישע ארבעטער-צײטונג אינ ייִדיש. דאָס איז געװענ אג. אנארכיסטישער מאנעװװר: די אנארכיסטנ האָבנ אָנגעהױבנ פילנ, אז זייער: אײַנפלוס הייבט אָנ פאלנ, אז די אניטאציע פונ די סאָציאליסטנ באקומט װאָס װײַטער אלצ א פעסטעונ באָדנ, אונ דער לאָזונג פונ ,אויסערפאר- טײיַשקײַט" איז, אזויארומ, געװענ א מאסקירונג פונ אנארכיסטישער פּאר- טײישקײַט, כאראקטעריסטיש איז, װאָס אינ לאָנדאָנ, װוּ די אנארכיסטג.

6

זײַנענ דעמלט געװענ אײַנפלוסרײַכער, זײַנענ זײ טאקע געשטאנענ פאר אי פּארטייישער אנארכיסטישער צײיטונג 95,

די סאָצל;אל-דעמאָקראטנ אינ אמעריקע האָבנ געהאט מער אלנפלוס װי די אנארכיסטנ בא דער אָרגאניזירטער ייִדישער ארבעטערשאפט. יבא דל יוניאָנס -- שרײַבט אנ אלטער אנארכיסטישער פירער --זײַנענ די פּאָשעטע דיבורימם פונ די סאָצ;אל-דעמאָקראטנ װעגנ פארבעסערנ די איצטיקע לאגעג װענג שטרײַקג אדג. געװענ מער אָנגעלײגט (װי די אנארכיסטישעי טעאָריעס), אונ דעריבער זײַנעג אינ דאָסראָװ יוניאָנס די סאָציאל-דעמאַק- ראטנ געװוענ מער פּאָפּוֹצער אונ האָבנ געהאט א גרעסערע דייע. אינ דער גאָרװאָס געגרינדעטער , פארייניקטע ייִדישע געװערקשאפטנ" האָט דאָטראָר פארטרעטער סימפּאטיזירט מיט די סאָציאל-דעמאָקראטנ. שפּעטער א ביסל האָט די ,פארייניקטע יידישע געווערקשאפטו" שויג קימאט אָפיציעל אָנגענומעג א סאָציאל-דעמאָקראטישע פּייאָנאָמיע אונ אָפּג געשטיצט די סאָצלאלידע- מאָקראטג בא יעדער געלעגנהײַט ?2 די סאַציאל-דעמאַקראטנ האָבג דערפאף געהאט א מערהײַט אפ דער קאַנװענשאָנ, װאָס האָט געדויערט פונעמ 25-ט3 דעקאבער 1889 ביזג 72טג יאנוואר 1890, |

אפ דער קאָנװענשאָנ האָבנ די ,פּיאָנערנ"-דעלענאטנ פאַרגעלײיגט א פּלאב: פונ אנ ,אלגעמיינער צײַטונג פאר אלע סאַצ;אליסטישע ריכטונגעג אונ מַֿיל- נונגענ אונטער דער רעדאקציע פונ צוויי רעדאקטערס --א סאַציאל-דעמאָק- ראטישנ אונ אנ אנארכיסטישנ". זײיער ארגומענט איז געװעג: ערשטנס, אד א ,צײַטונג פונ איינ ריכטונג קאָנ שװערלעכ עקזיסטירנ", צװייטנס, אד ,דער ארבעטער זאָל דורכ זײַנ צײטונג באקאָנט װערנ מיט אלע ריכטונגעג. אוג מיינונגעג", אפילע ,אינ צײַט פונ א שטרײַק, צי אינ צײַט פוג ואלנ"ט. די סאָצלאל-דעמאָקראטנ האָבנ אָנגעװיזנ, אז ,די באוועגונג ---- -- איז שויג. אויסגעוואקסנ אונ מע מוג זי פירן אינ א געװיסע ריכטונג, פירנ איר איג צוויי ריכטונגענ מיטאמאָל איז שעדלעכ. אונ אוב אזוי, מווג די סאָציאל- דעמאָקראטנ שטרעבנ צו אנ אייגענער פּארטיישער סאַציאל-דעמאָקראטישער ריכטוגג":. ‏ - |

די קאָנװענשאָנ האָט זיכ געענדיקט מיט א פולשטענדיקער שפּאלטונג צווישנ די אנארכיסטנ מיט די סאָציאל-דעמאָקראטנ. זיי האלטנ אָפּ צַװל באזונדערע קאָנװענשאָנס, א ,פּארטייישע", װי די אָנהענגערס פונ א פאר- טייישער צײַטונג זײַגענ דעמלט אָנגערופג געװאָרנ, אונ אנ , אומפארטייישע"-- פונ די, װאָס זײַגענ געװענ פאר איינ ארבעטער-צליטונג פאר אלע ריכטונגענ. אינ דער צווייטער קאָנװענשאָג האָבנ זיכ באטײיליקט אויכ אזעלכע סאָציאל- דעמאָקראטנ, װאָס האָבנ מוירע געהאט, אז א באזנדערער פּארטײ-אָרגאג װעט ניט קאָנעג עקזיסטירנ אונ װעט בלױז צעשפּליטערג די קויכעס פונעמ ארבעטער-קלאס. דאָס איז אויכ א געװיסע צײַט געװענ די מינונג פונ א געוויסער צאָל ארבעטער ?1 ביידע קאָנװענשאָנטס באשליסנ ארויסצוגעבנ צײַטונגענ; די ערשטע --א סאָציאל-דעמאָקראטישע, די צוייטע -- אג אומ- פארטיילשע,

97

דאָװויד עדעלשטאט איז ניט געווענ קינ דעלעגאט אפ דער קאָנװענ- שאָנ 105, ער איז אָבער געװענ אינ פולער אײַנשטימונג מיט זײַנע כאװיירימ די , פּיאָנערנ", די ,טרוט-סיקערס" (עמעס-זוכער , דער אומפארטייישער" אונ אינדערעמעסנ אנארכיסטישער ארבעטער-פאריינ. אי סינסינעטי, גע- גרינדעט אינ יו5 1889, ווארשײינלעכ, דורכ עדעלשטאטנ, -- דעד דאָזיקער פאריינ, אינ וועלכנ עדעלשטאט אי געװענ טעטיק, שיקט ארײַנ 50 דאָלער, א גאָר גרויסע סומע פאר יענער צײַט, פארנ פּאָנד פונ דער געפּלאנטער האומפּארטייישער צייטונג (, מאָרגנשטערנ", טנ פעווראל 0. עדעלשטאטס מוסטער פונ אנ ארבעטער-צײטונג איז דער צויי-פארטײישער ,ארבעטער- פרײַנט" אינ לאָנדאָנ, וועלכע ער באמיט זיכ אויכ אינ יענער צײַט צו שטיצנ פינאנציעל 4:, ער שרעקט זיכ ניט פארנ צונאָמענ ,פארעווע לאָקשנ", װאָס די סאָציאל-דעמאָקראטנ האָבנ געגעבג. די אומפּארטיילשע סאָציָאליסטג, זײַנ אויבנ דערמאָנטנ פּעליעטאָנ , צווישנ | נירזיאָרקער ראדיקאלנ" הייבט אָנ עדעלשטאט מיט די װערטער: ,איכ ביג ניט קינ סאָצ;אליסט; איכ בינ, װאָס מע רופט בא אײַב ,א פארעווער לאָקש". נעמט אָבער עדעלשטאט פארטיידיקנ זײַנ אומפּארטײיִשקײלט (צווישנ סאָציאליסטנ אונ אנארכיסטנ), װײַזט ער זיכ ארויס פאר א פּארטייישג אנארכיסט, װאָס שטרעבט אײַנצו- שמועסנ די ארבעטער, אז אלע סאָצלאל-דעמאָקראטג זײַנעג אָפּאָרטוניסטנ, אונ אז די עמעסע רעװאָליוצ;אָנערג זײַגעג בלוין די אנארכיסטנ 105 |

110 האס צומ סוינע

דאָװיד ערעלשטאט האָט פיל מאָל זיכ אלײג כאראקטעריזירט אלס ,א טרוימער, א קינד פארליבט אינ בלומענ, איג שטערנ', א ,בלאסער טרױי- מער", װאָס ,קענ נאָר ליבנ מענטשנ, ליבנ מער װי זיכ"; אנ אומפּאר- טייישער יונג, טרוימעריש אונ נא;וו, װאָס אפנ לונג, דאָס אפנ צונג, פוג ;ביזנעס קיינ באגריפ",

,א טרוימער, . װאָס זײַב הארְצ פארבּיטערט וא | צעטראָטענע בּלום אי גאס,

| זעט ער א מעטלער, װערט ער פארציטערט,--- | א הײמלאָזעס קינד מאכט אימ בלאס".

| דאָס לעבנ האָט אָבער אָט דעמ טרוימערישנ דיכטער פארוואנדלט אינ א קעמפער. דער מענטשנ-ליבהאָבער איז אָנגעפילט געװאָרג מיט צאָרנ אוג האס קעננ די, װאָס האָכנ ,ערד אונ מענטש פארשקלאפט", דער ;{פארליב- טער אינ בלומענ אוג שטערנ" האָט ניט מער געקענט געניסנ די שײינקײַט פוג דער נאטור. אימ האָט געשײַנט, או די לעװאָנע אונ שטערנן אוג ,די זילבער-װײַסע ליליענ-בלומ זײַנעג פול מיט הייסע מענטשנ-טרערנ אונ זײַנענ פוג שרעקנ בלאס אונ שטומ.." אינ דעמ געזאנג פונ דער אזיסער נאכ-

58

טיגאל" האָט דער ארבעטער-דיכטער געהערט ,קייטנ-מוזיק איבעראל".. ער האָט געהערט ,קייטג בארבארישע קלינגענ" איג דער קלוימערשטער ;פרללער, רעפובליק" אונ ניט געקאָנט מער זינגענ װעננ ליבע, לוסט אונ גליק.. | אלס דיכטער האָט זיכ עדעלשטאטנ אינ פרילינג געטרוימט ,אזוי גערנ",

אלס קעמפער האָט ער אָבער נישט געטראכט װעגנ ,בלומענ אונ שטערנ", נאַר גװעגנ די שקלאפנ-געצעלטנ", װו אפילע ,א פארוועלקטע בלומ" זעט ומעג זעלטג.., דאָװיד עדעלשטאט דערקלערט: |

איכ טרוים ביט.. וי גליקלעכע דיכטער,

מג ווייב אוג פוג ליבע איג מי:

אָב װײַג זיינעג מיף גיכטערן

אָג ליבע זײַגעג מיר פרטל2,

דאָװיד עדעלשטאט איז צו זײַנע רעװאָליצ;אָנערע אידײענ געקומעג אינ דער ערשטער ריי דורכ זײַנ ביטערער דערפארונג איג לעבנ. זלג יוגנט, איז פארשווונדנ ,, אינ שטורעמ אוֹנ קאמפ", װי ער דערציילט איג זײַג ליך ;מליג לעצטע האָפענונג" (, ווארהללט", 10 מײַ, 1889); ,פרי האָב איכ מײג הויז אונ מײַג הײימאט פארלאָרגו פוג קיגרהײַט אָנ האָט מיר שוינ דער מאזל פארפאָלגט! | פארגיפטעט האָט ער מײַנע בּליענדע יאָרב יי אוג טאָמער געמאטערטג געקװועלט אונ געאָגט,

פרי זײַנעג געשטאָרבנ מײַנע האָפענונגעג די זיסע, פרי האָבּ איכ דערזעג דעמ ווילרג קאָנטראסט;

דאָס ארבּעטער-פאָלק איג א פינצטערער טפיסע אוג שוויגדלער אונ רױבּער איג א רײַכג פאלאסט, /

א גוואלטיקער שטורעמ האָט מײַג זעלע צעציטערט, אוג איכ האָבּ געשװאָרג געקאָמע אוג טויט

צוֹ אלעס, װאָס האָט אוגדוער לעבג פארביטערט, געמאָרדעט, בארויבּט איגדזער פּרײַהײַט אוג ברויט",

צוזאמענ מיט דער פארפאָלגטער ייִדישער אָרעמשאפט אינ רוסלאַנד האָט דאָד זויד עדעלשטאט דורכגעלעבט איג זײַג יוגנט די שרעקג פונעמ צארישנ ווילקיר אונ פוג דִי פּאָגראָמענ, צוזאמענ מיט די אומבאהאָלפענע קאָרבאָנעס פונעמ צאריזמ איבערוואנדערט עדעלשטאט פונ רוסלאנד' קיינ אמעריקע. צוזאמענ מיט זי פאלט ער ארילן איג ,שויצ-שאפּ" אונ זעט, װי די ,בליזע, ווילדע רײַכע". פרעסנ,דאָס פלייש פונ פאָלק", טריגקענ זײַנ בלוט. אונ ווערג ניט ,קיינמאָל פונ געזעצ פארפאָלגט". ער זעט בילדער פון קינדער-ארבעט, פוג שוידערלעכער עקספּלואטאציע פונג אלט אוג יונג. ער זעט דעמ באָס, װאָס צאפּט דאָס בלוט פוג זײַנע קנעכט אונ ,בלײַבט דערצו אימער גערעכט", די אָרעמע פרוי ,בא א טענעמענט-היז", װעלכע ההינט אוג ברעכט די הענט: דער רײַכער לענרלאָרד ווארפט זי ארויס, ;זי האָט גיט צו באצאָלג קייג רענט", אאו. / | | | יי יי

09

דאָװיד עדעלשטאט װערט דורכגעדרונגענ מיט האס צו דער קאפּיטא- ליסטישער געזעלשאפט. ער האסט די קעגנווארט, װי ער דריקט זיכ אויסר אי זײַנ אויבנ דערמאָנטער לִיד /,מײַנ אנטװאָרט צו ייִסראָעל בענ אױלאָמ":

-אוג װענ עס זאָלנ נאָר אלע שקלאפנ

די געגנווארט האסנ װי איב,

װאָלטג זיי געקאָנט אינ איינ טאָג בּאשאפנ א גאָלדענע צוקונפט פאר זים ו"

עדעלשטאט האָט זיכ א סאכ געגריבלט אינ דער פראגע װעגנ גע- זעלשאפטלעכער פאראנטװאָרטלעכקײַט. ער האָט בעשומויפנ ניט געקענט שאָלעמ מאכנ מיט דעמ געדאנק, אז די אונטערדריקער זײַנענ ניט שולדיק איג זייערע פארבּרעכנס קעגנ דעמ פאָלק, אז אינ דעמ זײַנענ שולדיק בלױיז די אומשטענדנ, װעלכע האָבנ געבראכט צוֹ אווינע פארברעכנס די אונ- טערדריקער. װי עדעלשטאט דעדציילט, איז ער געװאָרנ שטארק אופגערעגט, װענ ער האָט צומ ערשטנ מאָל געהערט אזא געדאנק. די װערטער ,ניט שולדיק" זאָגט ער, זײַנענ, אימ ניט ארויס פונ קאָפּ אונ האָבנ אימ ניט געגעבנ קיינ רו. ער שרײַבט אזי;

,ניט שולדיק ! סטײַטש, אָט דיזע מענטשנ-פרעסער ! אָט די פּאראזיטנ,,, װער דענ איז שול- דיק איג דיזע אומענדלעכע שרעקלעכע שמערצג ‏ פונ פאָלק! אָט צומבּײַשפּיל: מײַג מײַסטערף װאָס האָט מיר געשטאָכנ א גאנצנ טאָג דערפאר;, װאָס עס האָבג געפעלט א פּאָר שטעכ איב: באָטנהאָל (קנאָפּלאָכ), איז ער דענ ניט שולדיק אינ זײַג בּלוטצאפּערײַ /,. אָבער דאָ זײַנענ מיר פּלוצלינג געקומענ אינ זיג די פארגעסענע סצענעס, וי דער בּאָס פוג ווערהויז (מאגאזיג) האָטי געגעבג א שווארצנ סאָפּ מײַן באָס, גראדע וי מײַג בּאָס מיר ! אונ ווער ווייס, האָב איכ װײַטעף גערענקט, אויבּ דער באָס פוג ווערהויז קריגט גיט קינ קלעפּ פונ גרעסערע קאפּיטאליסטנ, ווי' ער איז... אלזאָן =+- =-- -- פילײַכט זײַנענ טאקע אָט די אלע קלינע פּאראזיטנ אומשולדיק, אובי שולריק זײַנענ נאָר די גרויסע, אָט צומבּײַשפּילן וואנדערבּליט, דזש. גולד, אלעקסאנדער דער דריסטער אונ... אָבּער װאָס טוט זיכ מיט מיר, עס קומענ מיר אינ קאָפּ אזעלכע מאָדנע געדאנ- קעג. הא, װאָס איז דאָס! איז דאָס מענלעכ, אן -- -- -- נאָר ווארט א בּיסעלע, עס איז ניט' קייג גריגג װאָרט ! איכ זאָל עס זאָגבו איכ, אז אויכ דיזער בלוטיקעד הענקער האָט קיינ שולר ז גײינ; דאָס איז צופיל, אונ דאָכ, דער אומבּארעמהערציקער קאלטער פארשטאנד זאָגט מיר ! יאָ, אומשולדיק , אומשולדיק ! אָבער װער זאָל דענ זײַנ פאראנטװאָרטלעכ פאר דיזער גרויזאמער טיראנײַ, אומענטשלעכקײַט, פאר דיזע צומ הימל שרײַענדע אומגערעכטיקײַט, װער? װער? װוּ זײַנעג די שולדיקע ? װוּ זײַנענ די רױבּערס פוג מענטשנ"גליק ! װוּ זײַנעג די הענקערס פוב.

אונדזער גליק אוג ליבע לִי | (ציטירט פונ עדעלשטאטס א מאנוסקריפט),

פונ דער אנדערער זײַט געפינענ מיר בא עדעלשטאטנ בא זײַנ גאנצב טיפנ האס צו די אונטערדריקער, אזא מינ קלײנבירגערלעכע אפּאָלאָגעטיק פונ דער בורזשואזיע, -- אנ אפּאָלאָגעטיק, צו װעלכער עס ברענגט אימ זײַג אידעאליסטישע עטיק, אז ס'איז ניטאָ קיינ פרייד אפילע בא די רײַכע לײַט, ;װײַל דער רײַכער װײס זײַנ ענדע: דאָס פונ בארויבטנ פאָלק, פונ פאר- בלוטיקטע געשפּענסטער װערט ער טאָג אונ נאכט פארפאָלגט" (,זינג מיט לוסט", ,פ. א. שי", 13-טער פעווראל 1891), אזא מילדע שטעלונג צו די ,רײַכע לײַט* איז אָבער בא עדעלשטאטנ א זעלטנהײַט. געװיינלעכ איז ער

00

:אָנגעפילט מיט א שטארקנ האס קעגנ זײ. אינ זײַג אבריוו פונ א זעלבסט- -מערדער" שרײַבט עדעלשטאט אזי: |

,א פלאקערדיקער האס צו די רײַכע, צו די וזאטע, צו די לײַכטױניקע האָס ארומגעכאפּט מײַג נאנצע זעלע -- -- -- מײַג הארצ האָט געדורשט נאָכ בּלוט יאָ ! נאָכ בלוט פוג די יעניקע, גוועלכע האָבנ ארטנגעבראכט אינב דער װעלט גיפט, שרעקלעכבע אוג אוגערטרעגלעכע אומגליקב ! פארוואנדלעב זײײערע פאלאסטג איג אש -- הד -- אפ זלערע קרעכצג -- -- -- ענטפערג מיט א יטייוולשג געלעכסער-,

אינ פּאָעזיע אונ פּראָזע לערנט עדעלשטאט צו דענקענ, קעמפנ, האסג. יער רעדט ועגנ ,ביטערנ האס", ער רופט צו נעקאָמע, באניצט קריג-אויס- דרוקנ: הייסט זיכ באװאָפּענעג מיט שפּיזג אוג שװערדנ, אָנלאָדג די ביקסנ -אוג גיינ אפ שלאכט-באריקאדג צו דער לעצטער רעװאָליצלאָנ".

נאָכ מאָריס ראָזענפעלדנ באניצט עדעלשטאט די רײַכסטע צאָל עפי- יטעטג קעגנ די קאפיטאליסטנ. ער רופט זײ אָג: אױסבײַטער (עקספּלואטא- יטערס), אָפּנעפרעסענע בורזשויענ, באנדיטנ, בארבארנ, באשיבוושוקעס, בלוט- :הינט, בעסטיעס, גאָלדענע קעלבער, הענקער, היענעס, היפּאָקריטנ, ואלך- רויבער, וואמפּירנ, ווילדע טיראנענ, טיגערס, יעװיַטנ, מענטשנפרעסער, פּאָד- ילעצעס, פאראזיטנ, פּראָסטיטוטקעס, צוייפיסיקע כײַעס, קאינס, רױבער- :באנדע, שווינדלער, שקלאפנ-הענדלער אדגי /

פונ דער אנדערער זײַט, האָט עדעלשטאט אָנ א שיר צארטע אויס- דרוקג פארנ ,ארבעטער-פאָלק", פאר זײַנע ,שװעסטער אוג ברידער". ער ירופט זי אָנ: גוטע ליבנדע ברידער, ליבע שװעסטער, ברידער ארבעט-לײט, וברידער פונ שקלאפערל, גוטע קאמעראדנ, קעמפער, דענקער, ארבעטער" לייב, געפאנגענע לייבג אאװ.

8 / אנטירעליג:עזע פּראָפּאגאנדע

| = דער שוידערלעכער צושטאנד אינ דער שויצ-פאבױיק האָט די פּראָ- ילעטאריזירטע ייִדישע מאסנ געצוונגענ צו אָרגאניזירג זיכ, קעדיי דערשלאָגנ זיכ צו בעסערע ארבעט-באדינגונגעג אפנ װעג פוג קלאסנקאמפ. עס הײבנ :זיכ אָנ אָרגאניזירג פּראָפּעסיאָנעלע פאריינעג פונ ייִדרישע ארבעטער. באלד -געפינענ זי אויכ דעמ װעג צו דער אלגעמיינער אמעריקאנישער טרעד- יוניאָג-באװעגונג. קעדיי צו אָרגאניזירג די ארבעטער צומ קלאסנקאמפ, האָט -מענ זיי געמוזט ארױסרײַסנ פונ אונטער דעמ אײַנפלוס פוג דער קלעריקאל- נאצ:אָנאליסטישער ייִדישער פּרעסע, פוג דער גאנצער אָרטאָדאָקסישער יייִדישקײַט, װאָס האָט געפּרײדיקט ,קאָל ייִסראָעל כאװיירימ" אוג געהעצט יקענג די, װאָט רופג די יידישע ארבעטער צומ קלאסנקאמפ קעגנ יידישע באלעבאטימ, אינ אָט דעמ קאמפ דורכ אופקלערונג קעגנ רעליגיע אוג נא- :צ;אָנאליזמ געמט עדעלשטאט אג אקטיונ אָנטײל. א שטיקל צײַט זעט ער

0

אינ דער אנטירעליג;עזער אופקלערונג דורכ ליטעראטור אפילע די צענטראלע אופגאבע פונ מאסנ-ארבעט. דאָס שטימט אגעוו אויכ מיט זײַנ אידעאליסטיטנ אי- בערשאצנ דעמ אליינפלוס פונ דער ליטעראטור אפנ לעבנ (א נ זײַנ א טיקל ,פּרינ- ציפּלאָזיקײַט פונ דער זשארגאָנישער ליטעראטור אינ אמעריקע", װי צױכ איג דע מ אויבג ציטירטג ארטיקל וועגג דער שולד קײַט פוג די אונטערדריקער שטעלט זיכ פּאָר עדעלשטאט, אז װענ דער רוסישער צאר אלעקסאנדער דער דרי- טער װאָלט אלס אנ אויפעלע אװעקגענומענ געװאָרג פונ זײַג פאמיליע, גע- בדאכט געװאָרנ קיינ אמעריקע אונ געװאָרנ ,דערצױגנ אפ דער ליטעראטור פוב מאָסכנ אוג קראפּאָטקינעג", װאָלט ער זיכ ,אנטװיקלט אלס הײסער ! רעװאָליוציאַנער").. | דאָװיד עדעלשטאט. איז באזונדערס אקטיוו אינעמ קאמפ קעגנ רעליניע". וער באטײיליקט זיכ אינ די דעמלט פּאָפּולערע אנטירעליגיעזע פלוג-בלעטער, אינ די אזויגערופענע , טפילעזאקעס" : פּאר;דיעס אפ דער טפילע מיט דעמ זעלביקנ נאָמענ, װאָס רעליגיעזע יידנ זאָגג ערעװ-יאָמקיפּער, ועלכע די ,כּיאָנעוע דער פרײַהײט" פלעגנ ארויסגעבנ אינ דער צײַט פונ דל פאָרכטיקע טעג" פונ דער ייִדישער רעליגיע. זײַנ ליך ,צו די פארטײיד- קעד פונ פינצטערניש" (,9. א. שי", 19-טנ סענטיאבער 1890) האָט עדעל- שטאט לעכאטכילע געשריבנ פאר דער אנטירעליגיעזער ,טפילעזאקע" פונעמ: יאָר 0, אינ אָט דער ליד דערקלערט עדעלשטאט:.

;יעדע צײַט האָט איר נײַע טוירע--

אונדזער טוירע איז פרײַהײַט אונ רעכט:

אונ בֹּא אונדן איז די גרעסטע אווײירע

צו זײַנ א געהאָרכזאמער קנעכט.

מיר האָבנ אויכ נײַע פּראָפעטג.--

בּערנע, לאסאל, קארל מארקס",

דער אנארכיסטישער עקלעקטיקער עדעלשטאט מישט, אזויארומ, אויס אינ אײינ קאשע דעמ בורזשואזנ דעמאָקראט בערנע, דעמ פאָטער פונעמ? דײַטשישנ מענשעויזמ לאסאל אונ... קארל מארקספו

אינ א בריוו צו דאָװיד עדעלשטאטנ, געשריבנ דעמ 12 טנ סענטיאבער 1890 טײלט די רעדאלציע פונ דלר ,פ. א. שש" אימ מיט, או די פפּיאָד נערע דער פֿרײַהײַט? האָבנ באשלאָסנ צו דרוקנ אינ דער טפילעזאקע בענ-נעצט (מאָריס ווינטשעווסקיס) גפרײַהײַטס-גײַסט", אונ אז די ליד, װאָס ער (עדעלשטאט) האָט געשיקט פאר דער ,טפילעזאקע", דרוקג זֵיי אינ נאָ- ענסטג נומער ,פ: א. ש.". אנ 'אנדערע אנטירעליגיעזע ליך עדעלשטאטס צו די גאָטספאָרכטיקע | בירגער" איז, װײַוט אױס, געשריבנ פאר דער ערשטער פפֿיאָנערישער טפֿילעזאקע" פונעמ יאָר 1889 ". ער דערקלערט דאָרט די ,נאָטספאָרכטיקע | לַט", אז ,פּוסט אונ גאָטלאָז, ברידערו. 'איז דער הימל", אונ עס איז ניט

זא אצ א 2; 69

מער קינ סאָד, אז ,גראדע װי אונטנ, אזוי אוכ דאַרט איבנ גיט ניט קיינ שפּור פונ אירגענד א גאָט", אז דער ריבױנעשעלױלעמ זיצט װי א ליימענער גױלעמ" אונ גיט זים גניט אפילע קײג ריר", װעג מע זידלט אימ ,גאָר אָנ א שיר" | |

6 ----- = עס איז פאַשעט ניטאָ,

ווער אוג װאָס זאָל זיב אַנהייבגֿ ריר

װאָרעמ דער, בא װעמעג א גאָט איז נאָכ דאָ,

דעמ פעלט אימער איב קאָפּ געהירן !"

װאָס װליטער װערט בא דאָװיר עדעלשטאטנ דער אומקאָמפּראָמיסלעכער

קאמפ קעגנ רעליגיע אלצ מער פארבונדנ מיט דעמ קאמפ קעגנ דער בור- זשואזער געזעלשאפט. אינ זײַנ אויבנ דערמאַנטער ליר ,צו די פארטײדיקער פוג פינצטערניש", געשריכנ פאר דער ,טפילעזאקע" פונ 1890, טרעט ארויס עדעלשטאט קעננ בוקנ זיכ צו די געטער ,געלטואק אונ טראָנ". ער דער- קלערט; ,ייד! דײג אײנציקע רעטונג איז די גרויסע רעװאָליה= ציאָנ!" עדעלשטאט שרעקט זיכ אויכ ניט איבער פאר די אַנפאלג פו דער באלעבאטישער פרעסע אפ דער אנטירעליגיעזער און אנטינאצ;אַנא- ליסטישער פּראָפּאגאנדע פונ די יידישע רעװאָלײװציאַנערג. אינ זײַנ ליד ,צו די פינצטערע באטלאָגימ' װענדט זיכ עדעלשטאט צו די, װאָס רײדג אינעמ (נאָמענ פונ קאָל-ילסראָעל : ,איר קאָגט װי סאָמעדר נאָכ האָפג אפ געדאָװעסן זײַנ גרויסע פּאטריאָטג אוב לעבג פוב ,כאפּ דלאמ אונ רופנ אינ דעם לאגד פוג אונדזערע טויסע אַװעסן אהיג, װו עס הונגערט יעצ? דער טסערק אוג דער אראם,

די װעלט איז דומ גענוג, איף קאָנט גאָכ שווינדלענ, רויבּנו

אלעס איג נאָמעג פונעמ אונטערדריקטג ייף--

אוג ער, דער עלגטער, ער מוז אײַב אלעס גלויבנ !

באדעקט מיט פינצטערגיש איז זײַג יעדער שרים,,

עדעלשטאט װאָרנט אָבער אָט די קאָלי;סראָעלדיקע קלאל-טוערס, אז

טס קומט א נײַע צײַט, װענ גיעדעס פֿאָלק אתנ מענטש װעט זײַנ בא- פרײיט", אוג דעמלט ,ציטערט, איר גאנאָוװימ, פּאראזיטנ! מע װעט אײַב ברענגענ פארנ פאָלקס-געריכט אוב איר װעט פארשוינדנ, היפּאָקריטנ, װי פינצטערניש פאר דער זאַנענליכט!"

13 די ארבעטער-צײַטונג"

= מיט דער גרינדונג פונ דער סאָציאל-דעמאָקראטישער אארבעטעריצלַ- טונני שטײַגט עדעלשטאטס פארביטערטקײַט אוג פארצווייפלטקײַט.

די גרינדונג פונ דער פּאָרטיילשער סאָצלאל-דַעמְאָקְרָאטְיִשער ,ארבעטער- | צליטוגג" (7-טֶער מארט 0) האָט שטאָרק פארשארְפְט דעמ קַאֶמְפ צווישנ

:

זדי אנארכיסטנ מיט די סאָצי;אלידעמאָקראטנ. די שפּאלטונג צווישנ די ביידע ריכטונגענ איז געװענ אנ ענדגילטיקע. דאָס האָט צוערשט ארויסגערופנ שטארקע פּראָטעסטנ ניט בליז מיצאד אנארכיסטנ אונ אומפארטייישע, נאָר זאויכ מיצאך א טייל סאַציאל-דעמאָקראטנ '. באזונדערס האָט זיכ דערפונ געפילט ;געטראָפנ די סאָצ.-דעמ. באוועגונג אינ לאָנדאָנ, װוּ ביידע ריכטונגענ האָבנ זארויסגעגעבנ דעמ ,ארבעטער-פרײַנט" אונ צוזאמענ אָנגעפירט מיט דער דאָרטיקער ארבעטער-באוועגונג. כאראקטעריסטיש איז, װאָס די לאָנדאָנער יידישע אנארכיסטנ, וועלכע האָבנ אליינ געשטרעבט צו א פארטייישג אָר- צאנ ‏ , זײַנענ געװענ גרייט צו א שפאלטונג. די , אומפּארטײיַשקײַט" האָבג זיי, אלזאָ, אָפּגעװאָרפנ, װענ ס'האָט זי נאָר געלױינט. נאָר די ,אומפאר- טיישע סאָצ;אליסטנ" אָדער ,סאָצ;אליסטנ רעװאָליציאָנערנ", װי זיי פלעגנ זיכ אליינ אָנרופנ, האָבנ אָנגעװענדט אלע זײערע קויכעס, קעדיי אנצו- האלטנ די אײניקײַט. ווינטשעווסקיס נאָענטער כאװער, זײַנ שװאָגער קאָנ- סטאנטינ גאלאָפּ, האָט אלס רעדאקטער פונעמ ,ארבעטער-פרײַנט" אײַנגעהיט דאָ די אומפּארטײיישקײַט אפילע בענעגייע דער ני-יאָרקער קאמפ-פראגע, ער לאָזט זיכ דאָרט אוױסטלנענ סל די סאָציאל-דעמאָקראטנ (הילקװיט, זאמעטקינ אונ מילער) אוב סל די אנארכיסטנ (לױַס אונ קאָפּעלאָ) פונ ניו-יאָרק. ער גיט אויכ פּלאצ פאר א פרײַנטלעכנ ארטיקל צומ דערשײנענ פונ דער פּארטיייִשער , ארבעטער-צײַטונג". ער קעמפט אכ קעגנ די אנאר- יכיסטנ, װענ זיי פּרוּװנ זיכ דורכפירנ אפ דער מאסנ-פארזאמלונג אינ לאָנדאָנ א טאדל-רעזאָליוציע קעגנ די נװוײיאָרקער סאַציאל-דעמאָקראטנ פאר דער שפּאלטונג אינ ניװוייאָרק ({ארבעטער-פרײַנט", 28-טנ מאױט 51890". די ,ארבעטער-צײַטונג"י האָט באלד פונ אָנהײב אָנ געהאט דערפאָלג.

זי האָט געהאט די פולע שטיצע פונ די ייִדישע אונ דײַטשישע טרעך- יוניאָנס ", מיט זייער הילפ איז אויכ אינ מעשעכ פונ 6 װאָכנ געשאפנ געװאָרנ דער גרינדונג-פאָנד פאר דער צײַטונג אינ א סומע פונב 2000 דאָלער. , אנ אויסערגעוויינלעכ גרויסע סומע גפאר יענער צײַט. זי האַט אויכ געהאט א טריומפּ-קאָרט (,קאָזיר") אינ איר רעדאקטער, פיליפ קראנצ", וועלכער איז פריער געװענ דער רעדאקטער פונעמ לאָנדאָנער ,ארבעטער- פרלנט", זִי האָט דערמיט געקאָנט דעמאָנסטרירנ פאר די ברייטע אומפאר- טייישע ארבעטער-מאסנ, אז זי איז ניט אזוי ,פּארטייַש", װי די אנאר- כיסטנ באשולדיקנ זי, א באװײַז איז דאָס, װאָס זי האָט אויסגעקליבנ פאר א רעדאקטער דעמ זעלביקנ סאָציאליסט, װעלכער האָט פינפ יאָר רעדאק- וטירט דעמ , אומפּארטײיישנ" לאָנדאָנער ,ארבעטער-פרלינט".

| די ,ארבעטער-צייטונג" אין ארויסגעגעבנ געװאָרג פונ סאָציאל-דעמאָ- קראטנ אונ פונ די ,פארײיניקטע יידישע געװערקשאפטנ" (פארבאנד פונ יידישע טרעד-יוניאָנס), דאָכ אין זי פאקטיש ניט געװענ קינ אָפיציעלער אָרגאנ פונ דער , סאָציאליסטישעד ארבעטער-פארטיי". דאָס װערט זי ערשט מיט עטלעכע יאָר שפּעטער, װענ דאניעל דעליאָנ' , דער פירער פונ דער אמעריקאנישער סאָצלאליסטישער ארבעטער-פארטיי שטעלט ארויס די פאָדע- 64

הונג; -אז אלע סאָציאל-דעמאָקראטישע צײַטונגעג דארפנ זײַנ אָרגאנענ פוג דער פארטיי אונב שטייג דירעקט אונטער איר קאָנטראָל. די ערשטע צײַט האָט די ,ארבעטער-צײיטונג", אזויווי שפּעטער דער , פאָרווערטס", געזוכט צו ,נעמענ דעמ אוילעמ" מיט סענסאציעס אונ שונדי י: אינ דער צײַט, װאָס דער ,מאָרגנשטערנ" (א פּריוואטע אונטערנעמונג) האָט געגעבנ איבערזעצונגענ פו טשערנישעװסקיס ,װאָס איז צו טאָג!" אונ פונ א סאָציאליסטישנ ראָמאג פוג נאטאליע ליבקנעכט (קארל ליבקנעכטס | מוטער), האָט די ,ארבעטער-צייטונג". איבערגעזעצט א סענסאציאָנעלג פראנ- צויזישנ ראָמאנ, װוּ דער העלד אין א פּרינצ, אונ אנ ענגלישג דעטעקטיה. דאָמאנ פונ ערגסטער שונד. זי האָט אויכ געגעבנ ,סעדרעס", --א געל- סאָציאליסטישנ טײַטש-כומעש "' פוג ,א פּראָלעטארישקער מאגיר" (אב. קא" האנ, דער איצטיקער רעדאקטער פונעמ געליסאַצ;אליסטישנ , פאָרװערסס", װאָס האָט פאָרגעשטעלט מיט זיכ א װוּלגאריזאציע פונ וינטשעװסקיס פעליעטאָנענ -- ,די צעשלאָגעגע געדאנקענ פונ א מעשוגענעמ פּלאָסאָט'. באלד אינעמ ערשטנ נומער איז אױיכ. פונ דעמ זעלביקנ אב. קאהאנ געװעג. אָפּנעדרוקט אנ עקלהאפטיקע שילדערונג, װיאזוי בלוטדורשטיקע אניבאלנ איזדיעקעװוענ זיכ איבער זײערנ א מענטשלעכנ קאָרבנ. יי אזוינע װולגארע סענסאציעס אוג פּאָפּוליאריזאציעס האָב: אפּעלירט צו די הינטערשטעליקע מאסנ. אינ א קורצער צײַט האָט זיכ די,צירקוליאציע" (דער טיראזש) פונ דער ארבעטער-צליטונג אופגעהויבנ פונ 3000 ביז 6000 דאָס אין אָבער געװענ א דעױפאָלג ניט פונעמ סאָציאליסטישנ געדאנק, נאָר פונב א סענסאצ;אָנעלער צײַטונג, איבער װעלכער עס הענגט, לױט עדעלשטאטס אויסדרוק, די רויטע פאָנ פוג אויספארקויפ. | דורכויס אָפּאַרטוניסטיש אונ מיט א געװיסער מאָס כניפע צו די פא ליטיש אונ קולטורעל הינטערשטעליקע יידישע מאסנ איז געװעג די שטע- לונג פונ דער ,ארבעטער-צײטונג" צו רעליגיע. זי האָט עס באזונדערס ארויסגעוויזנ אינ די , פאָרכטיקע טעג" פונ 1890, װעג זי איז שארפ ארויס- געטראָטג קעגנ דער אנטירעליגיעזער פּראָפּאגאנדע פוג די ,פּיאָגערע דער פרייחייט", יי די אנטירעליגיעזע פּראָפּאגאנדע פוג די ,פּיאָנערע דער פרײהײַט" איז נאטירלעכ, געפירט געװאָרגב ניט פונ פּראָלעטארישע פּאָזיציעס זי האָבנ אויסגעלאכט די פאלשע נאטר-פאָרשטעלונגענ אונ אָבער- נלויבנס פוג רעליגיע, ניט אופדעקנדיק דערבײַ אירע קלאסנ-װאָרצלענ. זײ האָבג ניט אנטפּלעקט די קלאסנ-מאָטיונ, צוליב װעלכע אפילע די פרײ- דענקערישע בורזשואזיע זוכט אופצוהאלטנ די רעליגיע בא די ארבעטנדיקע מאסג. זייער קאמפ קעגנ רעליגיע איז ניט געװענ פארבונדנ מיט דעם טאָגטעגלעכנ קפאסנקאמפ פֿונעמ פּראָלעטאר:אט. די אָפּאָרטוניסטישע סאָר ציאל-דעמאָקראטג זײַנעג אָבער ארױסגעטראָטנ קעגנ דעם דאָזיקנ מינ פּראָי פאנאנדע ניט פוֹג מארקסיסטישע פּאָזיציעס, נאָר פוג אָפּאָרטוניסטישע, פו- נעמ שטאנדפּונקט, אז רעליגיע דארפ זײַג א ,פריוואט-זאכ", װאָס האָט, װי

65 | | 689 5

לענינ דריקט זיכ אויס, ,דערנידעריקט די פּארטיי פונעמ רעװאָליציאָנערב. פּראָלעטאריאט ביז צומ שטאנד פונ. געמיינסטג ;פרײַדענקערישנ" באלע- בעסלטום""". 7 | א אע עה | װי סאיז שױינ אױבנ געװענ דערמאָנט, פלעגנ די ;פּיאָנערע דער פרײַהײַט" אינ די ,פאָרכטיקע טעג" פירנ א שטארקע אנטירעליגיעזע כּראָ- כּאגאודע. זיי פלעגנ ארויסגעבנ אנטירעליגיעזע בלעטער אונטערנ נאָמעג. {טפילעזאקע" . די , טפילעזאקע" פונ, סענטיאבער 1890, רעדאקטירט פוג דאָקכער י א. מעריכאָנ, האָט אנטהאלטנ פּאראָדיעס פונ דאָקטער יע זעראָוו אונ דאָקטער זאָלאָטאראָוו אפ געװיסע טפילעס, לידער (צװישנ זײ אױכ װינטשעװסקיס ליד' דער ,פרײַהײט-גײַפּט") אונ אױכ א פילאָסאָפישע. אָפּהאנדלוג װעגנ רעליגיע. די פירער פונ דער דײַטשישער סאָציאל-דע- מאָקראטישער ,ניו יאָרקער פאָלקס-צליטונג" איז אָט דִי ,טפילעזאקע" געװעג. געפעלנ. זי האָבנ איג איר געפונענ ,רײַכע געדאנקענ". די ייִדישע סאָ- ציִאל-רעפאָרמיככנ פוג דער ,אובעטעריצײַעונג' האָבנ אָבער אויכגעלאכט אוב | פארורכיילט די ,נפילעוזאלקע". זײ האָבנ געכײַנעט, אז זי איז געשריבב ,אזוי פּאוטאטעעט, װאָס עס געבט אָנ איב מאנכע שטעלנ אנ עקל, לעעונ- זיק פיר יעדנ, װאָס האָט א ביסעלע ליטערארישע געעמאק" (אב. קאהאנ-- ארבעכער-ציטונג", 0719 סענטיאבער 1890); אזן אירע שרײכער האָבג. ;אָנגעפּצשקעט א בעזגראמאָטנע ,טפילעזאקע", װעלכע האָט נאָר געמוזט ארויסרופ פאראככונג אונ עקל בא 'עדנ דענקענדנ מאנ" (פיליפּ קראנצ, דאָרט, 73טנ אָקטיאבער). די סאַציאל-רעפאָרמיכטנ. האָבנ, נאטירלעכ, אוב שטאוק כאוורקײלט דעמ אאָנקיכּער-באל, װאָס די ,פּיאָנערע דער פרײַהײַט" האָבנ דעבלט אָרגאניזירט. כּיליפּ קראנצ, דער ועדאקטער פונ דער ,אר- בעטער-צײַטונג", האָט דערקלעוט, אז דאָס אין ,א דומהײַט אוג מײַסע- שײיגעצ -א גראָבער אונ אומפארזינטער פּאטש אינ פּאָנעמ צו אלע ייִדנ" (דאָרט). בק אט אט 2 יי

ס'איז קלצָר. אז אָט די גאנצע אָפּאַוכוניסטיעע פּאַליטיק פונ דער ,ארבעטער-צלי2ונג" אונ כּונ אירע אָנפירער קואנצ, קאהאנ, הילקװימ, מיפער אדג. האָט נאָכ מער געשטױכג (דעלשטאטנ איג די אנאוכיסכישע רײענ. פאר זײַנע אויגנ איז געשכאנענ א סאָציאליד(מאָקראנישע צײַטונג, װצָם ‏ באציט זיכ פּײַנטלעכ צו רעװאָליװציאָנערע מעטאָזנ פונ קלאסנקאמפ, װאָס רעדט קעסײידער אויסשליסלעכ װעגנ רעפאָרמעס, װאָס פארטײדיקט יעדב אָפּאָרכוניסטישנ אקט פונ די דײַנשישע. סאַציאל-דעמאַקראטנ, װאָס קאָקע. גירט מיט דעמ פּיוֹר ענד סימפּל"-יוניאָניזמ-- דעמ ,ריינעמ אוג פּאָשעטנ" עקאָנאָמיזמ אונ פירט ניט קינ שומ קאמפ קע:נ די בודלעו" אצונ ,לייבאָר- פּייקעוס" (וי פאלשע אונ פארקריפּלעכע טועד-װניאָנ-נלראָקראטנ.. עדעל- שטאט איז דיוכדעמ נאָכמער פארשלא קט געװאָרנ אינ זײַנ קעגנערשאפט צו די סאָציאלידעמאָלראטישע טעאָריעס. דאָס האָט אימ אויכ פארבלענדט זי אויגנ ניט אײַנצוזענ, אז יאָהאנ מאָסטס רעװאָלייאָנערע פראזעס זײַנעג ניט מער װערט, װי די רעפאָרמיסטישע פראקטיק צו ,דערהייבנ דעמ שקלאפנ-

66

לוינ אפ א סענט", װאָס ער געדעפשטאט) האָט אזוי. סארקאסטיש אוי.- געלאכט, | | | אף די זײַטנ פונ דער |,פרײיער ארבעטער-שטימע? אונ. ,;ארבעטער-ציו--

טונג" האָט. זיכ אָנגעהויבנ א. שארפע. פּאָלעמיק. פוג ביידע זײַטנ האָט די. פּאָלעמיק דערמאָנט אָנ מארק-זידלערלי. *! עדעלשטאט האָט אינ דער צײַט אָנגעשריבג. פּאָלעמישע לידער אונ אטאקירט די סאָציאל-דעמאַקראטנ. איג דער ;ארבעטער-צליטונג" איז מאָריס. הילקוויט. אויכ ארױיסגעטראָטנ מיט א ליד, אינ וועלכער. ער האָט. אפ. אזא אויפנ אויסגעלאכט עדעלשטאטג:

,איכ האָבּ געזענ א פּאָךר פּאָעטב,

אָג. טאלאנט אהָג אָנ דיכטער-גאב,

װאָס. מאכנ דעונאָכ אומגעבעסג

פאר. איר אפ יעדער װאָכ א דושאב",

| עדעלשטאט. ענטפערט ניט אפ הילקװיטס לידער קעגג אימ. שפּעטער אָבער, װעג ער װערט דער רעדאקטער פונ דער פפּרײַער ארבעטער-שטימע" היבט זיכ אָנ א פארשארפטע פּאַלעמיק צװישנ אימ אוג די שרײַבער פוב ;ארבעטער-צליטונג".. דער שטארקסטער פּערזענלעכער אָנְגריפ קעגנ עדעל- שטאטנג אינ דער ;ארבעטער-צײטונג" איז געװענ אי צוזאמענהאנג מיט זײַנ פארורטיילנ דאָס, װאָס די צײַטונג האָט אָנגענומענ פאר א מיטאר- בעטער א באלעבאטישנ שרײַבער. די מײַסע איז געװענ אזוי: די ,ארבעטער- צייטונג" האָט עטלעכע װאָכנ נאָכאנאנד (סאָפּ יונ -- אָנהײב אװגוסט 1891) אנאָנסירט א נײַעמ אָפּטײל פונ סענטאציאָנעלנ לײיענשטאָפּ, אָדער װי זי האָט עס אָנגערופנ, ,בורלעסקע קריטישע ארטיקלענ" מיטנ נאָמענ ,דער קאָסאָקער טײַװל, אָדער ניו-יאָרק-- װאָס מע זאָגט אינ נײ-יאָרק אונ װאָס מע זאָגט ניט".?1 דער שרײַבער פונ אָט דעמ בורלעסק איז געװענ געצל זעליקאָװיטש, װאָס האָט אונטער די נעמענ , סאמבאטיענ", ,עסטעטיקומ", {ליטווישער פילאָזאָפֿי ‏ אא. גלײַכצײַטיץ מיטגעארבעט אינ דעמ קלע- ריקאל-רעאקצ;אָנערג טאָגעבלאט". ערעלשטאט טרעט שארפ ארויס קעגנ ארלינעמענ א קאַלײַסראַעל-שרײַבער פאר א מילארבעטער אינ א סאָצנא? ליסטישער צײַטונג,

עדעלשטאט איז זײער שארפ ארױסגעטראָטג קעגג זעליקאָװויטשנ דער" פאר, װאָס ער איז געװענ א מיטארבעטער אינ די קלעריקאלע צײַטונגעג ,טאגעבלאט" אונ ,יידישע גאזעטנ" אונ האָט גלײַכצליטיק געשריבנ לידער. אונ דעצענזיעס אינ דער ארבעטעד-צייטונג" מעגלעכ, אז קעגנ זעלײי קאָוויטשג איז אויכ געװענ ! געצילט עדעלשטאטס נאליקע ליד ;דיכטער ?7

.עס איז אֹ מײַלע צו זײַג א פאָעט, דאָכ; װי שלימ, װעט מיט אײַם אפ איב בּרעט

שטייט א שורקע מיט צויי געזיכטער מיט. אייזל-אויערנ, אוֹנ. איז אױיכ א דיכטער,.

,הײַנט פאר א שנאפּס מיט א פּאָר קארטאָפל װעט ער 5עקג דעמ רײַכגס פּאנטאָפלנ

07

מאָרגג פאר א קװאָרער-לאָג (לויב) - שרײַט ער: עס לעבע די ארבעטער-טאָג זי" פּאר זײַנ ארויסטרעטונג קענג זעליקאָװיטשנ קריגט עדעלשטאט א היפשע פּאָרציע זילזולימ, סײַ דירעקט פונ זעליקאָװיטשנ אונ ‏ אויכ פונעמ רעדאק- טער פונ דער ,ארבעטער-צייטונג" פיליפ קראנצ, . | עדעלשטאט איז שוינ דעמלט געװענ שטארק קראנק, ער האָט געמווט באפּרײַענ זיכ פונ דער ארבעט אינ דער רעדאקציע פונ דער ,פ. א. שי" | דאָכ האָט ער זיכ אָנגעשטרענגט צו רעאגירנ אפ קראנצס נײַעמ אָנפאל, עדעלשטאט טוט עס אינ א פאבל מיטנ נאָמענ ,דער שװײג אונ דער נאכ- טיגאל" (,פ, א. ש.", 25-טער סענטיאבער). ער שילדערט דאָרט, וי;אזוי א ;גרויסער, פעטער שװײַג איז. אינ א בלומענגאָרטנ ארליג" אונ ,מיט זײַנע לאפּעס פארשמוצט" די בלומעג אונ פלאנצנ, מיט ועלכער דער גאָרטנ איז געוועג ;באפּוצט". א דורכפליענדיקע נאכטיגאל מוסערט אס דעמ שװײַנ פאר זײַנ מיעסער טאט, נאָר דער כאזער פארזיכערט זי, אז פונ אלע זײַנע פאריינענ ,װעלנ ערשײַנענ די גרעסטע שװײַנענ", אוג אימ א גרויסנ דאנק זאָגנ פאר זײַג ,כאזערשנ טאנצ", אונ אלע ,כאזיירימ" וועלב אימ /, טראָגנ אלס זייער ליבסטנ קראנצ", דערופ ענטפערט אימ דער נאב- טיגאל אזוי: | | ,װענ דו װאָלסט קײַג שװײַנ ניט געװאָרגֿ, װאָלסטו ניט געשמוצט די בלומ אונ פלאנצן דו װאָלסט פארשטאנענג אינ דײַנע יאָרנו או בעסער צו זײַנ צווישג בלומענ א דאָר1, אלס צווישג כאזיירימ אֹ קראנצ",

לויט. - זאָסעם באָװשאָװערס פּאָרטרעט פונ עדעלשטאטנ, אינ זײַנ בא- ‏ װוּסטער ליד וועגנ אימ, האָט עדעלשטאטנ ,ניט געארט" קינ אָנפאל אם אימ. פאקטיש אָבער האָט אימ יעדער אָנגריפ שוינ גאָר א סאל געארט. ער פלעגט עס ניט ,מיט א זיפצ" לאָזג ,אװעקגײנ מיטנ װינט', װי עס שילדערט באָװשאָװער. דאָװיד עדעלשטאט פלענט זײַנע אָנגרייפער ענטפערנ מיט שארפע װערטער. ער האָט אױכ געקענט ,א טיכטיקנ קלאפ געבנ",. װענ ער האָט נאָר געװאָלט.

דאָװיד. עדעלשטאט איז געװענ א קעמפערישע נאטור. ער האָט געקענט פּאָלעמיזירנ /אונ אמאָל אויכ זײיער שארפ אונ אפילע שטארק פערזענלעכ. די אנארכיסטישע ספירער אָבער האָבנ געהאלטנ, אז ער אין צן מילר.. װי ס"ווײַזט אויס, מאכמעס דעמ, װאָס ערעלשטאט האָט זיכ קײנמאָל ניט גע- יקאָנט אראָפּלאָזנ צו אזוינע ניט-פרינציפיעלע מעטאָדג פונ פּאָלעמיק, װאָס דערמאָנענ זידלערײַענ צווישנ מארק-הענדלערנס. נאָכ מיט אנ ערעכ פיר צענדליק יאָר שפּעטער שרײַבט איינער פונ זײי,*! אז ,אונטער דאָװיד עדעל- שטאטס רעדאקציע האָט די ,פ. א. ש." פארלאָרג די שארפקײַט, וועלכע עס האָט זיכ געפאָרערט פוג א קאמפ-אָרגאג",.,

68

14 סינסינעטער טעטיקײַט

גאלד נאָכ זײַנ צוריקומ אינ סינסינעטי (אָנהײב יול 1889), װערט דאָרט עדעלשטאט אקטיוו. ער העלפט גרינדנ דעמ אױבּנ דערמאָנטנ אומפּאר. טייישנ, אינדערעמעסנ אנארכיסטישנ, ,ארבעטער-פארייג טרוט-סיקערס" (עמעס- זוכער). ארבעטער-קלוגנ מיט אָט דעמ נאָמענ װערנ דערמאָנט אינ דער פּרע- מע פונ יענער צײַט אױכ אי אנדערע שטעט. מעגלעכ, אז דאָס אין געװעג דאָס , אפּיקאָרסימ-קרײַזל", צו װעלכנ עס האָט אױכ געהערט דער דעמלט רעװאָליציאָנערער אונ שפּעטער נאציאָנאליסטישער סינסינעטער דיכטער דאָ-. וויד (זאהיק) גרינבערג!?, עדעלשטאט האָט אינ יענער צײַט א סאכ געלײענט, ער איז געװענ א פּלײַסיקער באזוכער פונ דער ביבליאָטעק, וועלכע ער בא- זינגט אויכ אינ איינער פונ זײַנע רוסישע לידער. ער לײענט שוינ הויפּטזאכ- לעפ אינ ענגליש, אוג מער סאַציאל-וויסנשאפטלעכע װערק. וט בעלעטריס" טיק 9 :

דאָוויד ערעלשטאט באמיט זיכ אויכ אינ יענער צײַט צו ווירקג א אפ זײַנ יוב ציקער שװועסטער, זי זאָל זיכ אָנהײגנ אויסבילדנ אינ געזעלשאפטלעכע פרא- געס, וערנ אנ ארבעטער-טוערג אונ צוואמענ מיט אים ,גיינ אינ שטו- רעמ, אינ קאמפ קעגנ טיראנלי", װי ער רעדט צו איר איג זײַנ ליך , צו מײנ שװועסטער" (,מאָרגנשטערנ", 4-טנ אפּרעל 1890), , געװוידמעט צו אלע מײַנע פאר- שקלאפטע שוועסטער". ער הייסט איר ,לערנענ טרײַ די גרענענדיקע פראגע, װאָס װוערט , ארבעטער-פראגע" גענאנט". זי װעט דאנ ,פארשטיין, פונוואנעג. די לאָרדג האָבנ גענומענ דאָס רעכט פארנעמענ דאָס לאנד" ?12 אונ ,,מיט צוואנג-. ארבעט מאָרדנ טויזנטער אָרעמע קנעכט". זי װעט דאנ ,גיינ צו די לײַדגדע שוועס- טער אינ דער װעלט פונ שווינדזוכט אונ נױט, אי טענעמענט-הײַוער, אינ די פינצטערע געסטער, װוּ דער לעבנ איז גיטער װי טויט!, זי זאָל דאָרט ,א נײַע װעלט פאר זײי אנטדעקנ; אונ דאָרט, הוּ עס װוינט נְאָר פארצווייפלונג אונ שמערצ, --א הייליקע האָפענונג דערוועקנ" 11, יי |

אינ פרילינג 1890 באזוכט סינטינעטי דער אמעריקאנער רײַזנדער דזשאָרדזש קענצנ, וועמעס באשרײַבונגענ וועגג די לײדנ פוג די דוסישע רעװאָליציאָ- נערנ, פארשיקטע קיינ סיבּיר, האָבג ארויסגערופנ פּראָטעסטג קעגנ דער צארישער רעגירונג. עדעלשטאט ווידמעט אימ א רוסישע ליד, ער שיקט דאָס צומ לאָנדאָ- נער ,ארגעטער-פרײַנט", אִיג זײַנ בריוו צומם רעדאקטער (ק. גאלאָפּ) שרײַבט עדעלשטאט: , איכ האָב מיט אימ (קענאנענ) גערעדט אינ אונדזער רוסישער שפּראכ 1 וועלכע ער טארשטייט זײיער גוט. ער האָט מִיר פארשפּראָכג זײב גאנצנ לעבנ אָפּצוגעבנ פאר זײַג אָנגעפאנגענע הייליקע ארבעט -- דאָס אדונ- טערײַסנ די מאסקע פונ דער רוסישער רעגירונג-בארבאריי". זײַב ליד, דער- קלערט עדעלשטאט, איז ניט קייג לויב-געזאנג, נאָר אנ אויסדרוק פונ זײַנע געפילנ, װאָס, װי ער דענקט, ,יעדער אינטעליגענטער רוסע פילט מיט מיט

69

אימם (עדעלשטאטנ) צו דיזנ גוטנ מענטשנ אונ קעמפער פאר די רוסישע פריי- ה" ט".

זײַנ שיקנ א רוסיש ליד א אינ ,ניט קייג ספעציעל רוסישער צײַטונג" פאר- - ענטפערט עדעלשטאט דערמיט, װאָס ער האָט., איצט נִיט קיינ אנדערע פרײ- רעװאָ, יוצלאָנערע צײַטונג, װוּ ער זאָל אײַנטארשטאנדנ זײַנ עס צו דרוקנ"פ6, דערבּײַ מאכט עדעלשטאט א קאָמפּלימענט דּעמ.,ארבעטער-פרײַנטײ, אַז ער ווערט געלייענט פוג אלע אינטעליגענטע רוסישע. יידנ" -איג ענגלאנד ונ ;אינג אמֶע- ריקע, די ליד *ץצמגעסא. 28 680601+7 32 8ססט6 צחאססץ2 צזצסת, (, דעמ פּרײַנט פוג די דוסישע קעמפֿער פֿאר פֿרײַהײַט-- דוש. קענאנ') איז געװע: געדרוקט אינעמ , ארבעטעד-פרײַנט* פארנ.16-טנ מ 1890,. װענ עדעלשטאט - שיקט אהינ נאָכ א רוסיש ליד, ענטפֿערט אימ דֶער , ארבעטער-פרײַנט" (אי- נעמ בריוו-קאסטנ פארנ 26-טנ סענטיאבער 1890) אווי: | |

,גענ. ד, עדעלשטאט, צינצינאטי (סינסינעטי). אײַער געדיכט אִיז אויסגעצייכנט, לײידער, גע- יפינענ מיר עס ניט פאר ראטזאמ צו ‏ דרוקנ רוסישע געדִיכטג אינ ,אָרבעטער-פּרײַגט?. שיקט צו יירי- שע, װעט איר זײַג א גוטער גאסט.',

עדעלשטאט האָט זיכ אויכ פארנומענ מיט זאמלענ הילפ פאר די שטרײַקנדע קלאוקמאכערס (דאמענשנײידער) איג ניו-יאָרק. דער דאָזיקער שטרײַק האָט געדוי- ערּט עטלעכע כאדאָשימ אוּנ האָט. זיב געענדיקט. מיט א זיג (מאָריס ראָזעג- יפעלד האָט אָט די געשעעניש באזונגענ אינ א ;זיגער-ליד" אינ דער ,ארבע- טער-צײַטונג" פֿוגעמ 1-טנ אַװנוסט 1890). אינ . אנ אָנװוּרֹפ פונ א בריו, דא- טירט דעמ 18-טנ יול, שרײַבט עדעלשטאט, אז ,די הערצרײַסנדע לאגע פונ די ניו-יאָרקער שטרײַקנדע קלאוקמאכער" האָט געשטױסנ זײַנ ארבעטער- פארלינ פונ ,,עמעס-זוכער" זיכ צו ווענדג ,צו די ייַדישע ארבעטער פונ סיג- סינעטי, זיי זאָלנ העלפנ זײיערע ברידער אינ קאמפ מיט זײערע אויםממטער". עקספלואטאטערס). - 2

דעמ זעלביקנ זומער.1890 איז עדעלשטאט געווענ פארנומענ אויכ מיטנ שאַפנ מיטלענ פאר די רוסיש-ילדישע אײַנוואנדערער, זי ,זאָלג האָבנ די. מעגלעכקײַט דורכ לאנדארבעט (אונ אנדעדע פּראָדוקטיווע ארבעט) צו פֿארדינענ אָרגטלעכ זייער בּרויט אונ פירנ אנ אָנשטענדיקנ לעבנ". מעגלעכ, אז דעמ ערשטנ שטויס דערצו האָט אימ געגעבנ זײַנ שמועס מיט דזשאָרדזש קענאג וועגג. דער לאנע אינעמ צארישנ רוסלאנך 133, יי |

אינ זײַנ טעטיקײַט צו העלפֿנ ,די אונטערדריקטע בארויבטע אוג פאר- יפאָלגטע רוסישע יידנ" האנדלט עדעלשטאט ניט וי קיינ רעװאָליציאָנער, נאָר װוי א בורזשואז - נאציאָנאליסטישער קלאלטוער. ער לאָזט ארויס אנ אופרום , צו. דעמ. יודנטומ פונ סינסינעטי!", ווארשײַנלעכ, אינעמ נאָמענ פינ אנ אומ. פּארטייישנ קאָמיטעט, פאר װועמענ אלע ייַדנ זײַנענ ,גרידער". דער אופרום שילדערט די שוידערלעכע לאגע פֿונ די יידנ , אונטער אזא בארבארישע אומ- מענטשלעכע בלוטיקע רענירונג, װי מיר האָבנ יעצט אינ רוסלאנד". ער װײַוט. אָנ, אז-, די רוסישע ייִדנ מוזנ אנטלויפנ פֿונ זייער פינצטערע היימאט אונ זוכג א היימ, א פאָטערלאנד אינ פרעמדע לענדער". ער לײיגט דאנ פאָר דעמ פּלאנ

י70

יוג הילפ, אז, קומענדיק קיינ' אמעריקע, זאָל די טױזונטער פארפאָלגטע רו- יסישע יידג ,ניט פאלג צו לאסט זייער נײַעם פאָטערלאנד", -אז זי זאָלג ,די ?ערשטע צײַט ניט לײַדג קיינ נויַט", אונ נאָכדעמ זאָל זײי געגעבנ װערג די ימעגלעכקײַט צו לעבנ פונ ,פּראָדוקטיוועה ארבעט". -ער פארענדיקט; ,ברידערי יעצט איז די צײַט,, װענ מיר מוזג זיכ אלע: פארייניקנ, אלע איג איינ שטארקע . אָרגאניזאציאָנ צו העלפנ אוגדזערע פארפּאָלגטע ברירער?: .

אוג .אלע? האָט טאקע באטײַט סײַ אָועמ אוג סײַ רײַכ. אפ דער מאסג- פארזאמלונג, צווועלכער דער אופרופ האָט אײַנגעלאדנ, איז געװענ אנאָנסירט אלס הויפּט-רעדנער דער פירער פונ די רעפאָרמירטע ‏ יאהודים" (רײַכע דײַטשע יידב) אינ אמעריקע, דר. אײַזיק מייער ווייס. | יי

| עדעלשטאט האָט זיכ, קענטיק, צוריקגעצויגנ פונ אָט דער נאצ;אָנאליסטי- שער טעטיקײַט זײַנער, עג ס'איז געקומענ צו דער פּראקטישער אָרגאניזיר- ארבעט אוג די בורזשואז - אָרטאָדאָקסישע פּאָליטיקאנער האָבנ אָפּגעשװינדלט. די ראדיקאלנ, אינ א בריוו-פונ יענער צײַט צו זײַנ כאווער מיכאָעל קאָג, דעמ מאג פוג זײַג ניו-לאָרקער פארערערג אנא נעטער, שרײַבט דאָװיד ערעלשטאט אזור,

,אויס פּאָליטישנ, װוידער א מענטש!. וועג איכ באטראכט איצט די גאנצע טראגיקאָמעריע, יפארשטיי איכ ניט זעלבסט, ויָאזוי איכ האָב געקאָנט נעמענ אפ זיכ אזא שמוציקע ראָליע: װיאזוי איכ האָבּ געקענט אפ אייג מינוט גלייבג, אז איכ װעל קאָנעג אויסהאלטנ רוֹיָק די אלע גירער- טרעכשיקײַטג פוג אָט דעמ פארגרעבטג, פארפינצטערטג אייזלטומ, װאָס טראָגט אפ זיכ דעם גאָד מעג קאָרטאָדאָקסיע". מײַנ געדולד האָט געפּלאצט אפ דער לעצטער פארזאמלונג בא דער עלעקשב (וואל) פוג א פּרעזידעגט".

מער צופרידנ איז עדעלשטאט געווענ פונ זײַנ טעטיקײַט פאר דער באפר- זנג פוג די דרײַ פּאָליטישע ארעסטירטע: פילדנ, שוואג אונ נעבע. די דאָזיקע דרלל זײַגעג ארעסטירט געװאָרג צוזאמענ מיט די טשיקאגער מארטירער אי מײַ 1886 נעבע איז פארורטיילט געװאָרנ צו א טערמינ פונ 15 יאָר גאָר אָנ א פארּװאָס. דער פּראָקוראָר אליינ האָט דערקלערט, א קעגנ אימ האָט ער קייג שומ באשולדיקונג ניט. די אנדערע צוויי, פילדג אוג שוואב, זײַנענ געװענ יפארורטיילט צום טויט, נאָר אדאנק דער פּעטיציע צומ גובערנאטער איז זײ- ער טויט-אורטייל פארביטנ געװאָרג אפ לעבנ-לאנגער געפענקעניש. אינ 1890 איז איג טשיקאגע געגרינדעט געװאָרג א קאָמיטעט צו זאמלענ פּעטיציעס אוב אויכ אָנצוּװענדג אנדערע מיטלעג צו באפרייענ די דרײַ אומשולדיקע ארבעטער- פירער *י, עדעלשטאט האָט זיכ געװוענדט צו די יידישע ארבעטער, זי זאָלנ זיב באטייליקנ איג אָט דער טעטיקײַט, וועלכע האָט געהאט דעמ צװעק ניס בלויז צו באפרייענ די אומשולדיק-פארורטיילטע ארבעטער-פירער, נאָר אכ צו דעמאסקירנ די פארשווערונג פוג דער בורושואזיע קעגנ דער אמעריקאנער אדבעטערשאפט, | | |

| זינט סאָפ יאָר 1889 װערט סינסינעטי דער מיטל-פונקט פוג דעמ יפראקציאָנעלג קאמם אי דער. אמעריקאנער ;סאָציאליסטישער ארבע- שער-פּארטייי, דער קאמפ האָט זיכ אָנגעהױבנ איבער דער .ראד"

11

קאלער:: שטעלונג" צו די מעסיקע. ארבעטער.יוניאָנס מיִצאד. דעמ ,לינקג" צֶענט- ראל-קאָמיטעט - אונטער' דער סעקטאנטישער אָנפירונג פוג. וִו.. ראָזענבערג 144, דעמ רעדאקטער פונעמ אָפִיציֶעלנ פּארטי-אָרגאג ,, דער סאָצ;אליסט"; די דכ טשישע:,ניו-יאָרקער פאָלקס-צײַטונג", װאָס הֶאָט זיכ. געשטיצט אפ די מעסיה קע דײַטשיַשע טרעד-יוניאָנט, האָט שטארק באקעמפט די מער. -ראדלקאלע. שטע-. לונג צו זיי מיצאד דעמ צענטראל-קאָמיטעט. . די |, סאָציאליסטישע ארבעטער- פּארטיי? איז דעמלט באשטאנענ..כּוג א ;היפּשֵנ טייל ארופגעאָרבעטע עמיגראנטנ, געקומענע פונ דײַטשלאנד, מערסטנס לאסאליאנער, וועמענס סאָצ;אליזם איז געװועג . א. סענטימענטאלער (פאר א יוישערדיקער געזעלשאָפּטלעכער אָרדענונג איג. דער צוקונפט) אונ איז ניט געװענ פארבּונדג מיטנ טאָג-טעגלעכג עקאָנאָמישנ קאמפ פונ די ברייטע ארבעטער-מאסנ, איר רעכטער פליגל האָט געשטרעבט צו לעבנ בעשאָלעמ מיט די פּשאָרעמאכערישע אָנהענְגֶער פוג. קלאסנ-פרידג,. מיט די טרעד-יוניאָנ-ביוראָקראטנ, דער ,לינקער" פליגל -- א סעקטאנטישער -- האָט ב} == קעמפט די דאָזיקע טאקטיק פונ די טרעד-יוניאָנס בלויז. אפ װערטער, ‏ נִיט. ארײַנדרינגענדיק אינװײיניק. אינ די װניאָנס צו פִירג זײ אפ וועג פונעמ ר עװאָלײציאָנערנ קלאסנקאמפ, י- | - סאָפּ יאָר. 1859 האָבנ , די ניו-יאָרקעֶר סאָציאֵל-דעמאָקראטנ, װאָס זײַנענ געווענ אָנגעפירט פונ דער , פאַלקס-צײַטונג", אראָפּגעזעצט דעמ אזויגערופע- נעמ ,לינקנ" צק אונ אָרגאניזירט א נײַעמ. די סאָציאל- -דעמאָקראטנ פונ דעה. פּראָװינצ, הויפּטזאכלעכ אפ מײַרעװ, װאָס האָבנ סימפּאטיזירט מיט דעמ פר- ערדיקנ צק, האלטנ אָפּ א באזונדערנ צוזאמענפאָר אוג נעמענ אריבער דעמ פונדאָסנײַ אויסגעוויילטנ , לינקני צענטראל-קאָמיטעט קיינ סינסינעטי, װוּ דל אָרטיקע דײַטשישע סאָצלאליסטישע אָרגאניזאציע האָט געהערט צו דער ראָזענ- בערג-ריכטונג. דער קאמפ צווישנ ניו-יאָרק אונ סינסינעטי, צװוישנ מיורעכ אוב מײַרעװ, דויערט עטלעכע יאָר. דער דאָזיקער קאמפ האָט אָבער א קנאפּנ ווערט: פאר דער אמעריקאנער ארבעטער-באוועגונג, װײַל אינ טאָכ אין דאָס געוועם א פראקציאָנעלער קאמפ צווישנ צוויי גרוֹפּעס, װאָס זײַנענ בײידע גֶעוועג ילא=. סאליאנישע 1:9. א ראַדיקאלע וענדונג אינ דער טאקטיק פונ דער פּארטיל- קומט פאַר ערשט דאנ, וװענ אינ איר שפּיצ שטעלט זיכ דער רעװאָליוציאָנערעה סאָציאליסט דאניעל דעליאָנ, וועלכער הייבט אָנ פירנ אנ אײַנגעשפּארטנ קאמפ. פאר רעװאָליציאָניזירנ: די טרעד-יוניאָנס גג, די יידישע סאָצ;אל-דעמאָקרּאטג אינ ניודיאָרק, אָרגאניזירט איג דעמ 8-טנ גרענטש (צװײַג) פונ דער סאָציא- ליסטישער ארבעטער-פּארטיי, זײַנענ געווענ לאָיאל ;צו דער ניו-יאָרקעך אָרגא ניזאציע 1*6. אפ מײַרעװ האָבָנ די סאָצ;אל-דעמאָקראטנ :נאָכ ניט געהאט. קייג ספּעציעלע ייִדישע פארטיי-ברענטשעס. אָבּער אױכ אינ ניו-יאָרק זײַנעג אלע ייִדישע סאָציאל-דעמאָקראטישע פִירֶער דעמלט געװענ הױפּטזאַכלעכ פארנו- מענ מיטג קאמפ קעגנ די אנארכיסטנ אונ מיט דער טעטיקפט - פאר דער ,ארבעטער-צקטונג". | יי : 62 י | {'דער דאָזיקער פראקציאַנעלער קאמפ אינ דער סאָצזאליסטישער. פארטלי, װאָס איינעה יפוג זײַנע מיטלפּונקטנ איז געװענ סינטינעטי, האָט, נאטירלעק,

72

װײניק געקאָנט מאכנ אינטערעסאנט -פאר עדעלשטאטנ - דאָס לעבג אִיג דער דאָזיקער שטאָט. | דאָס לעבנ איג סינסינעטי אין פאר עדעלשטאטנ געווענ אנ אָפּקומעניש. אימ האָט געצויגנ צו בּרייטער טעטיקײַט, צו ברויזנדיקע' קאמפנ. זײַנע פרײַנט האָבנ אימ גערופנ צוריק קײנ נװ-אָרק. פארלאָזג סינסינעטי האָט אָבער עדעלשטאט דעמלט ניט געקאָנט. איג א בריוו פונעמ 27:טג מארט 1890 צו זײַנ פֿרײַנט: יאקאָוו ליפשיצ שרײַבט עדעלשטאט: ;איכ ביג דער אײנציקער טארדינער פונ מײַנ גאנצער מיעפּאָכע, אונ אװעקפאָרג באטײַט אוועקרויבנ בא זָלי די לעצטע מיטלעג כאר זײיער עקזיסטענצ", ר | != אי דעמ זעלביקנ בריוו קלאָגט זיכ עדעלשטאט, אז זײַנ הארצ איז שוינ מיד זיכ צו שטאָפּג מיט פארדראָס. ער רעדט אויכ װעגנ זײַנע ,אויס- געווייטעקטע געדאנקענ אונ לידער, װאָס זײַנענ געבוירנ באמ מאָנאָטאָנעמ קלאפּ אונ גערויש פוב מאשינענ-רעדער, אָדער אונטער די אומדערבארעמ" דיקע קלעפּ פונ דער דעספּאָטישער בייטש". וועגג זײַנע לידער שרײַבט עדעלשטאט איג יענער / צײַט אויכ אי זײַג ליד ,אנ מײַנע לעזער" (,מאָרגנשטערנ", 21 מארט), ער דערקלערט דאָרסו -אז איג זײַנ ליד קאָג מענ הערנ, װעג מע זאָל ;זיכ נאָר אײַנהערנ גוט, װי עס רוישט דאָרט א טײַכ פונ מענטשלעכע טרעונ צעמישט מיט דעמ דיכטערס בלוט !*.. אן ער שרײַבט זײַנ ,שטורעמ-ליד" צו רופנ זײַנע שוועסטער אונ ברידער אינ פרײַהײַט-קאמפ, | ;איכ שרייב ‏ פאר איַכ, - מײַגע. גוטע קאמעראדג, װאָס לײַדג אי הונגער, אי קעלט;

אוג בוילנ אלײנ די שלאכטיבאריקאדג אינ קאמפ פאה א פרײַער װעלט!"

די דאָזיקע ליד האָט, קענטיק, געמאכט דעמלט אנ אײַנדרוק. אינעמ. , מאַרגנשטערג" פונעמ 0-4נ אפּרעל איז אָפּנעדרוקט א בריה? פוב א. לייענער. אָט איז דער פולער טעקסט פונעמ בגריװל:

,װוערטער ה' פּאסקארעלל : /

| (אלס אָנ ארבעטער-פרײַגט זענרע איכב אינעג מײַגב איגיקסטג דאנק פיר אירער ארבעט (,אב מײַגע לעזער") פיר אונדזערע מיטב רידער אָדער געבג-מענטשנ, א איכ האָפעוּ דאָס זי וערדג שויג דאמיט באלוינט זײַג, װעג זי די צוקונפט זעעו אוכ די בּעסערע לאגע אוג- דזערע ב ר * ד ע ר בײַװוויגענ, וועלכע איכ האָפע זי װערדג ערלענג, קירצלעכ צו זעג. איר פּרײַנט א. קאָאסקע, פּאָרט לינקאָלג, גארד דאקאָטע. 27-טג מאר?, 1890"י

עס איז ניט אױסגעשלאָס: די מעגלעכקײַט ‏ א סאי געװעב נאָכ בריוו וועגג =עדעלשטאטיפאסקארעלס ליד, נאָר די רעדאקציע האָט פא- העפנטלעכט בלוין איינעמ, װאָס איז געקומענ פו א װײַטג לאנדווירטשאפט- לֶעכג שטאט, מעגלעכ פונ אירנ א רעגולערג אבאָנֶענְט. ר - = אנ אנדער ליד עדעלשטאטס פונ יענער צײַט: פארצווייפלונג אוג האָ- פענונג" (דאָרט, פיטנ מײַ) רופט ארויס א פּרײַנטלעכנ פּראָטעסט קעגנ

3

אימ פונ דעמ שנײַדער-ארבעטער ייִסראָעל בארסקי (ייִסראָעל בענ אוילאָמ), דעמ גרינדער פונ די פארייניקטע שנידער רברידער (בראָדערהור ! אָוו -טיי- לאָרס)" 98, י . ... ו

ייִסראָעל בארסקי האָט לוט זײַנער א דערקלערונג ו,פאָלקס-אדװיאָקאטי, 26 אָפּרעל, 1889) ניט געהערט צו קינ פּארטיי. זײַנע לאנגע סעריעס אר-. טיקלענ וועגנ דער װיכטיקײַט צו אָרגאניזירג די ייִדישע שנײַדער-ארבעטער פלעגט ער פארעפנטלעכנ סײַ אינ סאָציאליסטישעו סײַ אינ אנארכיסטישע :אונ סײַ אינ אנדערע ראדיקאלע צײַטונגענ. פאר עדעלשטאטנ האָט ער 'אָבער געהאט א באזונדער וארעמ געפיל. |

! אינ ײג אָפּענעמ. בריוו צו דאָװיִד עדעלשטאטנ (,מאָרגנשטערנ" פונעמ 23 מײַ 1890) שרײַבט ייַסראָעל בארסקי אזי:

{ /,פּאַסקארעל ! ברודער פּאטקארעל ! נִיס אֵייג מאָל האָט זײַנ פּאָעױיע צעבּראָכג מײַג הארצ, יט אייב מאָל האָב איכ, אונטער ייסראָעל בּענ אוילאָט, געוויינט װי א קלייג קינד לעזנריק ײַג והימלישע געריכטע. וועג איכ דערזע נאָר דײַג אונטערשריפט, נאָכ בעפאָר איכ לעזע רײַג פּאָעזיל; פילנ זיכ מײַנע אויגנ אָנ מיט טרערנ. אפ מײַג הארצ וערט מיר.. גור, פארצײַע, ברורער, אים ביג קײַג פּאָעט, דו ווייסט עס אלייב. איכ קאָנ זיכ ניט אופהייבּנ אס די פליגל פוג פאָעויץ העד : יכער וי די װאָלקגס, דער לעװאָנע, דער זונן איכ ביג שוואכו צו' שוואכ דערצוי. |

,עס איז ניטאָ פאר װאָס צו בלוטנ,

צו קעמפנ איז ניטאָ פאר װאָס...

ווארפּט אונדז ארײַג דעֶר פּרײַנט איג כיירעמ, פארגעסג אונדז אויכ גוטע פרײַנט..

א בּרודער פּאסקארעל! איכ זע איג דײַנע לידער אײַנ, אז דו ביסט קראנק, דײַג הארצ :איז טיפ פארווונדעט פוג די אומגערעכטיקײַטנ: דער געזעלשאפטן; דײַנ לירע קרעכצט די סטרו- געס פונ דײַג הימלישער הארפע הייבנ אָנ צו פלאצנג..

גאלגאג, טויט, װאָס גייט אונרז אָני..

אויכ דײַג באגײַסטערונג, ברודער, איז פול פארצווייפלונג, אויכ דארומ איז מײַג ראט: האָב יראכמאָנעס אפ זיכ אלייג. זינג ניט מער איבער דער אבשויליכער געגנװוארט, לאָז עס פֿאר אנדערע איבּער, ,, האָב קיינ פארדרוס אפ די קליינלעכע אינטריגאנטנ, די גירעריקע באשעפענישנ. זייער בילג איז װי יענעמס הונט, וועלכער האָט געבילג קעגנ דער לעװאָנע. עס זײַנענ דאָ ?מענטשנ, וועלכע פארשטייענ אונ שעצנ דיכ, אונ האסג די שוינדלער אונ טיראג.. אוג דאָס איז גענוג פאר דיר..

ווארפ אװעק, זאָג איכ, די גאנצע דערנער, דעמ שמוצ פונ דער געגנווארט אונ זינג פונ דער צוקונפט, דײַנ הארצ װעט װידער פול האָפענונג ווערנ אוג װעסט צו דײַג געזונט, צו דער פֿאָלג בּאגייִסטערונג קומענ, אונ דאג, װענ דײַנ פּאָעזיע װעט מאכנ דײַנע פרײַנדע ארונטערלאָזב, 1 װוועט עס זײַג א טרער פונ פארגעניגב, א טרער פונ האָפענונג,

' דײַנ פרײַנט . ייִסראָעל בענ אוילאָמ".,

| אינ זינ ליר ,מײַנ אנטװאָרט צו וייַסראָעל בענ אױילאָמ" (אינעמ. , מאָרגנשטערנ" פארנ 6-טנ יוג 1890) |דערקלערט עדעלשטאט, אז ער האסט אליינ זײַנע , זיפצנ און טרערנ". נאָר ,ניט פרלל איז אינ זינגענ דער דיכ- סער"... ער קאָנ דערפאר ניט פונ דער צוקונפט זיננענ, װענ די געגנווארט שטייט מיט איר שװערד! טרערנ פליסנ, קייטנ קלינגענ, באפלעקט איז מיט . בלוט די ערד"",

74

דעמ 20-טנ יוג גייט אונטער דער ,מאָרגנשטערב", עדעלשטאט בלײַבט :אָבער ניט לאנג אָנ אנ אָרגאג. דעמ 4-טנ יל רערשײַנט. דִי אומפאר- טייישׂע ;פֿרײיע ארבעטער-שטימע", וו עדעלשטאט הייבט אָנ מיטצרבעטב, װי אינ דער ,ווארהײַט" אוג. ,ארבעטער-פֿרײַנט", = אונטער זײַנ אייגענעמ :נאָמעג, דעמ -פּסעװדאָנימ ,פאסקארעל" באניצט ער שוג ניט מער. -

כ1

עדעלשטאט אלס מיטארבעטער אונ רעדאקטער פונ דעב ,פּרײַער ארבעטער -שטימש"

די , פרײַע ארבעטער-שטימע" האָט אָנגעהויבנ צו דערשײַגענ דעמ 4"טנ יול 1890, מיט ‏ דרײַ כאדאָשימ שפּעטער װי די ,ארבעטער -צללטונג", קעדיי צו שאפנ מיטלענ"? אפ אררויסגעבנ די צײַטונג, איז דעמ 0712נ יאנוואר 1890 אָרגאניזירט געװאָרנ אג ,אינטערנאציאָנאלע. ארבעטער -פעדעראציאָנ", אפ וועלכער עס זײַנענ בײַגעװענ 200 מיטגלידער, אונ ס'איז באשלאָסג געװאָרג, | אז די צײַטונג זאָל זײַנ אנ אומפארטייישע אונ זאָל הייסנ ,דער ארבעטער"?*?!: מיט א כױידעש שפּעטער איז איר נאָמעג געענדערט געװאָרג אפ ,פרײע ארבעטער- -שטימע=פפ1. ווארשײיגלעכ, האָט מענ געװאָלט דערמיט אונטערשטרליכנ, און די צײטונג װעט געבג דאָס װאָרט ארבעטער פונ אלע ריכטונגעג, -

די ,נור אומפּארטיי:שע' צײַלטונג" האָט געהאט די פולע סימפֿאטיע פונ די לאָנדאָנער , אומפּארטיייישע סאַצ;אליסטנ" מאָריס וויגטשעווסקי, אשטיי- -גער, האָט צוגעשיקט פארנ ערשטנ נומער זײַג ליד ,צורופ" צו דער , פרליער ארבעטער-שטימע", איג ,ארבעטער-פרלינט" ווערט זי אנאָנסירט אלס, , רעוואָ- ליוציאָנערע ‏ ארבעטער-צײַטונג, ארויסגעגעבנ פונ 32 יידישע ארבעטער-סאָ- יסייעטעס" (אָרגאניזאציעס), | |

טרלל צו די פּרינציפּנ פֿוג ,אומפּארטײישקײַט" האָבנ די גרינדער פונ דער , פּרײַער ארבעטער-שטימע" באשטימט פאר איר צויי רעדאקטערט-- א סאַציאל-דעמאַקראטישג אוג אנ אנארכיסטישנ. דער פאקט, װאָס עס האָט עקזיסטירט די סאָצ;אל-דעמאָקראטישע ,ארבעטער-צײַטונג", צוינגט אָבער די ,פּרײַע ארבעטער-שטימע" צו װערג װאָס װײַטער אֹלצ מער אויס- -געשפּראָכנ אנארכיסטיש.

די =, פרליע ארבעטער-שטימע" האָט פונ אָנהײב אָנ ניט געהאט קײנ דערפאָלג. איר לייענער-קרליז איז געװענ באגרענעצט. זי האָט זיכ קעסיידער געראנגלט מיט פינאנציעלע שװעריקײַטנ 15 איר דעמלטיקער פארוואלטער | קאָפּעלאָװו האָט מיט פיר צענדליק יאַר שפעטער באמיט זיכ דאָס צו דער- יקלערג מיט פאָלגנדיקע סיבעס: ערשטנס, די ,פרײַע ארבעטער-שטימע" איז :ארויס אינ דער צײַט, װענ די ,ארבעטער-צײַטונג" איז שוינ געװענ גאנצ

78

(גוט. פארשפרייט. אונ איר (דער ,פרײַער ארבעטער-שטימע") איז אָנגעקומעב שװער צו קריגנ פאר זיכ א לײענער. צװײיטנס, איז דער רעדאקטער געװענ ניט קיינ פיייִקער ', די שפראכ א טערקיש-יידיש, ,הילצערנע איורע" ור אוֹג ; קיינער האָט אירע ארטיקלענ ניט פארשטאנענ 53. |

/די עמעסע סיבע איז אָבער געװענ דאָס, װאָס בא אלע ספעציפישע מיטלענ פונ דער אגיטאציע פונ די אנארכיסטנ, בא דער גאנצער הורא- רעװאָליוציאָנערער דעמאגאָגיע זייעיער, זײַנענ די אנארכיסטנ פאָרט ניט געװענ אימשטאנד צוציִענ אפ זײיער זײַט מער-װײיניקער ברייטע מאסנ אר- בעטער. באזונדערס פלעגט אָפּשטױסנ דעמ מאסנ-ארבעטער דאָס, װאָס די אנארכיסטנ האָבנ ניט געקאָנט געבנ קינ קלאָרנ אונ דעריקער קאַנקרעטג ענטפער אפ די טאָגטעגלעכע פראגעס פונ פּראָלעטארישנ קלאסנקאמפ. זייערע בעסטע אגיטאטערס זײַנענ ניט געװענ אימשטאנד צו פארדעקנ דעמ ווידער- שפּרוכ צװישנ דער קלײנבירגערלעכער אנארכיסטישער טעאָריע מיט דער פּראָלעטארישער װירקלעכקײַט, באזונדערס אפנ געביט פונ עקאָנאָמישג קאמפ, װוּ דער דאָזיקער װידערשפּרוכ האָט זיכ אזי בוילעט געװאָרפנ איג די איגג. ‏ - |

עדעלשטאט איז נאטירלעכ באלד געװאָרג א מיטארבעטער פונ דער ,פּרײַער ארבעטער-שטימע". ער האָט דאָרט קימאט אִיג יִעדנ נומער א ליד. בלויז אינ צװײי פונ די עטלעכע אונ צװאנציק לידער, װאָס עדעלשטאט האָט צוגעשיקט פונ סינסינעטי, רעדט זיכ װעגנ נױט אונ עלנט (,דעמ יאָסעמ"--18 יול, ,די געפאלענע"-- 20 סענטיאבער). די איבעריקע לידער אנטהאלטנ קימאט אלע קאמפ"מאָטיונ. ער רופט דאָרט צומ ,גרויסג אל- וועלטלעכנ שטרליק", ,צומ לעצטנ שטרײַק אונטער דער גרויסער פאָנ" (,דער לעצטער שטרײַק"-- 1 אװגוסט, 1890). ער דערקלערט, אז ,לעבנ, הײיסט קעמפנ פאר אלגעמייג גליק" (,פאָרװערטס?.--5 סענטיאבער). ער רופט די ארבעטער ,שולטער אינ שולטער" מיט ,פּאנצער אונ שװערד פאָרװערטס אינ די קעמפנדע רייענ" (,דער ייִדישער פּראָלעטאריער"--12 דעקאבער). | ער באזינגט אינ באזונדערע לידער די טשיקאגער מארטירער לוט לינג, אלבערט פּארסאָנס אונ אװגוסט שפּיז. ער טרייסט די פּראָלעטארישע קעמפער, אז ,כאָטש דער שטורעמ װערט שטארקער" אונ ,אלצ הײיסער די קעמפנדע שטראָמענ', דאָכ זעענ זיכ שוינ פונװײַטנ אוױטע סיגנאלנ" (,צו א פרײַנט -- 31 אָקטיאבער) | יי

עדעלשטאט װײַזט זיכ אָבער גלײַכ ארויס װי אנ אנארכיסט, טרעט ארויס באזונדערס קעגנ פּאָליטישנ קאמפ. | יי

אייג ליד פונ יענער צײַט--,אפ דער וואכע" (,פ.א.ש.", 28-טער נאָיא- בער 1890) איז קענטיק באווירקט פונ היינענ. די דאָזיקע ליד איז א װײַטערע אנטוויקלונג פונ דער ליד ,דער זעלנער', װאָס עדעלשטאט האָט אינעמ ערשטנ וואר:אנט געהאט א צושריפט ,נאָכ היינענ". אינ דער לעצטער ליד רעדט זיכ וועגנ ,א ייִדל א זעלנער", װאָס ,שטייט איינזאמ אינ דוסלאנד אפ זײַנ פּאָסט" - - - , אינ שניי באגראָבנ, פארגליווערט פונ דעמ פּראָסט" - - -

10

, טרוימט פונ באפרײַונג פונעמ צאריזמ דורכ אויסוואנדערונג. דיליד ,דער זעלנער" האָט עדעלשטאט, מעגלעכ, אופגעשריבנ זומער 1890, אינ דער צײַט פונ זײַג אויבג- דערמאָנטער טעטיקײַט צו העלפג ‏ די אונטערדריקטע, באוויבטע אוג פאר- פּאָלגטע רוסישע ייִדנ". שפּעטער האָט עדעלשטאט איבערגעדיכטעט זײַנ אָפּטימיסטיש שטאָלצ רוסיש .יידל" אפ אנ אלמענטשלעכער סימבאָלישער פיגור: די טראגישע געשטאלט פוג ;אנ אלטינקנ זעלנער", װאָס שטייט ;איג שטורעמ" , אלייג אפ זײַנ הייליקנ פּאָסטנ*, ער ,ראנגלט זיב מיט שטורעמ אונ קעלט"; ער , פײַערט סיגנאלנ.,, אונ עס ענטפערט אימ נאָר דאָס עכאָ פנ פעלד"; זײַנ הארצ װערט , פארגליווערט איג ברענענדיקנ פראָסט" אוג דער אופגייענדיקער ,מאָרגנשטערנ" װעט אים געפינעג ,טױט אפ זײַנ הײליקג פּאָסט",

מיט די סאָציָאל-דעמאָקראטנ פּאָלעמיזירט ער ניט מער. ער לאָזט עס איבער פאר די פּובליציסטנ. בלויז איג אייג ליד (, אונדזער אידעאלי 0-19ג דעקאבער) איז פאראנ אנ אַנצוהערעניש אפ פּאָלעמיק מיט די סאָציאל-דעמאָקראטנ. ער באקלאָגט זיב דאָרט, אז ,ניט אייג מאָל וועלג ,קלוגע ברידער" פוג אונדוערע ווּנדג מאכנ שפּאס" אונ ,אונדזער ברודער-האנט באגעגענעג מיט | שלאנגנ-גימט אוג ווילדג האס",

א עדעלשטאט באטראכט די ,פ. א. ש", אי װי פוֹיִער די ,װארהײַט"ן פאר זייג אָרגאג, ער באנוגנט זיכ ניט בלוין מיט שיקנ איר לידער אונ אמאָל אויכ אנ ארטיקל אָדער א קאַרעספּאָנדענצ. ער איז אויכ פארינטע- רעסירט אינ איר מאטעריעלנג צושטאנד אוג פילט זיכ אויכ בארופנ ארויס- צוזאָגנ זײַג מיינונג אינ רעדאקצ;אַנעלע אָנגעלענגהײַטג, צווישג זײַנע מא- נוסקריפּטג געפינט זיכ אנ אָנװוּרפ פוג א בריוו, געשריבנ צו דער רעדאקציע. פוג דער ,פרײַער ארבעטער-שטימע", אינ װעלכער ער פּראָטעסטירט, פאר- / װאָס זי האָט זיכ דערקלערט אינ נומער 6 (8 אװגוסט 1890) פאר א סאָ- ציאליסטיש-רעװאָליוציאָנערער (מיט דעמ נאָמעג יסאָציאליסטג -רעװאָליוצלאָנערג האָבג זיב דעמלט אָנגערופנ די ליגקע סאָציאליסטנ אינ אמעריקע אוג ענג- לאנד)! *. עדעלשטאט טײַנעט, אז צװישנ די 22 אָרגאניזאציעס, װאָס גיבנ אוויס די , פרײַע ארבעטער-שטימע", זײַנענ פאראנ אויכ אנארכיסטנג אוג סאָציאל-דעמאָקראטג אוג מע האָט ניט געטאָרט מאכג די ענדערונג אָנ זייער צושטימונג. | | | (וועג די רעדאקציע פוג , פּרײַער ארבעטער-שטימע" פארעפנטלעכט לי- דער פוג אנדערע דיכטער, געפיגט זי פאר נײטיק צו שרײַבנ עדעלשטאטג, | אז דאָס אין זײַנ שולד, װאָס זי האָט געמוזט געבנ א ,גאָר ניט געלוג- גענעמ געדיכט", װײַל ער האָט ניט צוגעשיקט זײַג געדיכט.,

* מע דארפ עס גיט צונויפמישנ מיט די עסערגי װאָס זײַנענ אנטשטאנעג אינ אָנהיב

פוג ‏ 8 24 יאָרהונדערט איג רוסלאנרי

77

אפ דער צווייטער קאָנװענשאָנ (דעמ 25 דעקאבער 1890) פונ די אָר-- גאניזאציעס, װאָס האָבנ ארויסגעגעבנ די ,פרײַע ארבעטער-שטימע" װערט דאָויד עדעלשטאט אויסגעװיילט אלס אנארכיסטישער רעדאקטער. פונ דער צײַצונג. אלס סאָציאליסטישער רעדאקטער איז אויסגעװיילט געװאָרנ י. אראָ-- נאָװיטש (ייִצכאָק-אײַזיק הורוויטש). עדעלשטאט איז געקומענ אלס. דע- לעגאט אפ דער. קאָנװענשאָנ (צוזאמענפאָר) לויט דער אופאָדערונג פוב. דער רעדאקציע פונ ,פרײַער אובעטער-שטיטע". אינ דעמ ברוו צו' אימ פונ דער ,פ.א.ש.", דאטירט ניו-יאָרק, דעקאבער 1890 דעמ 10-ט1, אין' אָנגעשריבנ פאָלגנדיקס:

,בּעסטער ד. עדעלשטאט !

| = הײַטע ערהאלטג אײַער בריוו. לאָזט מיה זײַנ פראנק אוג אײַב ערקלערנ, אז אײַערע בריוו' פאר די לעצטע צײַט טראָגג אפ זיב אנ ערביטערטערג כאראקטער. עפעס זײַט איר איב קאס אפ וועמענ, זײַט אומצופרידנ --- -- --- אָבּער איכ פארשטיי אײַכ. איר זײַט אומוויק װעגג דעמ- צושטאנד דער צײַטונג, איר האָט מוירע טאָמער שטארבּט זי אװעק, אוג איר האלט פאר אײַער. פליכט עפּעס צו טאָג איר אָפּצוהעלפנ: --נו, פּרײַנט, װאָס זאָלט איר טאָנ? עס. פארשטייט זכ אז איר װאָלט געקענט א סאכ טאָנ, װעב איר װאָלט געװענ געזונט אוב רײַכ, אָבּער יעצט -- קומט אונ זעט װאָס צו טאָנ: איר מוזט אָבּער קומענ ניט שפּעטער װי אפ דער קאָנװענציאָנ. דענ, אויבּ יאָ טאָג קענט איר פילע אופטאָב גור אפ דער קאָנװענצ;אָנ.

איב בינ באופטראָגט פוג קאָמיטע אײַכ צו שרײַבג װעגג דעמ. די קאָנװעיציאָב װעט בּא-- שטימענ, אויבּ די צײַטונג קענ, אָדער קענ ניט גײנ. גענויע רעכענונגענ, װעלכע מיר האָבּג גע- מאכט פאָריקע װאָכ, װעל איכ אײַב צושיקנ, אויבּ איר פארלאנגט. יעדנפאלס איז די קאָנװענציאָב. די -איינציקע, װאָס װעט קענעג אורטיילג איבער דער שיקזאל דער צײַטונג, אױב איר װעט גיט זײַג אפ דער קאָנװענצואָנ, װעט איר טאָנ א פעלער -- -- -- איר מוזט דאנ זײַנ!

אײַער פּ. א. פ ר א ג ק".

עדעלשטאט פאָלגט דעמ רופ פונ זײַנע כאװיירימ אונ לומט צו דער קאָנװענשאָנ. דער פריערדיקער רעדאקטער פּ. א. פראנק (ד-ר מעריסאָנ) װיל מער ניט טאָנ די שװערע ארבעט פונ רעדאקטירג די ,פ. א. ש.". נעמט עדעלשטאט אפ זיכ דעמ אאָכ. ‏ ער שטימט אױכ אײַנ, צומ ערשטג מאָל איג זײַנ לעבנ, צו קריגנ באצאָלט פאר זײַנ ליטערארישער אר- בעט;; דאָס איז פאר אימ געװענ א שװערער קאָרבנ. מיט 9 מאָנאטנ פריער (אינעמ.,מאָרגנשטעונ? פונעמ 0-21נ מארט 1890) האָט עדעלשטאט שטאָלצ. דערקלערט :; ,איכ פארקויפ ניט מײַנ מוזע פאר גאָלד!', אונ דאָס איינציקע געצאָלטס, װאָס ער פארלאנגט פונ זײַנע ,ליבע לעזער, שוועסטער אונ בדידער -- אֹיז ,ליבע צו פרײַהײַט"; ,הייליקע טאטנ" אונ ,ביטערער האס" (צומ סוינע). איצט אָבער, װענ ער האָט געמוזט אָפּנעבנ זײַנ גאנצע צײַט פאר דער רעדאקציע- ארבעט, האָט ער אײַנגעשטימט צו נעמענ דערפאר 5 דאָלאר א װאָכ, ער האָט עס געקראָגנ העכסטנס איינ מאָל אינ דרי װאָכני?ז... יויסעפ באָװשאָװער, עדעלשטאטס נאָכפאָלגער צווישנ די פּיאָנערג פונ דער ייִדישער רעװאָליציאָנערער ליד אינ אמעריקע, האָט ניט איבעהגעטריבנ, ווענ ער האָט געשריבנ איג זײַנ ליד ;צומ אָנדענק פונ דאַָװיד עדעלשטאט", אז דער לעצטער האָט געשריבנ ,זײַב. פּריי הײַט-ליד" --,דאָרעטיק, הונגעריק אונ מיד". /

18

,אופגעאָפּערט האָט ער אלעס: זיכ, זײַנ גאנצע חויזגעזיגר --- רויִק זיצג פונדערװײַטג

איז געװעג בא אימ א זיבר.,"

= דאָװיד עדעלשטאט נעמט איבער די רעדאקציע פונ א צײַטנג, װאָס איז געוועג אָפּיציִעל ,סאָצלאליסטיש-אומפּארטיייש" אונ פאקטיש פּארטיייש-אנאר- כיסטיש. זי איז געװוענ פּארטיייש-אנארכיסטיש שוינ מאכמעס דעמ אליינ, װאָס די סאַציאליסטג האָבנ געהאט זייער אייגענע סאָציאל-דעמאָקראטישע ,ארבעטער-ציי- טונג". דער צוזאמענפאָר פוג די 22 ארבעטער-אָרגאניזאציעס, וועלכע האָבנ ארויס- געגעבג די ,פ.א.ש.", האָט געװאָלט באװאָרענע: איר אומפּארטײישקײַט דורכ באשטימענ צוויי רעדאקטערס: איינעמ אנ אנארכיסטישנ -- עדעלשטאטנ אונ א צווייטנ. א סאָצ;אל-דעמאָקראטישנ -- י. ‏ אראָנאָװיטש (דאָקטער ייצכאָק-אײַזיק הורוויטש), + אראָנאָװיטש-הורװיטש איז שוינ דעמלט געװענ אנ. אױסגעשפּראָ-. כענער רעפאָרמיסט??ג, שויג איג זײַנ ערשטג ארטיקל איג דער / פ.א.ש ", אלס איר ,סאָצ;אל-דעמאָקראטישער רעדאקטער", אטאקירט ייצכאָק-אײַזיק די דײי. טשישע סאָציאל-דעמאָקראננ פאר. זייער ריכטיקער שטעלונג צו א גרופּע דײַ- טשישע קאפּיטאליסטנ, װאָס האָבנ געשאפנ אג אָרגאניזאציע קלוימערשט צוליב |אופבויענ א קאָמונע אינ א דײַטשישער קאָלאָניע איג אפריקע. די דײַטשישע סאָציאל-דעמאָקראטנ האָגנ דעמלט ריכטיק דעמאסקירט די דאָזיקע בּורזשואזע גרופּע אַלס פּאָשעטע קאפּיטאליסטישע רױבערס, װאָס שטרעבנ צו פארמאס- קירנ פאר דער ארבעטערשאפט זײיער אימפּעריאליסטישע קאָלאָניאל-פּאָליטיק. לוט ד"ר י. הירװויטש האָבנ געקאָנט ארבעטנ האנט בא האנט ניט בליז סאָצ;אליסטנ מיט אנארכיסטנ. ער איז אלעמאָל געװענ אוב פאר ,פיוזשאָנ", פאר יא פארייגיקטער טעטיקײַט פונ סאָציאליסטנ מיט פארשײדנערלײי בורזשואוע רעפאָרמיסטג. אונטער דעמ איינפלוס פוג אָט דעמ ,סאָציאליסט" אונ נאָר װאָס געקומעג פוג דער קאָנװענשאָג, װוּ ארבעטער-דעלעגאטנ האָבנ געפאָדערט א פארײ- גיקטג ארבעטער-פראָנט, אגיטידרט עדעלשטאט א געװיסע צײַט פאר אזא פּאָ- ליטיק, ער טוט עס אפ זײַנ שטײגער אינ פּאָעזיע אוג אינ פּראָזע. איג זײַג ליד ,א גוט װאָרט" ((פ, א. ש"., 15:16 יאנוואר 1891) װענדט זיכ דאָװיד עדעלשטאט צו די ,וועקערס" פונעמ ,פארשקלאפטג פּראָלעטאר" צו האנדלענ ,מענטשלעכ", צו האָבנ אינזינענ דעמ ציל" אוג ניט געבג קינ פּלאצ איג הארצנ ,פאר א קליינלעכנ געפיל"; ניט צו פארגעסנ ,פאר װאָס מיר קעמפנ"; ניט צו פארגעסנ, אז פאר דער טיר .,שטײט די מאסע", װאָס ,בלוטעט" אוב , לײַדט אָנ. א שיה". | | | | וק = אי זײַנ ארטיקל ,מיט װעמענ קעמפנ מיר ?" (דאָרט) פאָדֶערט ערעל- שטאט, אז די ארבעטער-פארטייענ זאָלג צווישנ זיכ ניט קעמפנ. ער רופט אויס: גידער מיט דעמ פארפעסטעטנ פּארטײאָבּערגלױבנ! לאָמיר ריכטג אונדזערע ואפג קעגג

אונדזערנ ווארב פײַנט ! לאָמיר פארווענדג אונדזערע קרעפטע אינעט גהויסג פֿרײַהײַס-קאמפ פאר דער אונטערדריקטער מענטשהײַט, לאָז איעדער טאָג זײג פליכט! לאָז איעדער פארטרעסב

79

זײַנ טלאצ אפנ סאָציָאלנ שלאכט-פעלד! אונ די צוק נפט װעט אונד! באװײַזנ,. װער פונ אונדו האָט מער רעכט געהאט איג זײַנע סאָציאָלאָגישע אָנשױוּננענן וועמעס וואפנ זײַנעג שארפער אונ וועמעס הארצ האָט געטרײַער געשלאָגנ פאר דער ליבּנדער. מענטשהײַט", =

אינ אָט דער אגיטאציע האָט געשטעקט ף" פאָליטישע נאלווקמט, סיי אנארכיסטישער עקלעקטיזמ, סײַ א פּרוּוו צו מאנעוורירנ אינ אזא פּער;אָד, װענ די אנארכיסטישע באוענונג אינ אמעריקע האָט שױנ אָנגעהױבנ גײנ בארג אראָפּ, עס האָט אָבער מער געשטימט מיט עדעלשטאטס טעמפּערא- מענט, װענ ער האָט מיט א װאָכ פריער ארויסגעשטעלט דעמ לאָזונג ,קיינע קאָמפּראָמיסנ. אונטער קיינע אומשטענדב !* (, רעװאָליוצ;אָנערע. טאקטיק", ,9 א. ש.י, פיטג יאנוואר 1891) אונ האָט גלײַכצײַטיק גערוֹפנ' (איג זײַנ ליד ;ואכט אום !") זײַנע ,בראווע קאמעראדנ" ארויסצוטרעטנ אפ די ,קאמפס-בא- ריקאדנ". אלנפאלס האָט זײַנ רופ פאר א פארייניקטער ארבעט פונ די אנאר- כיסטנ מיט די סאָציאליסטג ניט געפונענ קינ אָפּקלאנג בא קיינ איינ צאך. די | צײַט פונ סטאמ רעװאָליציאָנערער פּראָפּאגאנדע איז שוינ געװענ פאָריבער, אונ אינעמ פּעריאָד פוג קאַנקרעטע טאָגטעגלעכע ארבעטער-קאמפנ איז שוינ מער ניט געװענ קינ אָרט פאר א פארײניקטער טעטיקײַט פונ סאָציאליסטנ מיט אנארכיסטנ. אפילע דער לאָנדאָגער ,ארבעטער-פרײיַנט", װאָס האָט דעמ טיטל ,סאָציאליסטיש-אומפּארטיייש" שטאָלצ. געטראָגג פינפ יאָר נאָכאנאנד, איז באמ אָנהײב פונ די 90-ער יאָרנ מיט יעדנ נומער געװאָרג אלצ כער אויסגע- שפּראָכנ אנארכיסטיש. די פצרייניקטע טעטיקײַט פוג די אנארכיסטנ מיט די סאָצלאליסטנ איז אויכ אינ לאָנדאָנ געװענ צעשפּאָלטנ. דער לעצטער אומפּאר- טײייִישער רעדאקטער ק, גאלאָפּ, האָט אינ אָנהײב פעווראל 1891 שױנ זיכ געמוזט אָפּזאָגנ פונ זײַנ אמט, בלויז מאָריס ווינטשעווסקי האָט אומזיסט נאָכ גע- פּרוּווט א געוויסע צײַט אײַנהיטנ די סאָציאליסטישע ;אומפארטיישקײַט" פונ די 80-ער יאָרנ,

דאָװיד עדעלשטאט האָט דעריבער זיכ בּאניט צו מאכנ די .פ. א. ש." פאר אוֹיס אומפארטיייש. אזיווי די אָפיציִעלע ריכטונג פונ דער צײטונג האָט באדארפט אנטשיידנ װערנ פונב דער מ ערהײַט אָרגאניזאציעס, װאָס גיבנ זי ארויס, האָט זיכ עדעלשטאט צו זיי געװענדט מיט זײַנ נײַעמ פּלאנ. אינ זײַג ארכיוו געפינט זיכ א ניט-פארענדיקטער אָנווּרפ פונ א בריוו צו די ,גענאָסנ אונ דעלעגאטנ פונ קאָנװענציאָנ", אינ וועלכנ עדעלשטאט מאכט זי אופמערקזאמ, אז זייער בּאשלוס איבערצולאָזג די ,פ.א.ש." אלס אנ אומפאר- טיייִשע צײַטונג האָט ניט געקאָנט דורכגעפירט װערנ. ,די צײַטונג,--שרײַבט ער, -- האָט דאנ אָנגענומענ איר ווארע ריכטונג-- די אנארכיסטיש-קאָמוניס- טישע". דאָס װאָרט אומפארטיייִש איז אָבער , נעבליבנ שטעקנ" אפ איר פּראָגראמ, אונ יעדערער פארטײַטשט עס ,נאָכ זײַנ געשמאק". דער רעזולטאט איז, אז דאָס פירט ארײַג די צײַטונג אינ פארשיידענע מיספארשטייענישנ אונ ,ווארפט א שאָטנ" אפ איר פאָני. ‏ /

אנערעכ אינ דער זעלביקער צײַט באמיט זיכ ערעלשטאט - צו געבנ זײַנ אנארכיומ א וויסנשאפטלעכע באגרינדונג. ער פּרוּװט עס טאָנ אינ זײַנע אר-

0

נץמוס" (דעמם 6-טג פעווראל). אינעמ ערשטג ארטיקל פארבײַט עדעלשטאט מארקס-ענגעלס רוֹפ; ,פּראַלעטאויער פוג אלע לענדער, פארײיניקט זיב !" אט זײַנ אייגענעם רוס ,פּראָלעטאריער פוג אלע לענדער, באװאָפּגט אײַכ!" איגעם צווייטג ארטיקל טרעט ארויס עדעלשטאט פאר ;אבטאָלטטער הערשאפטלאַ- זיקמנט" איג דער צוקינפטיקער געזעלשאפט. ער װיל ניט װיסג פוג קינ שומ מעלוכע, איג װאָס מאר א פורמ זי זאָל גיש זײב ע. איז קעננ יעטװידג אײטאָריטעט, װאָס מאי א: אינהאלט צ' זאָל ניט האָבנ. דער גאנצע- אר טילט אין וזורכנ:זאפט מיט אנארכיסטישג פארשטעלונגענ ידגב דער מעלופע, װאָס איז, לוט 9 ניגס אויסדרוק, ,געפּלאָנטערט אוג ניט-ר עװאָלײצלאָנער".זיו

שיקלעג ,ראדיקאלע טעטיקײַט (דעמ 23-טנ יאנוואר) אוג , אנארכיזמוס-קאָמו-

חי אלע עג רכיסטג, װאָס נאנעמענ אידעאליסטיש דעם װעב מוב מעלופע, באציט זיב ערעלשטאט גענאטיון צו יעטװידג מיג רעװאָלװציאַנגרע מאס, ער לייקנט די רעװאַלײצלאָנערע ראַליע, װאָט עס קאָג שפילג די מעלוכע- מאכט אי די הענט פונ דעם זיגרשכג פּ'אָלעטאריאט--אינ פולב קעגנוא" טור דעמ, װאָס מארקט אוב ענגעלס האָבג געלערנט זינט 1846 / האָבג דערקלערט, װי ענגעלט מאכט אופמערקזאמ אינ זנ באקלנטב בריוו צו די אמעריקאנער ארבעטער. צז איינער פוג די ענדלעכע רעװל- טאטג פוג דער קומענדיקער פּראָלעטאדישער רעװאָלײציע װעט זײג די שטר פענווילזע אומלייזונג, אונ אינעמ לעצטנ סאכאקל, פארשווינדונג פוג דער פּאָי ליטישער אָרגאניזאציע, װאָס רופט זיב מעלוכעי, װאָרעם {מיטג פאר- שװנדג פונ דער פארמעגלעכער מינדערהײט װעט אכ פארשהינדג די גילטיקיט אינ א באװאָפּנטע אונטערדריקינג אָדער איג מעלוכע-מאכט". ,קעדיי צו דערגרייכג צו אָט דעמ אונ צו די אנדערע א סאכ ויכטיקערע צילנ פו דער קומענדיקער סאָצ;אלער רעװאָליציע, מוז אָבער דער ארגעטער-קלאס צוערשט פארכאפג די אָרגאניזירטע פּאָליטישע מאכט פונ דער מעלוכע אוג מיט איר הילפ ברעכנ דעמ וידערשטאנד פוג דעם קאפיטאליסטישנ קלאס אוג רעאָרגאניזירג די געזעלשאפט". דאָס אין פּונקט דער קעננוזאצ צו דעם , אנארכיסטישנ אומזינ", װאָס אגיטירט ;אָנצוהײבנ די פּראָלעטארישע רעװאָליוציע מיט אַפּשאפנ די פּאָליטישע אָרגאגיזאציע פוב דער מעלוכע". גראָד דורכ דער מאכט פוב דער מעלוכע -- װײַוט אָנ ענגעלס--קאָג דער זיגרײַכער ‏ פּראָלעטאויאט אונטערדריקג זײַנע קאפּיטאליסטישע סאָנים אב דורכפירנ יענע עקאָנאָמישע רעװאָליוציע פוג דער געזעלשאפט, װאָס אָנ איר װאָלט זיב דער גאנצער זיג געמווט עגדיקג מיט א נײַער מאפּאָלע אוג מיט א מאסנ-אויסשלאכטונג פונ ארבעטער אוי װי דאָס אין געװעג נאָכ דער פּארי- זשער קאָמינע". יי עדעלשטאט גיט אָפּ א סאכ פּלאצ ציג זײַנ ארטיקל ,אנארכיזמוס אונ קאָמוניזמוס" אפ אױיסצומאָלג די װײַטע צוקונפט. ער רעדט דאָרט וועגנ פארגיכטג די קאפּיטאליסטישע געזעלשאפט דורכ ,א געוואלדיקע סאָציאלע רעװאָליו- ציע". ער זאָגט, או די קאפּיטאליסטישע געזעלשאפט װעט נִיט (אָפּנעבר אירע פּריווילעגיעס אונ אירע אָנגעװױבטע רײַכטימער אָנ א ביטערג בלוטיקנ

6 ייד 6489 81

קאמפ". עדעלשטאט זאָגט אָבּער דגָרט קינ איינ װאָרט ניט מיקויעכ די ועגנ, װאָס פירנ צו דער פארניכטונג פונ דער איצטיקער קאפּיטאליסטישער אָרדע- נונג. דאָס שטימט אינגאנצנ מיט עדעלשטאטס ביטל-באציונג צומ קאמפ פאר די טאָג-טענלעכע נויטנ פונ די ארבעטעד-מאסנ, דערינ אויכ צו אוא קאמפ-מיטל, װי שטרײַקנ. ,צו װאָס שטרײַקנ פאר דאָס שטיקעלע שקלאפנ-ברויט ?'-- זאָגט עדעלשטאט, װענ מע קאָנ בעסער ,שטרײַקנ פאר א פרײַע װעלט". איג זײַנ ליד ,דער לעצטער שטרײַק" (דאָרט, 1-טנ אװגוסט, 1890) פּראָקלאמירט טאַקע עדעלשטאט, אז ניט ,בריט אָדער ארבעט!", נאָר ,טױט אָדער פריי- הײַט!* דארפ זײַנ דער פּראָלעטארישער קריגס-געשרי.

,פאר דיזנ גרויסג אלוועלטלעכג שטרײַק

פארייניקס זיכ ארבעטערימאסג---

ועג איר געװוינט שוינ דאָס שקלאפנברויט,

בלײַבט (נאָכן הונגעריקע אפ די גאסב'.

דעמ זעלביקנ געדאנק, אן די גאנצע ענערגיע פונ די מאסנ דארפ גע- זאמקט װעונ פארנ ,גריסג אלװעלטלעכנ שטרײַק", פאר דעמ ,לעצטנג שטרײַץ אונטער דער רויטער פאָנ!" פאר דער סאָציאלער רעװאָליוציע, או. אז דער קאמפ פאר שײלװײַזע דעראָבערונגענ איז א װידערשפּרוכ דערצו, דריקט אויס עדעלשטאט אױכ אינ א גאנצער רײ אנדערע ארטיקלענ. אינ די ,טאנעס-פראגנ" (20-טנ יאנוואר 1891) גיט ער דעמ פאָרצוג דער באלדיקער צוגרייטונג צומ ,ל עצטנ שטרײַק" לעגאבע יעטװידער אנדערער טעטיקײַט. איג זײַנ ארטיקל ,װערטער אונ טאטנ" (13-טנ פעווראל) דערקלערט עדעל- שטאט, אז איצט , אין אונדזער הײליקע פליכט פאָרבארייטנ דאָס ארבעטער- פאָלק פארנ קוגענדיקנ שפורעמ" אאו. אינ זײַנ ליד ,דער װאמפּיר אוב. די קנעכט", װאָס ער האָט פארעפנטלעכט מיט איליוסטראציעס פונ אנ אר- טיסט (דאָרט, 6-טנ מארט), שילדערט עדעלשטאט, װי דער פעטער, ברייטער ,ואמפּיר פונ מענטשנ-בּלוט" קלערט זיכ אזוי;

,װאָס שרעקט מיכ אײַער יוניאָנ-מילכאָמע ? אמ ענדע בלײַבּ איכ דאָכ בּאָס !

נאראָנימ ! איר נעמט פונ אונדז געקאָמע ! מיט װאָס 1,. מיס א שנעל איב נאָז?*

מיט אנארכיסטישער זעלבסטבארימערײַ רעדט עדעלשטאט ועגנ דעמ, אז דער קאפּיטאליסטישער וואמטיר האָט מוירע בלויו פאר די אנארכיסטנ, װאָס ,גיבנ אמאָל א באָמבּע א שלײַדעו", אז עס ,ציטערט זײַנ שקלאפנ-טראָג!* אז אָט דער וואמפּיר שרעקט זיכ גאָר ניט ,פאר די דומע קנעכט" (אונ / דומע קנעכט הייסנ בא אימ אויכ די אלע, װאָס פירנ א קאמפ פאר שײלװײַוע. דעראָבעוונגענ), װאָס , קרעכצנ אונ... שלעפּנ װי פערך וי

,זײ פאנגענ אָנ אמאָל בריקעװענ, שרײַעג, זי ווילנ מער האָבער אוג גראָז..

אוג װי מע גיט זײ א ביסל צומ קײַענ, לעקנ זי װירער דעם באָס?

מיט דומע קנעכט קאָנ מענ. נאטירלעכ, ניט דורכפירנ קיינ סאָ- ציאלע רעװאָליוציע. דאָס האלט אָבער ניט אָפּ עדעלשטאטנ פונ וענדג זיכ | צו די זעלביקע ,שקלאפנ", זי זאָלג זיכ נעמענ , צו די הייליקע מעכטיקע וואפג".

ודי שרעקלעכע ליידנ פונ די ארבעטער, פוג אײנ זײַט, אונ דער שוואכער אַפקלאנג, װאָס די אנארכיסטישע אגיטאציע האָט געפונענ צוישנ די ארבע- טער-מאסנ, פונ דער אנדערער זײַט, ברענגענ עדעלשטאטג צו ייעש-שטימונ- גענ. זײי רופג בא אימ ארו'ס א ריי לידער דורכגעזאפטע מיט טרערג. איב וײַנ ליד ,אפ א באל" (דאָרטנ, 10-23 יאנוואר) שטעלט עדעלשטאט זיכ פאָר אלט , בלאסער טרוימערי, װאָס שטייט ,געזונקענ דעמ קאָפּ אפנ ברוסט, װעג זײַנע שװועסטער אהו ברידער זינגענ אונ טאנצג מיט לוסט"". ער שטײט אנ דענקט, אז מאָרגג ,װעט די העסלעכע טיראנלל ווידער דריקנ אוג ווערגנ די קינדער פונ שקלאפּערײיַ"; אז ,די שיינע אױגנ, װאָס בליצנ יעצט מיט ליבע אוג מוט, וועלג זײַג פּײַכט מיט טרערנ אונטער דעמ אויסבייטערס |עלספּלואטאטערסן} רוט"; אז ,די בעקלעכ, װאָס בליענ יעצט װי א ראָזע שײַנ, וועלנ פונ שמערצנ ווערנ בלאס װי א מארמאָר-שטײג",

,אזוי דענקט דער בלאסער סרוימער --ד ער דעגקט אוג שטייט אלייבןּ -.

אלייג װי א שטורעמ-װאָלקג 198, אלייב װוי א פעלרזג-שטיג,

=== די קאָמבינאציע פונ ‏ בלאסנ טרוימער" מיננ , פעלדזנשטייג", פוג ייעש מיט ראָמאנטישנ פאטאָס אי בִּיז גאָר כאראקטעריסטיש פאר דער קליגביר- גערלעכער װידערשפּרעכלעכקײַט פו דער אנארכיסטישער וװעלט-אַָנשױוגג19, פונ יענער צײַט שטאמט אױכ ערעלשטאטס ליד ,זעגט מיט לוסט" (דאָרט, 3טנ פעווראל) -- אג ענטפער צו די, װאָס פאָדערנ פונ אימ, ער זאָל אופהערג ווייגעג אי זײַנע לידער, ער אאָל זינגעג מיט לוסט. ערעלשטאט ענטפערט דערופ, אז ,גוט איז דעמ, װאָס אין קייג דענקער, גוט איז דעמ, װאָס אין קייג דיכטער !" | | מיט א װאָכ שפּעטער (פעװודאל 20) שטרענגט זיכ עדעלשטאט אָב צו טרייסטג אָנשטאָט צו קלאָגנ. אינ א ליד ,ניט אײיביק" טרײיסט ער, אז ניט אייביק װעט דער קנעכט בויעג פאר זײַנע טיראנעג פּאלאצג אוג פאר זיכ פינצטערע טפיסעס. עס מוז קומענ דער פרילינג ,מיט זײַנ הײליקנ זאָנעג- שײַנ, אינ ועלכנ עס לאכנ די בלומענ אוג עס פליסט דער לעבנס-װײַנ". ער פאָדערט אופ זײַנע ברידער ;ניט ארונטערצולאָזנ די קעפּ אונ ניט צו שטײג אפנ האלבנ װעג", נאָר צו גײג ,פאָרװערטס צומ הײליקנ צװעק". עדעל- שטאטס טרייסט-ליך קלינגט אָבער אָנ א שיר שואכער וי זײַנ טרערג- ליד, װי אינ א סאכ אנדערע זײַנע לידער, בוענגט עדעלשטאט ארײַג אויכ איג דער ליד ,זינגט מיט לוסט" זײַג פּראָפּאגאנדע פאר א פאריניקונג פוג. אלע ארבעטער. ער דערקלערט, אז די אָרעמע ארבעטער ;לײַדנ, װײַל זי האָבנ קינ פארשטאנד אום צו רײַכנ זיכ װי ברידער אינ דעמ פרײהלט-

קאמפ די האנט". װי אומעטומ, װײַזט עדעלשטאט אכ דאָ ניט אָנ, ארומ וועלכע קאָנקרעטע אופנאבעס די ארבעטער זאָלנ זיכ פארײײניקנ,

אנ אויסנאמ צווישנ עדעלשטאטס לידער פונ יענער צײַט איז א רוסישע ליד מיט אנ עננלישנ נאָמענ --,איט װאָס איי דרימ" --,עס איז געװעג א כאָ- לעמ" (,9. א. ש.", 1030 יאנוואר). דאָװיד עדעלשטאט שילדערט דאָרט דאָס צוקינפטיקע רוסלאנד אינעמ גײַסט פונ די רוסישע פאָלקיסטנ, פוג די , גאראָדאָװאָלצעס', מיט װעלכע עס װאָגג דעמלט סימפאטיױירט קימאט אלע רוסיש-יידישע ראדיקאלנ, סײַ אנארכיסטנ ס סאָציאליסטנ, איג ענג- לאנד אונ אינ אמעריקע. אפנ אַרט פונעמ קרעמל אינ מאָסקוע זעט עדעל- שטאט שטיינ מאָנומענטג פאר סאָפיע פּעראַָװסקאיא, פאר זשעליאכאָװנ, פאר העסע העלפמאנ אדג. די ,באסטיליע' (פּעטראָפּאװלאַװסקער פעסטונג) אין. צעשמעטערט. דער צאר איז פארשיקט קינ סיבֿיר. ייִדג האָבנ גלײַכע מענטשנ-רעכט. | |

אינ יענער צײַט האָט זיכ עדעלשטאט נאָכ ניט געקענט פאָרשטעלנ, אז דער רוסלענדישע ארבעטער-קלאס װעט פונ זיכ ארויסברענגענ אזינע פירער אונ העלדנ, װאָס איג פארגלײַכ מיט זײ װעלנ פארבלאסט װערג די געשטאלטנ פונ די קליינבירגערלעכע פאָלקיסטישע העלדנ. דעמ ייִדישנ רע- װאָליוציאָנערנ דיכטער מיט 44 יאָר צוריק איז אױכ ניט אלנגעפאלנ אינ געדאנק, אז די סאָציאלע רעװאַליװציע דארפ קלאל ניט צעשמעטערג די פּאלאצנ פונ די פריצימ אוב קאפּיטאליסטנ, אז זי קענ בעסער אוסניצנ די דאָויקע פאלאצנ פאר די ארבעטער-מאסג. ‏ |

| 160 שטעלונג צו פראגעס פונ טאָגטעגלעכנ קלאסנקאמפ

דאָס דערמאָרדג די טשיקאגעוי רעװאַליציאָנערע ארבעטער-פירער האָט טײילװײַז אָנגעצײיכנט עדעלשטאטס װײַטערדיקג געזעלשאפטלעכ-פּאָליטישג וועג. זייער דערמאָרדונג דורכ דער קאפּיטאליסטישער מעלוכע האָט איג אים אופגעװעקט א שטארקע אקשאָנעס פאָרצוזעצנ זײיער רעװאָלײװציאָנעונ קאמפ. זי זײַנעג פאר אימ שטענדיק א קװאל פונ באגײַסטערונג. עדעלשטאט האָט אָבער געהאט א ביז גאָר קנאפּנ אינטערעס צו די פראגעס פונ טאָג- טעגלעכנ קלאסנקאמפ. באזונדערס װײניק האָט ער זיכ אינטערעסירט מיטנ טאָגטענלעכנ קאמפ אפנ עקאָנאָמישנ געביט, מיט אֲרגאניזירג די ארבעטער אינ טרעד-יוניאָנס. גראָד צומ עקאָנאָמישנ קאמפ, װאָס האָט געפאָדערט פונ יעדער ווירקלעכנ ארבעטער-רעװאַליציאַנער א סאכ אױסגעהאלטנקײַט, פאר- הארטעװעטקײַט,. געדולדיקײַט, פײיקײַט צו געבנ אפ קאַנקרעטער טאָגטעג- לעכער ארבעט דעמ שארפסטנ וידערשטאנד די אגענטג פונעמ קאפּיטאל איג די ארבעטער-רייענ, קעדיי אלינצוגלירערנ דעמ דאָיקנ קאמפ אינעמ גאנצנ קאמפ פאר פארניכטנ די הערשאפט פונ דער בורזשואזיע, - גראָד צו אָט

84

דעמ ‏ ארבעט-געביט האָט זיכ עדעלשטאט באצויגג מיטנ גרעסטנ ביטל. אוג אינ דעמ האָט זיכ טאקע באזונדערס בילעט ארויסגעװיזנ די קלײגביר- גערלעכע נאטור פונ עדעלשטאטס רעװאָליוציאָנערישקײַט, װאָס איר באזע איז געװענ די ייִדישע אימיגראנטנ-מאסע. | |

דער שטראָמ פונ עמיגראציע האָט קעסיידער געבראכט נײַע רעקרוטנ פאר די שוויצ-פאבריקנ. גרויסע מאסנ פוב אָט די נײַע שאפּ-ארבעטער זײַנענ געװענ נעכטיקע קליינבירגער, זי זײַנענ געװענ אנטוישט אונ פאר- ביטערט: זײי האָבנ זיכ גאָר אנדערש פאָרגעשטעלט ,דאָס גאָלדענע לאנד". פאר אָט דעמ עלעמענט, װאָס איז, פונ איינ זײַט, געװוענ פארביטערט קעג דעמ קאפּיטאליזם אונ, פונ דער צװיטער זײַט, האָט ער ניט אופגעהערט צו טרוימענ װעגנ צוריק פארנעמענ אנ אָרט איג דער קאפּיטאליסטישער געזעלשאפט אלס אייגנטימער, -- פאר אָט דעמ מינ נײַע ארבעטער איז דער פלאמיקער רופ פון יאָהאנ מאָסט אונ פונב אנדערע אנארכיסטישע רעדנער געװענ באלזאמ פאר די צעװייטעקטע הערצער. זיי איז געװעג לײַכטער זיכ צו באגײַסטערנ פאר א ניט-קלאָרער פּראָנראמ פונ צעשטערג מיט איג קלאפ די קאפיטאליסטישע געזעלשאפט--פאר א פּראַגראמ, װאָס שטערט אגעוו ניט צוצופּאסנ זיכ צו דער קאפּיטאליסטישער געזעלשאפט, איידער צו דערגרייכנ די פארניכטונג פונ דער קאפּיטאליסטישער אַָרדענונג דורכ אנ אָרגאניזירטג אונ דויערנדיקנ, הארטנעקיקנ קלאסנקאמפ -- פּאָליטישנ אונ עקאָנאָמישג. |

אויכ דאָװיד עדעלשטאט איז זינט די בלוטיקע געשעענישנ איג טשי- קאגאָ א קעגנער פונ יעטװידער פּאָליטישער טעטיקײַט אינ די גרענעצנ פונ דער קאפּיטאליסטישער געזעלשאפט. ער באנוגנט זיכ ניט מיט װייני- קער, װי מיט ‏ לעצטנ שטרײַק" פאר דער סאָצ;אלער רעװאָליציע. יערע אנדערע טעטיקײיט, אויכ דעמ פּאָליטישנ קאמפ פאר אנ אכטשאָעדיקג אר" כעטטאָג, באטראכט עדעלשטאט פאר א צײַט-פארלוסט אונ פאר א פּשאָרע מיטג קאפּיטאליזמ, |

דאַװיד עדעלשטאט, וועלכער איז געווענ קעטיידער דורכגעדרונגעג ביט דער אנארכיסטישער פּסעװדאַ-דעװאַלײצ;אָנערישקײַט, איגנאָרירט אינגאנצג די קאָמפּליצירטקליט אוג קאָמבינירטקײַט פונעמ פּראָלעטארישנג קלאסנקאמפ, װאָס פאָדערט אַנצוװוענדנ אוב צו פארײגיקנ די פארשײזנסטע פאָרמעס פוב עקאָנאָמישער, פּאָליטישער אונ קולטודעלער ארבעט צוליב אָרגאניזירג עמ ארבעטער-קלאס אוג צוגרייטנ אימ צו די גרויסע אנטשײדנדיקע קלאסנ-שלאכטנ. װאָס פאר א קאַנקרעטע פראגע עדעלשטאט זאָל ניט באהאנדלענ, האָט ער ניט קייג אנדער ענטפער, וי טייקעפ דורכפירג די סאָציאלע רעװאַליציע. ער װיל דעריבער צוערשט גאָרניט טראכטב װעגנ קינ אנדעד זאכ, װי נאָר וופנ דאָס ,פאָלקי דירעקט אפ ,שלאכט-באריקאדנ" אוג , קלינגעג אינ די פּרײַהײַטס-גלאָקנ". אלס א רעדאק- טער פונ א װאָכנבלאט פאד 'ארבעטער-מאסנ אונ געשטויסנ דורכנ פאקט, װאָס די סאָצ;אליסטישע ארבעטער-טצלילונג" באהאנדלט די טאָגטעגלעכע לעבנס.

59

דערשײַנונגענ, ווערט אָבער עדעלעטאט װאָס װײַטער אלצ מער געצװונגל: צו נעמענ שטעלונג צו די טאָגטעגלעכע עקאָנאָמישע אונ קולטורעלע נױטנ פונ די ארבעטער-מאסנ. ער װערט געצווּנגענ צו פאָרמולירנ אנ אנארכיסטישע פּראָנראם פונ טאָגטעגלעכער עקאָנאָמישער אוג קולטורעלער טעטיקײַט,-- אלס קאָנטדאסט צו דער סאָציאל-דעמאָקראטיע. צומ ערשטנ מאָל טוט עס עדעל. שטאט אינ זײַנ ארטיקל ,דער װעג צומ צילי (דאָרט, 20-27 פעווראל) נאָר באלד פונ אָנהײב אנטפּלעקט זיכ דאָ די גאנצע ניט-קאָנקדעטקײַט פונ דער דאָזיקער אנארכיסטישער פּואָגראמ. ער הײבט אָנ זײַנ ארטיקל מיט א שארפער אטאקע קעגנ דעמ פּארלאמענטאריזמ. עױעלשטאט איז אפילע קעגנ אוסניצנ דעמ ואל- קאמפ פאר סאַציאליסטישער אג'- טאציע. ער באשולריקט די סאָציאליסטנ, אז זייער וואל-קאמפאניע באטײַט ,אגיטירט נאָר פארנ ,קריכעליומוס", דה. קריכט, אונ איר װעט דערקריכנ אהינ איג דער גלענצנדער בלאָטע, װוּ עס זיצנ אלע אונדזערע פּראָמינענטע שװײַנענ... אונ דאנ".,. דאָװיד עדעלשטאטס אויספיר אין:

עווילב מיר אָבֶּער פּיאָפּאגאנדירג סאָציְאליזמ, האָבנ מיר דערצו א גאנצ ברײס פעלר. יטויזנטע גיטע געלעגנהײַטנ. װײיגיק זײַנענ דאָ יוניאָנס, פּארטיײי-בּילדונגס-פאריינענ, ארכעטשי- קלובג ? זײַנע: די פאר אײַכ װײניק, בויט נײַע! װאָרעמ ניט אגיטירג אינ די טענעמענט-הײ- זער, איג די נאסע בייסמענטס | קעלערס), װוּ עס שמאכטג טױזנטער פינצטערע שקלאפנ, װאָס דענקענ, אז אזוי דארט עֶס זײַנ, אז אזוי האָט געװאָלט דער הימלשער אלעקסאנדער דער 3-טער! גײט אהינ --צו די עלענדע, גרױטלאָזע, אָפּגעריסענע, אָפּגעשליסענע פּראָלעטאריער אוג בױט דאָרט א ווארע סריבונע. טראָגט ארײַנ א שטראל פונ ליכט, א שטראל פונ האָפּענונגענ איבג די קאלטע גריבער פונ אײביקער שקלאפערט, הונגער אונ פארצװײפלונג. רופט זי ארויס פנ זײער פינצטערניש איג די ליכטיקע רײענ פוג בּאװוּסטג |באװוּסטזיניק:| פּראָלעטאריאט!*

דאָס זײַנענ אָבער בליז װערטער אָנ א קאָנקרעטנ אינהאלט. פאקטיש װײַזט דאָ עדעלשטאט ניט אָנ, װאָס פאר א קאָנקרעטע לאָזונגענ מע דארם ארויסשטעלנ אפ יעדג געביט אינ יעדער ארבעטער-אָרגאניזאציע, קעדיי צו מאָ. - ביליזירג די ארבּעטער צומ קאמפ קעגנ דער בורזשואזיע, זײַנע מעליצעס: בוי- עג ,א ווארע טריבונע", ארײַנטראָגג ,א שטראל פונ ליכט", ,א שטראל פונ האָפענונג" אנטהאלטנ אינ זיכ ניט קינ שומ פּראָנראמ פוג טעטיקײַט--ניט קינ פּאָליטישע אוג ניט קיינ עקאָנאָמישע.

קינ רעאלע פּראָגראמ פארמאָגנ אויכ ניט די אנדערע ארטיקלטנ עדעל- שטאטס פוּנ יענער צײַט. אינ זײַנע קורצע לײט-ארטיקלענ אונטערנ נאָמענ ,רעדאקציאָנעלע נאָטיצנ" קאָמענטירט עדעלשטאט די פארשיידענע טאָג-נײַסג. אע דעמ ערשטנ נומער ,פ.א.ש.*, װאָס ער האָט רעדאקטירט (9-טנ יאנוואר 1891), שרײַבט עדעלשטאט איבער דער ,מאסנ-מערדערײַ אפ אָרעמע אינדיאנער דורכ יענקישנ ציוויליזירער", אינ די װײַטערדיקע נומערנ שרײַבט ער ועגנ ,הונגער אונ קעלט אונג ארבעטלאָזיקײַט" אינ אײראָפּע אוג אינ אמעריקע (6-טנ פעוו- ראל); ועגנ דער ,,אומזיכערקײַט אונ אומבאשיצטקײַט פונ ארבעטער-לעבן" /20-טג פעווראל); וועגנ די ,נײַע פארפאָלגונגענ אינ רוסלאנד אפ יידנ או פּרײַהײַט-קעמפער" (6-טנ מארט); װעגנ די ,פירער פונ ,נײַסט אונ לײבאָר", װאָס האָבג פאראטנ די ארבעטער" (2-טנ אפּרעל) אאװ. אפ אלצ האָט

8 6

דאָרט עדעלשטאט די פאריינפאכטע אונ שאבלאָנע אנארכיסטישע פראזע װעגנ דער פארניכטונג פונ דער קאפּיטאליסטישער געזעלשאפט. עס פעלט אָבער בא אימ אינגאנצנ ,דער וועג צומ ציל", די בויק צווישנ דער קעגנווארט אונ דער צוקונפט, | | אפ דעמ זעלביקנ שטייגער זײַנענ אויכ געשריבנ זײַנע לענגערע ארטיקלענ (דאָסראָװו אונטערגעשריבנ ,ד. עדעלשטאט" אַדער ,ד. ע."). אינ זײַג ארטיקל ,די וועלט, איג וועלכער מיר לעבג" (6-טנ מארט) װײַוט עדעלשטאט אָנ, א די וויסנשאפטלער : ,דאָקטױרימ, אדװאָקאטנ, פּראָפּעסאָרנ" זײַנענ ניט ,מער וי פדעכע געלט-מאכער". עס גייט זײי ניט אָנ, װאָס ארומ זײי ,לײַדג, שמאכטג טויזנטער אוג טויזנטער מענער, פרויעג אוג קינדער!* עדעלשטאט דערקלערט דאָרט, אז ,די קונסט איז יעצט א שקלאפג פונעמ גאָלדענעמם קאלב, א גע- יפאלענער ענגל, װאָס ליגט אינ שמוצ פוג אונדזער נאָכ-געלט-דורשטנדער וועלט". אינ אנ אנדער ארטיקל פוג יענער צײַט ,נידער מיט שקלאפערלל" (720טנ מאױט) טרעט עדעלשטאט ארויס זײיער שארפ קעגנ דער קאפּיטא- ליסטישער פּרעסע, וועלכע ער דעמאסקירט אלס א באזנדער מל;עסנ א גיפטיקג סוינע פונ די ארבעטער-מאטנ, אינ קעגנזאצ צו די פּיאָנערג פוגעמ , פּאָרװערטס-סאָציָאליזמ", װאָס האָבנ שױינ דעמלט אָנגעהױבג זיכ אונטערי צולעקנ צו די גוירים אוג מאכטהאָנער, איז דאָװיד עדעלשטאט אויס- געטראָטג מיט א שארפנ ארטיקף אונטערנ נאָמענ , באראָנ הירש" (דאָרט, 7טנ ‏ יוף) אונ אָנגעװיזג אפ דעמ סאמ, װאָס עס פארמאָגט די בורזשואזע פילאנ- טראָפּיע. עדעלשטאטס אויספיר איז געװענ: ,נידער מיט קאפּיטאליסטישער - װװױילטעטיקײַט! מיר פאָדערג גערעכטיקײַט!" אינעם זעלביקנ זינענ האָט עדעלשטאט אויכ אויסגעלאכט די קולטורעלע װױלטעטיקײַט פונ דער בוף" זשואזיע. אינ אנ ארטיקל ,קונסט פאר די הונגעריקע --צאצקעס אָנשטאָט ברויט" (דאַרט, 29-טג מײַ) מאכט עדעלשטאט כױזעק פו דער בורזשואזער רעפאָרמ צו האלטנ זונטיק אָפּג דעמ קונסט-מויי פארג אָרעמעג אױלעמ. עדעלשטאט זעט אינ אזוינע בורזשואוע ,טויװעס" בלײן א מיטל צו פאר- בלענדנ די אויגנ פונ די מאסנ. ער פרעגט איראָניש:

,װאָס טויג די קינסטלערישע סקולפּטורנ

די שייגע מאַלערל,

פאר דעט, װאָס ווײיט איג לעבג גור

נויט אוב שקלאפערי '"

אינ אָט די אונ אינ א רײ אנדערע ארטיקלעג זײַנע, אלס רעדאקטער פונ דער ,פ.א.ש,", דעקט אופ עדעלשטאט די װוּנדג פונ דער קאפיטאליס- טישער געזעלשאפט, ער איז זײיער שטארק אינ זײַנ קריטיק פונעמ קאפ טאליזמ. ער באניצט אָבער זײַג קריטיק בלויז אלס א מיטל פאר אנארכיס- טישער אגיטאציע אונ מאכט ניט דערפונ דעמ געהעריקנ אויספיר אינ זינענ פונ קאָנקרעטע קאמפּ-לאָזונגענ. אפ אלצ--פאר אלע צײַטנ אוב פאר אלע אומשטענדג -- האָט ער בלויז איינ-אונ-דאיינציקג ענטפער: ;סאָצל;אלע רעװאָ- ליוציאָג",

87

בלויז אי אײניקע ארניקלענ געליננט עדעלשטאטנ צו פאָרמולירב פּראקטישע פאָרשלאגנ, אָבער דאָסואָו צעשטערט ער באלד אלײינ זײער פּראקטישנ װערט דורכ דער אנארכיסטישער פראזע, פונ װעלכער ער קאָב זיכ אינ ערגעצ ניט באפרײַעי. אינ זײַנ ארטיקל ,די שאָטנ-זײַכנ פונ דער ארבּעטער-באוועגונג" (27 מארט) קריטיקירט עדעלשטאט זײיער שארפ די פאל-- שע פירער פונ דער ארבעטער-באוועגונג. אָבער אױכ איג דעמ דאָזיקנ אר- טיקל טראָגט ער ארײַנ דעמ אנארכיסטישנ, אנטיפארטיישג קלאפּערגעצײַג, אשטייגער, די ביטל-באציונג צו אזינע פּראָלעטארישע קאמפ-מיטלענ, װי בױיקאָט, וואל-קאמפ, דעמאָנסטראציעס אדג,

אינ ארטיקל ,א װיכטיקע נױטװענדיקײַט" (,פרײַע ארבעטער-שטימע" פארנ 22 מײי) פאָדערט אופ עדעלשטאט די ייִדישע ארבעטער צו דערלערנענ די ענגלישע שפּראכ, ער װענדט זיכ הײיפּטזאכלעכ צו די ראדיקאלע יידישע ארבעטער, וועלכע האלטנ זיכ פאר אינטערנאציאָנאליסטנ. ער שרײַבט אזוי .

שדער ייִרישער ארבעטער איז איצט צו נאצואָנאל אינ זײַנ אינטערנאצלאָנאליזמוס, ער װױנט אינ ייַרישע סטריטנ | גאסנ }, ער לעזט ייִדישע צײַטונגענ, ער גײט אינ ייִדרישע טעא- טעונ, ייִדישׁ אוג נאָר ייְדישׁ.. ------- די פּרעמדקײַט פונ דער ענגלישער שפּואֹכ ליגט װי אנ אָפּגוונט צווישנ דעמ ייִרישנ אנ אמעריקאנישנ ארבּעטער. א בריק איבּער דעמ אָפּגרונס קענ לײגנ דער יידישער ארבעטער מיט דעמ. װאָס ער װעט דערלעונענ די שפּראכ פונטמ- לאני,. אינ װעלכנ ער לעבט יעצט, ארבעט אונ קעמפט".

גלײלכצײַטיק פארנעמט זיכ עדעלשטאט מיט דער אויגערופענער ,יידנ- פראגע". אינ אנ ארטיקל ,דאָס אומגליקלעכע פּאָלק" אינ דעמ זעלביקג נומער , פ.א.ש." שילדערט עדעלשטאט די ליידג פונ דער ייִדישער באפעלקערונג אינעמ צארישנ רוסלאנד, ער רופט אויס צומ יידישנ פּראָלעטאריאט: שליס זיכ אָב אינ די רעװאַליוציאָנערע רייענ, ,װאָס קעמפנ פאר פרליהײַט, פאר אלגעמיינע מענטשנ-רעכט, אונ דאנ, װענ דו װעסט קעמפנ, װעסטו אויכ קעמשנ פאר דער פּרײַהײַט אונ גליק פונ אונטערדריקטג אוג אומגליקלעכג יידישב ‏ פאָלק".

אינ זײַנ לעצטנ ארטיקל, אונטער זײַנ אײגענער רעדאקציע, װאָס ער האָט אָפּגעדרוֹקט, ‏ אײידער די קראנקײַט צװיננט אים צו פאר- לאָנ נװו-יאָרק, -- די יידישע ארבעטער-באװעגונג" (30-18 סענטיאבער 1)--דערקלערט עדעלשטאט, אז ,די איצטיקע סאַצ;אלע באוועגונג" אין אנ אומראכמאַנעסדיקע ,בלוטיקע מילכאָמע", א קאמפ אפ לעבנ אונ טוימן אז אָט די באװעגונג איז ניט בלויז א קריג צװישנ קאפיטאל אונ ארבעט, נאָר ,אויכ א דועל אפ מעסערשטעכ צװישנ פארשידענע אידיענ, צװוישב פארשיידענע עקאָנאָמישע אונ מאָראלישע אָנשױונגעג".

זײַנ אנארכיזמ לאָוט אָבער עדעלשטאטנ ניט באמערקנ די פארשיידענע קלאסג-אינטערעסנ הינטער די ,פארשיידענע אידייענ" אונ ,אָנשױונגענ". ער באגרײַכט בלויז, אז די מילכאָמע צװישג קאפּיטאל אונ ארבעט קענ ניט פאָרשטעלנ מיט זיכ ' יינ בילד פונ מענטשלעכקײט אונ הומאניטעט, װי געװי-. ! סע קליינבירגערלעכע אנארכיסטישע אוג סאַצ:אליטטישע מאָראליסכב פּרײידיקג..

88

עדעלשטאט האָט אױסגענוצט יעדנ רעװאַליװציאַנערג גערענקטאָג צו פּראָפּאגאנדירנ די סאַָציאלע רעװאָליוציע. אָבער אויכ אינ אָט די אלע לידער װענדט ער אָנ דעמ זעלביקנ מעטאָד, װאָס איג דער פּובליציסטיק - צו ריידג פטאמ װעגנ דעמ ענד-ציל אוג ניט אָנצװוײַזנ קיינ פּראקטישע װעגנ, וויאזוי צו דערגוײיכנ צו דעמ. יעדע ליד זײַנע װעגג דעם האָט א רע- װאַליוצ;אָנערנ לאַזונג. װעגנ דער פראנציזישער רעװאָליוציע איג 1789 קלינגט דער רופם: ,ארבעטער-פאָלק, צו די װואפנ!" לויזע מישעל גיט דעמ סיגנאל ,צומ לעצטנ, צומ בלוטיקנ שלאכט!* סאָפיע פּעראַװסקאיא פּרײדיקט ,האס צו יעדנ סיראנ". דזשאָנ בראונג װײַזט, אז ,פאלנ אהו שטארבנ מוז די שקלאשערײי, אז פעלקער פונ אלע ראסג אוג פארבג מוזנ אוג װעלנ זײַב פרײ!* פא אלבערט פּארסאָנס גײַסטיק אויג שװעבט טאָמעד ,די גרויטע רעװאָליוציע". לויס לינג שרײַט אויס: ,פאָרװערטס, קאמעראדנ! פאָרווערטס, מיט פאנצער אונ שװערד!" אױגוסט שפּיז רופט: ,ציטערט, טיראנענ! עס שלאָגט אײַער לעצטע שטונר!"

וי זײַנ שטייגער איז, באניצט אָפט עדעלשטאט די געדענקטעג סײַ פאר זײַנ פּאָעזיע סי פאר זײַנ פּובליציסטיק. עדעלשטאט אונטערשטוײַכט אינ זײַנע ארטיקלענ נאָכ מער, װי אינ זײַנע לידער, דאָט, װאָס מיר קאָנענ לערנענ פוג דער פארגאנגענהײַט, אינ זײַנ ארטיקל ‏ דער היסטאָרישער מאָמענט" (13-ט2 מארט) װײַזט אָנ עדעלשטאט, אז ,די פּאריזשער קאָמונע האָט אונדן געלערנט, דאָם דיזער פאָלקס-פײַער פונ ביטערנ האס צו טיראנײַ דארפ גיט פארלאָשנ ווערנ, ביז אונדזער פײַנט װעט זײַג פאָלקאָמ פארגיכטעט, פאַלקאָמ צעטראָטג"..

אינעמ ארטיקל , דער פערטער מײַ 1886" (דאָרט, 15-ט1 מײַ) מאכט עדעל- שטאט דעמ אויספיר, או די בורזשואזע פארשװוערונג קעננ די טשיקאגער אר. בעטער.פירער לערנט ;צו קוקנ גלײַכ דעמ פּײַנט איג געזיכט".. גאָר נאָכ כער װי די רעװאָלײציאַנערע מאָמענטנ פוג דער פארגאנגענהײַט, פּרהוט זיכ עדעלשטאט אױסניצנ פא אוטאציע די קלאסנקאמפ: פוג זײג צללט, די אומגליק-פאלנ אינ די קוילנגרובג (די קולנ-באויצער װילנג ניט אָפּגעבנ א קליינעמ טייל פוג זייערע פּראָפיטנ אפ מאָסמיטלענ צו באשיצג די לעבנס פוה די קוילנגדעבערט); די באװאָפּנטע אָנפֿאלנ אס שטרײַקנדיקע ארבעטער, די פאר- שווערונגענ, װאָס עס מאכנ די קאטיטאליסטג צו צעשטערג די טרעד-ײניאַנס אוג אומצובדענגעג מוטיקע ארבעטער-קעמפער, אָט די אלע געשעענישנ אפג עקאַנאַ- מישנ געבּיט ניצט אויס עדעלשטאט אלט איליוסטראציע, אז אלע ארבעטער-קויכעס מוזג טייקעפ קאָנצענטרירט װערנ אס דער סאַצ;אלער רעװאַליוציע. ער רומט צו נעקאָמע פאר דעמ ,מאסנמאָרד" פוג די קױלנגרעבער. ער שרײַט אױסן , פונ דאָס אומשולדיקע בלוט פוג פּראָלעטאריאט װעט אנטשפּרינגעג די פלא- מענדע בלומ פוג גערעכטער ראכע!* (דאָרט, 7-טנ פעווראל). ער פּראָטעסטירט שטארק אינ ארטיקל ,ווידער גאלגאנס !* (דאָרט, 1-20 פעווראל) קעננ דעמ, װאָס: מע האָט פארורטיילט דדיל ארבעטער-שטרײַקערס איג פּיטסבורג, ווטלכע זײַגעב באשולדיקט געװאָרנ אי באפאלנב א סקעב, אאו. אינ דעם באװאָמנטג קאמפ פונ די קוילנגרעבער אֵינ טענעסיזעט עדעלשטאט א ,רױטג צײכנ דער

89

צײַט* אונ אז ,וואפנ מאכג העלדנ פונ שקלאפנ!".. װענ די קילנגרעבערס אינ טענעסי װערנ ברוטאל אונטערדויקט, דערקלערט עועלשטאט, או דאָס באװײַוט, אז דער איינציקער ענטפער איז סאָציאלע רעװאָליוציע אונ גע- קאָמע... (דאָרט, 14-טג אװגוסט 1891),

17 רעדאקציע-ארבעט

דאָװיד עדעלשטאט האָט זיכ צו זײַנ רעדאקציע-ארבעט באצויגנ זײיער עונסט. ער האָט זיכ אָפּגעגעבנ מיט יעדער קלײניקײַט. װי ער איז געקו- מענ, האָט ער גלײַכ אװעקגעשטעלט אפ דער צײטונג א מאָטאָ, ניט קײג ביבלישע, װי אינ דער ,וארהײט", אונ ניט קינ טאלמודישע, װי אינעמ ,ארבעטער-פרײַנט", נאָר אזא, װאָס איז געװענ פארבונדנ מיט דעמלטיקנ רעװאָ-. ליוציאָנערנ קאמפ אינ אמעריקע. דאָס אי געװענ די מאָטאָ, װאָס מאָריס ראָזענפעלד האָט געגעבנ צו זײַנ ערשטער לידער-זאמלונג ,די גלאָקע" (1889), אינ ענגליש אונ אינ יידיש, נעמלעכ, די לעצטע װערטער פונ דעמ אמע- ריקאנישנ ארבעטער-מארטירער, אלבערט פּארסאָנס:

*!26214 06 60016ק 186 01 0106 186 1,69ע

מאָריס ראַזענפעלד האָט די דאָזיקע װערטער איבערגעזעצט פרל: ,הערט נאָר אוס די שטימע פונ פאַלּק", בייס עדעלשטאט איבערזעצט עס ווערט- לעכ ; ,לאַו די שטימע פונ פאָלק געהערט װערנ". /

ניט געקוקט דערופ, װאָס ערעלשטאטס ייִדיש האָט געשטאמט פונעמ אמעריקאנער שאפּ, װאָס ער איז װײניק געװענ באהאונט אינ דער ייַדישער ליטעראטור, האָט ער אלס רעדאקטער דאָכ געשטרענט אײנצופירנ ענ- דערונגענ אכ איג דעמ פּרעסע-יידיש. אזוי האָט ער א לאנגע צײַט הארטנעקיק אומעטומ געענדערט דאָס אָנגענומענע װאָרט ,רעדנער" אפ ,ריירנער".,

עדעלשטאט איז געװענ א שטרענגער רעדאקטער. ער האָט געדרוקט בלוין דאָס, װאָס ער האָט געהאלטנ פאר נוצלעכ פאר די ייִדישע ארבע- טנדיקע מאסנ 0. עדעלשטאט איז געװענ זייער איבערקלײַבעריש אינ הינזיכט פונ דרוקנ לידער. אינ דער צײַט, װענ אינ דער ,ארבעטער-צײַטונג" האָבנ אלע געזעלשאפטלעכע טוער געקאָנט שרײַבנ אויכ גראמענ, האָט עדעלשטאט ביכלאל זעלטנ פארעפנטלעכט א ליד פונ א צװײטנ דיכטער. ער האָט אפילע ניט געדרוקט די לידער פונ דעמ אױבנ דערמאָנטג סינסינעטער דיכ- טער, דאָװיד גרינבערג (ואחיק), װאָס אין נאָכ דעמלט געװענ א רא- דיקאל. עדעלשטאט איז אױַכ געװענ זײיער איבערקלײַבעריש מיט די פּראָזע- שרײיבער, זײַנ סינסינעטער כאװער יויסעפ לוקאָווסקי, װאָס האָט פארפלייצט

90

אנדערע. צײַטונגענ מיט זײַנע פילאָזאָפירנדיקע ארטיקלענ, האָט בא עדעל- שטאטנ קינ פֹּלאצ ניט געפונענ?!. ער האָט אכ ניט געדרוקט די אר- יטיקלענ אונ פּעליעטאָנענ פונ אנארכיסטישע טוער, אױב זי האָבנ ניט גע- האט קײַנ דערצלערישנ װערט פאר די ארבעטער-מאסנ. ער פלעגט טאקע אָפט אליינ אויספילנ דעמ גרעסטנ טייל פונ דער צײַטונג. אינ א פעליעטאָנ ,א רעדאקטערס כאָלעמ" (דאָרט, 10-17 אפרעל, פארעפנטלעכט אָג זײַג אונטערשריפט, שילדערט ערעלשטאט אזא בילד פוג זײַנ רעדאקטערישער יטעטיקליט :

= עער איז געװענ מיד פוג זײַג ארבעט. עס איז ניט קײגֿ קלײניקײַט דורכצולעזגב א גאנ- צנ פאק ארטיקלעג לאנג װי דער ייַרישער גאָלעס, א גאנצב װאָגנ מיט געריכטע, א בארג יפונ יוניאַנדבאריכטג { הײַנט דאנקבריוו אונ זידלערי-בריוו,,. הײַנט. ווידער פארשיידענע פראגנ יפוג קאָפּברעכנדע פּילאָסאָפּנ, װי צומבַּשפּיל: קאיבער אינרז זײנעג די װאָלקג, איבע" די װאָלקנ איז דער הימל, הײַגט װאָס איז איבערב היצל ?7"

אזוי זיצנדיק מיד, דערועט דער מידער רעדאקטער, װי זײַנ פַּאפֿיר- קאָרב האָט זיכ אָנגעהױבנ באוועגנ. די פארבראקעװועטע מאנוסקריפּטג מיט ,קעלבערגע פיס" אונ מיט ,איול-קעפ" באפאלג אימ פונ אלע זײַטג. ,א גוויסע 15זײַטיקע געדיכט אָנ גראמענ אוג אָנ פּאָעזיע"., אב ,80זײַטי- וקער וויסנשאפטלעכער ארטיקל", װאָס ,אנטהאלט אינ זיכ אזא פללאָסאָפיע, וועלכע קיינער אינ דער װעלט פארשטײט ניט. אלֶע גרויסע געלערנטע: דושאַנ סטיוארט מיל, ספּענסער, דארווינ, האקסליי, אדאמ סמיט זײַנעג בא אימ גאַרניט?ף1, אג אנדער מאנוטקריפּט, א פארבראקעוועטער , זידלערל-אר"- טיקל", לאָזט זיכ ארײַנ מיט עדעלשטאטנ איג דעבאטנ איבער זײַג גאנצער פּראָגראמ, מיר דערװיסג זיכ דערפוג, אז א סאכ אנארכיסטישע טוער וײַי נענ געװענ אומצופרידנ מיט עדלשטאטס פּראָפּאגאנדע פאר א פארייניקונג -פונ אלע ארבעטער. זײי האָבנ געװאָלט, אז עדעלשטאט זאָל ארויסרוקנ אינ צענטער פונ דער צײַטנג דאָס אטאקירג די סאָציאל-דעמאָקראטנ אונ די , ארבעטער-ציטונג"1, |

עדעלשטאטנ וערט פאָרגעװאָרפנ, אז ער אין צופיל ,דזשענטעלמענ", א , פּאָעטישער אריסטאָקראט", א , ווייכהארציקער טרוימער", װאָס מינט, א ער האָט ,צו טאָנ מיט גריכישע געטער" אונ פארגעסט, אז ער געפינט זיכ ,אפנ מארק" --,צווישנ מארקייידענעס" אוג ,װענ אײנ מארקייידענע הײכט דיכ אָנ צו פאטשנ מיט א העכט אינ צורע, מוסטו כאפּנ דעמ -צווייטנ העכט אונ פּאטשנ צוריק אינ צורע"?2. עס הערשט אױכ אנ אוֹמ- צופרידנקײַט מיט זײַנע פלאמיקע קאמפ-רופנ. װי סװײַזט אויס, אין בא א -גרויסנ טייל אנארכיסטישע טוער שויג דאנ געװענ גרױס די נײגונג פאר- |-וואנדלענ דעמ אנארכיזמ אינ עפעס אזינס, װאָס ‏ שטערט לאכלוטג ניט אָפג אונ געטרײ צו דינענ דער בורזשואזיע. דער אנארכיסטישער ,זידלערט- ארטיקל" זאָגט צו עדעלשטאטג: |

עדו צײַגסט אונדז אָנ אהיגג וו עס קאָכט אונ זירט יעצט מיט בלוטיקע כוואליעס דער -גוואלטיקער קאמפ צווישגב ארבעטער אינ א באנדע רויבער אוג מאסג -מערדעד ! דו צײַגסן

1

אונדז אָנ אפ די פוישע פארבלוטיקלכע קעופּער פון די נאָוװאָס געשאָכטענע פּיטסבורגער: קיילנ-אוגעטער { אפ די ארבעטער' װעלכע זײנענ דערשאָסג װי הינט, זײיער ברוסט דורכגע- לעכערט מיט בּרענעודעת קוילנ, דערפאר װײל זײ האָבנ רעבילירט קעגנ הונגער-לױינ! דאָרט אינ די פארויכערטע פעלדער ואלגעינ זיכ ארומ אינ בלוט, איג זאמד אײַערע ערמאָרדעטע ברידער+ דיינע אויגנ ברענענ מיט וילרנ צאָרנ, דו קריצסט מיט די צײנ, דו רײסט זיכ פאר' די האָרייי?" עדו רופסט אונדז צו א גרויסנ, צו א געפערלעכנ קאמפ;------ עס איז וואר { עמעט|. מיר גלײבּנ אלע אינ א סאָציאלער רעװאָלײציאָג, אָבער דאָס װעט זײַנ װעב דער שא" / מעס װעט צו אונדז אַנקלאפּנ אינ די פענצטער- אוג אונדז זאָגנ: שראבױסײַ, שטײט אופ צו' דער סאָציאלער רעװאָליוציאָנ !" 144 |

ס'איז קיינ װוּנדער ניט, װאָס עדעלשטאט איז אזוי גיכ אנידערגעפאלנ אינ ניו-יאָרק. ער איז געװענ קראנק, ער האָט געליטנ הונגער אונ קעלט, נאָכמער אָבער האָבנ אימ צעבראַכנ זײַנע ביטערע אנטוישונגענ אינ דל אנארכיסטישע פירער אונ דער אנארכיסטישער פּואקטיק. אז די פּעסימיס- טישע טענער פוג אָט דעמ פעליעטאָנ זײַנענ געװענ ניט קינ צופעליקע, באװײַזט דאָס, װאָס אינ דעמ זעלבנ נומער ,פ. א ש", װוּ ער האָט פאר- עפנטלעכט אנאָנימ זײַנ ,רעדאקטערס כאָלעמ', האָט ער אכ געגעבנ א געדיכט אינ פּראָזע ,מוזיק" (װעגנ דער ,מארסעליעזע') אונטערגעשריבג. מיטנ פּסעװדאָנימ , קאסטאָליאָי, װעלכנ ער האָט אױכ אָנגעגעבנ אפ זײַנ פּאָפּולערער ליד ,צו די ארבעטער-פרויענ" (דאָרט, מײַ 8) איג אָט דעמ' געדיכט אינ פּראָזע שרײַבט עדעלשטאט אזי: - , שווארצע געדאנקענ פוג ווילדער פארצווייפלונג האָבנ, װוי געדיכטע שטורעמ-װאָלקנ, פאר- דעקט מײַנ לעכנסוועג ; מײַנע הײליקסטע האָפענונגענ, מײַגע שטארקסטע איבערצײגונגענ, צעבראָכבֿ: פונ ביסערנ שטורמ, זײַנעג וי פּוסטע כורװעס געלעגב שטומ אוג לעבנסלאָז, איכ האָב געויינט.י. געוויינט איבּער מײַנע געשטאָרבּענע האָפענוגגענ{ געוויינט איבער מײַנ פארוואנדעטע יוגנט, גע" וויינט איבּער די סײַערע היליקע אידעאלנ, וועלכע די װעלט , האָט אזוי ציניש, אזוי ברוטאל געטראָטנ מיט אירע פיס",

ענלעכע געדאנקענ דריקט ער אויס אויכ אינ זײַג ליד ,צו מײַנ פעדער", פארעפנטלעכט אינ דעמ זעלביקג נומער ,פ. א. ש," (17-טנ אפּרעל). ער דער- קלערט דאָרט, אז נאָר זײַנ פעדער שטילט זײַנ ,הארצנס געויינ" אוג ,לאָזט אימ ניט פארבלוטנ".., אז ער ,אָטעמט פרײַ" אינ זײַנע שריפטנ איידער עס דרוקט זיי דאָס בלײַ, ,איידער די װועלט הייבט זי אָנ פארגיפטנ מיט צינישער הויכלערמ"י. אונ ער ענדיקט.

, גור דער טויט װעט אונדז צעשײרב! -- אינ װועג צעבראָכו, פארפאָלגט, פאל איכ,. דאנ װעסטו פאר מיר רײירג. צומ פאָלק, צומ לײַדנדג פאָלק".

אינ זײַנע בריוו צו זײַג שװועסטער דערציילט ער, אז ער װוינט מער איג. רעדאקציע איידער אינ זײַנ צימער, װאָס נעמט אינ זיכ ארײַנ ,א בעט, א בענקל אָדער צוויי, אונ דערצו צװוײי פּאָר מענטשלעכע פיגורנ, אויב זיי זײַנעב ניט שטארק דיקע"... אז ער האָרעװעט שװוער, אונ , דאָס לעבנ איז פול מיט זאָרג אונ מיט פּארטיייִשע אונ ליטערארישע", איג א בריוו צו דער שוועסטער פונעמ 21

92

פעווראל ערײַגט עדעלשטאט: ,די צײַטנג איז ניט קייג ווערטעלע, דאָ גײט ניט אזוי אינעמ שרײַבנ, װי אינ דעמ, װאָס אפ אלצ דארפ מענ אכטונג געבנ, אונ אז מע גיט ניט אכטונג, קומענ פאָר שרעקלעכע נאכלעסיקײַטנ, װײַל איג רע- דאקניע אי ניטאָ קייג אנ מענטש, אפ װעלכנ מע זאָל זיב קענענ פארלאָזנ". גאָר , אנדערש איז אומעגלעכ": אָדער ער האָט , אינגאנצנ ניט געדארפט זיכ אונטערנעמענ", אוג אז ער האָט וכ יאַ אונטערגענומעג, דארט ער ;ערלעכ אויספילנ" זײַנ אױבעט. דערבײַ באטערקט ער, אן די מענטשנ ארומ אימ לײַדג אָדער , פארנעמענ זיב מיט באנאלקײיטג" אוג קייג ,,נאָענטע מענטשנ" האָט ער ניט,

פונ זײינעם א בריון פונעס 209 מארט צו זײַנ שװעגערנ אנא אין קעג- טיק, אז די שווערע דעדאקציע-ארבעט אוג די ערגערנישנ, װאָס ער האָט דערבלי, האָט זיכ שטארק אָפּגערופג אפ זײַנ געזונט. ער שרײַבט צו איר אזוי;

,א יירישער רעדאקטער, -- דאָס איז א מענטש, װאָס ודארט שרײַבנ, שרײַבנ, שרײַבג, צי ביסטן געזונט, צי גייב, צל פילסטו א כיישעק צום שרײַבג אָדער גיט, מיס א קאָפּװײטעק, אָדער ניט, מיט א צעבראַכג הארצנ, מיט בלוטכראקעניש,,. סײװיסײ שרײַג. הער אס די קריסיק פוג קאפע-טאלוג-כאכאָמימ,, שטרענגע אָנדײַסונגענ פוג אנטוישטע שרײבער, זירלערי פוג גאראָני ‏

אאון. װײד הײט זיה זל רעראקציע איו א שמוציקער קעלער, װאט איז איילבּיק פול מיט טומלדיקג האמויג, אז דאָרט איז קאלט, אז דער פרעס קלאפט אײכ איג קאָפּ ארײַנ, אוג גיס געקוקטס אפ דעם אלעמ, מווט איר שרײַבג אנ ארטיקל, פארפאסג פּאָעזיע. -- -- -- פאה דער צײַס פג מײַג

רעדאקטערי האָבּ איכ אָנגעװאָרג מײַגע בעסטע פרײַגט, געקראָגג א הויפנ גארישע סאָנימ אוג אלמ ביג איינזאמ אוג אומעטיקן װוי שסעגריק.. דאָכ ניט אלע זײַנע ,בעסטע פרײַנט" האָט ער אָנגעװאָרג. אזוי דערציילט ער איג א בריוו אהײימ פארנ 20-26 מארט, אז ער האָט פארבראכט א פורימ- אָװוגט בא זײיַג פריינדיג אניוטע 1, אוג זי , האָבג זיכ אָנגעלאכט". מיט פינפ טעג שפּעטער (31-טנ מארט) טיילט ער זיי מיט, אז ער אין געװענ אפ ,א ליאמע לעקאָװער דעמ נײַעמ דאָקטער" זײַג כאווער הילעל זאָלאַטאראָ, אונ ער איז אוועק פוג דאָרטג אהימ ערשט ,פיר פארטאָג". / יי ביכלאל אָבער אין עדעלשטאט געװוענ קעסיידער פארנומענ. אכוצ א מאסע רעדאקציאָנעלע ארבעט, שרײַבט ער אחיים, ,קומט אויס צו באזוכנ מיטינגענ אונ זאכלעכע פארזאמלונגענ, װאָס נעמענ בא מיר צוֹ א סאכ צײַט". אינ א בויוו צו דער שװועסטער פארג 8-טנ אפּרעל שרײַבּט ער, אז בא אים אין ,ניטאָ קייג לעבנ אויסער דער רעדאקציע", אז ,ער האָט זיכ אָפּגעפרעמדט פונ זײַנע בּאקאנטע". טר האָט א מאסע ארבעט אוג דעריקער פּײַניקט אימ דער באװוּסט- זײב, אז פאר אלצ טראָגט ער די פאראנטװאָרטלעכקײַט. ער פארענדיקט :

,איכ ביג ניט אזויפיל פארנומעג מיט שרײבג, װיפל מיט אכטונג גענג, אז דאָס אָנגעשרי- בענע אונ ציגעשיקטע זאָל זײַג אױיסגעסאָרטירט, אויסגעפאריכט, גיט פארקריפּלט דורכ די זעצערס אוג דורכ די קאָרעקטאָרג, הײַנט װוּ זײַגעג די פּארטײיַשע זאָרגנ? דעמ האָט מעג אָנגערירט, יע- געמ האָט מעג באלײידיקט. דאָרט איז מענ באגאנגעג אג אװלע, נאָכ אלעמענ שפּיר גאָכ אוג װײס װאָס געבנ אנ אָרט אוג װאָס ארויסווארפנ". | | |

אינ דעמ זעלביקנ בּריוו באדויערט עד גלשטצט, װאָס איבער זײַג רעדאקציע-. ארבעט פארנאכלעסיקט ער זײַג פּאָעזיע. ער האָט שויג לאנג זיכ ניט אָפּגעגעבנ מיט זײַנ מווע, מיט ועלכער ער פלעגט אמאָל אָפּױצג ;נְגכ דעמ שװערג

08

ארבעטטאָג ביז 1 אזיגער אינ דער נאכט". ער טרײסט זיכ אָבער, אן עס ;גייט צו פרילינג אונ אלצ װועט אופלעבנ". כאָטש עדעלשטאט פארשװײַגט ניט פאר זײַנע נאָעגטע קריווימם זײַנ שווער לעבנ אלס רעדאקטער פונ דער ,פ. א.ש,", איז ער דאָכ גרייט װײַטער' צו טאָג זײַנ אגיטאציע-ארגעט. נאָכ מער, ער דערמוטיקט אויכ זײַנ איינציקע. שוועסטער צו וערנ אנ אגיטאטערנ פאר די אינטערעסנ פונ דער ארבעטער- באווענונג 14 ער שיקט איר אויכ רעװאָלײציאָנערע ליטעראטור צו פארשפּרייטג צווישנ די מאסנ. אינ א בריוו צו זײַנ שװעסטער פונעמ 10-29 אפּרעל 1891, זײַנ לעצטער בריוו פונ ניו-יאָרק, װאָס איזן אונדז בּאװוּסט, שרײַבט עדעלשטאט. אזוי! - ,דאָס לעבנ פונ א רעװאָליציאָנער אינ אונדזעי צײַט קאָנ ניט זײַג זיס יעדער שויט פאָ. וויס פּאָדערט קאמפ אונ מי, דעריבער אלז אויכ מײַנ לעב: א האָרעפּאשנער, אָפט אפילע א שװוע- רער". פונ עדעלשטאטס בוייו צו זײַנ שװעסטער איז אויכ קענטיק, אז בענעגייע צו זײַנע לידער איז ער אפילע ניט געװענ זיכער מיט דער ,סימפּאטיע פוב דער מאסע". װאָלט ער אָבער געװענ אימשטאנד ארויסצוטרעטנ אלס רעדנער אָדער פאָרלײענער פאר די מאסנ, װאַלט ער שוב דעמלט אײַנגעזענ, װי טיפ די ייוישע ארבעטער האָגנ אימ געליבט אל דיכטער. אינ דער גאנצער צײַט פונ זײַנ רעדאקטערשאפט איז עדעלשטאט בּלויז איינ מאָל ארױיסגעטראָטנ עפנטלעכ אלס פאָרלײיענער פונ זײַנע שריפטנ. דאָס איז געװעג איג פילאדעלפיע אפ אנ אונטערנעמונג פונ די פּיאָנערב" דעמ 13-טנ מארט--צומ יאָרטאָג, װענ דער צאר אלעקסאנדער דער צווייטער איז געהארגעט געװאָרנ דורכ די , נאראָדאָװאָלצעס", אינ די אנאָנסנ פונ דער אונטערנעמונג (א קאָנצערט) אין געװענ אונטערגעשטרײַכט, אז ,דער בארימ-. טער קעמפער אונ פּאָעט גענאָסע ד. ערעלשטאט אױס נײ-יאַרק װעט זײַנע פארפאסונגענ פאָרטראָגנ". ער האָט דאָרט פאָרגעלײיענט אײניקע פוג זײַנע. זאכנ, נאָר געליטג פונ בּינע-פיבער 117, אומעטיק קלינגט עדעלשטאטס ליד ,צומ געבורטס-טאָנ* פונ דער ,פ א שי" (3-טער יול 1891). ער װענדט זיכ צו איר: ,שװער איז געװעג דײַג קאמפ", ,ניט גרויס דײַנ דערפאָלג". יי ,שווער איז דײַנ קאמפ ! די שטורמישע ועלג ברעכג די שיפ, עס דונערט אוג בליצטן, די יונגע מאטראָזנ, די ווױיטע רעבּעלג קעמפג מיט טרערג פונ שטורעמ באשפּויצט,, אלס סיבע פונ דעמ ניט-דערפאָלג פונ דער ,פ. א. ש." גיט אָנ עדעל-. שטאט איר. פּרינציפּיעלקײַט (נאטירלעכ, איז די הויפט-סיבע געלעגנ אינעמ. אנארכיסטישנ כאראקטער פונ דער צײַטונג), ער זאָגט: ,װענ דו װאָלסט די מאסע געשמייכלט, געלעקט ----- -- דאנ װאָלט זי מיט קראנצנ דײַנ הױפּט באדעקט", אוג ער טרייסט זי: ,בעסער שטייגער. װי מאָנומענטנ, -- -- -- בּעסער קלאָלעט װוי קאָמפּלימענטג". ער שװערט אױכ, אז ,ניט אומזיסט איז די ארבּעט אונ מי*.

.4

פונ די ,רויטע רעבעלנ", אונ ער פארזיכערט, אז די ,פרײַהײַטס-שיפ" װעט בּרענגעג , אהינ, װוּ די בענטשהײַט װעט לעבנ אונ ליבּנ, ליגנ אוג לעבנ גליק- לעכ אונ פרלי",

=

18 דאָװיד עדעלשטאט אונ מאָריס ראָזענפעלד

באלד אינעם צווייטנ נומער ,פ.א. ש." טרעט ארויס דאָװיד עדעלשטאט מיט א ליד ,צװײי דיכטער" (10711 יול 1890). ער שילדערט, פונ אײג זײַט, אנ , אלזײַטיקנ" דיכטער, װאָס , זינגט זיכ װי א נאכטיגאל", װאָס װערט געלויבט פונ אָרטאָדאָקס אונ ליבעראל", אונ ;די ברידער דענקענ שױג באמ לעבנ צו שטעלנ אימ א מאָנומענט", אונ פו דער אנדערער זײַט--א רעװאָליציאָנערער דיכטער, װאָס זוכט ניט קינ סכירעס פאר זײג טאט, נאָר ,טראָגט מיט שטאָלצ זײַנ שװערד אונ פאָנע", אוג ,װענ ער װעט איג קייווער ליננ, נאָר דעמלט װעט די װעלט פארשטינ, מיט װאָס פאר א ליבע, עונסט, אכטונג ער האָט געדינט דער פּרײהײט פאָג",

אזויווי מיט א קורצער צײַט פאר דעמ האָט מאָויס ראָזענפעלד געהאס זײַג ,ערשטנ קאָנצערט" (װוּ ער איז ארױיסגעטראָטנ מיט זײַנע לידער אונ מיט א ליד פונ מאָריס וינטשעווסקי) אונ איז געלױבט געװאָרנ סלל אינ דער ,ארבעטער-צייטונג" אונ סלל אינ דער בורזשואזער פרעסע אלס אינגער טאלאנטפולער פּאָעט", האָט עדעלשטאטס ליד געקאַנט אױסגעטײַטשט װערג װי אנ אָנגריפ אפ אימ, | |

מיט עטלעכע װאַכנ שפּעטער האָט דאָװיד עדעלשטאט פארעפנטלעכט זײַנ דיאלאָג ,דיכטער אונ מוזע" (,9.א.ש", 7-22טער אוגוסט), װאָס אין שוינ געװענ דײַטלעכ געצילט קעגנ די דיכטער פונ דער ;,ארבעטער-צײטונג" ביכלאל 115, דערביל איז דער סאָפ געװענ געװידמעט מאָריס ראָזנכעלדנ. עדעלשטאט טרעט דאָרט אוויס קעגנ יענע דיכטער, װאָס האָבנ פונ ,טעמפּל פונ קונסט אונ ליטעראטור" געמאכט ,א שמציקנ מארק", װוּ זיי פאר- קויפנ זײיער גײַסט: ,דאָס, װאָס הײנט װערט געלױבט אוג פארגעטערט, װערט מאָרגג מיט גלאָטע באדעקט; אונ איבערמאָרגנ שוג װידער פארצוקערט, געכאנפעט, געשמײכלט, געלעקט.. אונ די, װאָס רופנ זיב דענקער אונ קינסטלער, --פאר א שמוציקג גראָשנ ניט מער-- ברעכג זיכ, קרימענ זיכ דאַרט פארנ אױלעמ, שבּרינגענ אהינ אונ אהער!' עדעלשטאט פאָדערט פונעמ דיכטער, ער זאָל אינ צײַט פונ נױט בעסעד פארקויפנ זײַנע מוסקולנ, נאָר ניט זײג הארצ אוב גײַסט. עדעלשטאט בעט יכ בא אים?

,פארקויפ ניט דײנ פעדער אוג אױכ ניט דײג זעלע. דײַנ קערפּער װעט שטארבנ, דײַנ פעדער װעט לֹּעבֹבּ".

,פארקוים ניט דײַנ פעדער. איג קעלט אוב איבג הונגער פאראכטעס, פארלוימרעטן, פארפאָלגט -:

5 יש

בלײַבּ טרײַ דײַנ געוויסנ, אפנ שװעל פונ דײַנ קייװער זינג צו דײַנ לײַדנדג פאָלק? 9. צולעצט טרעט ארויס עדעלשטאט מיט אנ ארטיקל ,זשארגאַנישע דיכ- טער", װאָס זעט אויס, װי א דירעקטער ענטפער אפ ראָזענפעלדס ליר ,דער זשארגאָנישער פּאָעט" (,ארבעטער-צײַטונג", 16-טער מי 1890), וועלכע איז געװענ א לויב-געזאנג די יידישע דיכטער, | אינ זײַנ ארטיקל ,זשארגאַנישע דיכטער" (,פ. א. ש.", 29-טנ אווגוסט 1890) (באדויערט עדעלשטאט די ,אָפּװעונהײַט פונ ווארער פארנינפטיקער קריטיק" אינ דער ייִדישער ליטעראטור. עדעלשטאט דערקלערט דאָרט, אז ,די ווארע קריטיק האָט פאר זיכ א צווייפאכע ארבעט: ערשטנס, אָנצוּװײלזג דעמ קינסטלער זײַנע פּעלערג, זײַנע שוואכקײַטנ ---- -- צווייטנס, אויסצוארבעטנ דעמ געד שמאק פונ די לעזער. די קריטיק צײַגט זײי אָנ דעמ אונטערשייד צװישנ טאלאנט אונ פּאטשקעריי, צװישנ א װערק, װאָס אין דאָס גײַסטיקע קינד פונעמ שרײַבער, פינ זײַג פילנ אוב דענקענ אונ צאפלענ זיכ איבנ זײן הארצ, ביו עס רײסט זיכ ארויס אפ דער פרײַער װעלט צו שעפנ לופט אונ פרײַהײַט, אונ צװישנ א שטיקל געאָרדערטע, באצאָלּטע ארבעט, מיט גלעקלעכ אוג װיצלעכ, אינ װעלכער איר זעט ניט קינ שפּור פונ א דיכטער, נאָר דערפאר שפּרינגט אײַכ אינ צורע א פאיאצ, א קאָמע- דיאנט...* | | | מאָריס ראָזענפעלד האָט געמיינט, אז דאָס האָט ערעלשטאט געצילט אינ אימ. מעגלעכ דערפאר, וײַל ראָזענפעלר האָט פונ אנדערע קװעלנ געהוּסט, אז עדעלשטאט האָט א שלעכטע מינונג װעגנ אימ. דער שטרענג אנאר- כיסטישער דאָװיד עדעלשטאט, װאָס האָט ניט געװאָלט מיטארבעטנ אפילע אינ א סאָציאל-דעמאָקראטישער צײַטנג, האָט ניט געקאָנט דופּרנ ראָזענ- פעלדס ניט-איבערקלײַבערישקײַט איג אָט דעמ זינענ. באזונדערס האָט עדעלשטאט, װי א סאכ אנדערע אנארכיסטנ, ניט געקאָנט מױכל זײַנ ראָזענפעלדנ זײַנ אריבערגייג פונעמ אנארכיסטישנ לאגער איבנ דעמ סאַ- ציאל-דעמאָקראטישנ ?*1, ביפראט נאָכ, אז ער איז געװענ דער הױפּט-דיכטער פונ דער סאָציָאל-דעמאָקראטישער , ארבעטער-צייטונג", מעגלעכ, אז מאָריס ראָזענפעלד, װאָס האָט אװוי הויכ געהאלטנ פונ עדעלשטאטס ליד , אינ קאמפ"*, װאָלט זדעלשטאטנ ניט אזוי שטארק אטא- קירט, װעג ער װאָלט דערצו ניט באקומענ קינ אָנרעגונג פונ זײַנע רע- דאקטערס. מאָריס ראָזענפעלדס ליך קעגנ עדעלשטאטנ ,צו מײַנע קריטי- קער" איז פארעפנטלעכט געװאָרנ אינ דער ,ארבעטער-צײטונג" דעמ 12-טנ סענטיאבער 1890. אָט אין אנ אויסצוג פונ דער דאָזיקער לִיד: ,פעלג דענ ווירקלעכע קריטיקער דענקענדע מיט בילדונג, מיט הארצ אוג טאקטיק ? װאָס נארישע קראצערלעכן, שמירערלעכ קרענקנרע

* זע זײַט 44,

96

יי יט

==

* ארומשלעפּערישע.

ערלויבג זיכ צו שרײבב קריטיק ---

וועלכע מיט הערצער אוג זעלג געבונרענע ווילג אויכ ארופ צומ פארגאס, .

װואָס זוכנ איג אלעס נאָר מענטשג געשונרענע, גאָר קייטג אוג באָמבעס אוג האס ?

ישטענדיק װאָס פּלוידערנ, שילטג נאָר גראמענריק ; וועלכע האָבנ א מויל, װאָס איז גרײיט --

|שקאָצימ, װאָס ווערג ניט מֿיד אויכ פארדאמענדיק

די אומשולדיקע בּלומעג איג בייט /15,

װאָס ווערג באגײַסטערט, צערייצט פונ פארבלוטיקטע קערפּער, פוג רויכ אונ פונ פלאמ 159 --

אייגנטלעפ טרעמפּיקע + טרוסג, אנטמוטיקטענ

װאָס װו ײַ כ ג פוג קלעט װי פוג סאמ"... 15

אוג דיזע פערדישע בלאָטיקע שמירערלעכ, פאראכטעט פוג נאָנט אוג פונג װײַטו

האָבנ דאָס כיישעק צו װערג די פירערלעכו

צו קריגנג א שעמ מיט דער צײַט:

די טאלאנטלאָזע פּיצינקע קראצערלעם

טוט ווירקלעכ דאָס הארצ טאקע װײע

װאָס מער ניט מיעסע קליינינקע שוואצערלעכ ** פארערג דעמ נאָמענ פוג זי !יי

זי זוכנ פארערט צו זײַג טאקע זיכ זידלענדיק,

צו װוערג דורכ קריג פּאָפולער

אוג צימבלענ אוג שימפג אוג װערג מיד פּירלענױיק -- דאָכ קריגנ א גאָמענ איז שווער,

זי דרייענ אונ ווארפב זיכ ארום צעפלאמעגדיק

מיט פוצפע, מיט קאס אוג מיט שמוצ דײ

קלוימערשט מיט .קריטיקע* שמוציק פארחאמענדיק +"! ;ער שרײַבט נאָר צוליב איגבנוצ" 154,

לזג איים געטלעפע, עמעסע, ריכטיקע

לידער טוג פֿרוג -- זייער פיב {

צויגג אייפ היײיליקע פערזעלעב ליפטיקע 189. אוג האָבנ דערבײ וײיער מיי 3 /

אייגנעם פארדאמעגריק, דעם צווייטג לעקגדיקן, וועט געבנ די װעלט זיפ א קלער:

,די מײַלעס פוג צװוייטג זאָ שיג ערקלערגהיק, דעמ אנדערג צו זידלעגב זאָ שער ו---

- מוז זײַג אוואדע א מצג א געבילדעטער, א דיכטער, א גרויסער פּאָעט (*

55 פלוידערזעק. +* פארורטיילגדיק,

קיי-י-689.

ווער װעט עס טראכטנ, אז א טרעמפ * א פארוילדעטער האָט עס זיכ צו לויבג גערערט!

לערנט זיכ בעסער, איר שמירער, יזשארגאָנישע גיכעלעכ-- אָט דאָס װעט זײַג שײננג

די גראמענ, װאָס איר פלעכט, זײַנעג אָפּט פאָנישע --. 136 א ייַד קענ אײַכ גאָרנישט פארשטינ !"

אפ אָט דעמ שטײגער פּרוּוט זיכ ראָזענפעלד ארונטערײַסנ עדעלשטאטב אינ פערז נאָכ פערז. פארענדיקנ פארענדיקט ער מיט א לויב-געזאנג צן דל ,עמעסע דיכטער, די ווארע באשאָנקענע, װאָס הערנ דעמ הימלישנ קאָל" אאו.

דאָװיד עדעלשטאט האָט ניט געענטפערט אפ ראָזענפעלדס אָנפאל, כאָטש ער איז דערצו אופגעפאָדערט געװאָרנ פונ דעמ רעדאקטער פונ דער , פ. א. ש". פ. א. פראנק (דר. מעריסאָנ),

אינ א בריוו פונעמ 714טנ סענטיאבער שרײַבט פּ. א. פראנק צן עדעל- שטאטנ אוי:

;װאָס זאָגט איר פאָרט צו דעמ נידעריקנ פּאיאצ-פּאָעט פוג דער ,ארבעטער-צײַטונג? ? אײַער מוזע מוז אײַכ באגײַסטעוג נאָכ א טיכטיקנ קלאפ צוגעגנ דיזע שמוציקע בּרויִמ, װי איר האָט עס געטאָג אינ ;דיכטער אונ מוזע". :

עדעלשטאט האָט ניט באלד אויסגעפילט זײַנ רעדאקטערס װוּנטש--,נאָט. א טיכטיקנ קלאפ צו געבנ" ראָזענפעלרנ. ווארשײַנלעכ, האָט עדעלשטאט גע- האלטנ פאר. ויכטיקער, אז די רעדאקציע זאָל אָפּשלאָגנ די אטאקעס פו. דער ,ארבעטער-צליטונג" קעגנ דער אנטירעליגיעזער פּראָפּאגאנדע, װאָס די ,ניאָנערע דער פרײהײַט" האָבנ דעמלט אָנגעפירט אינ די ,פאָרכטיקע טעג". כאָטש עדעלשטאט האָט צוליב די אינטערעסנ פונ דער אנטירעליגיעזער פּראָפּאגאנדע ניט געענטפערט באלד אפ מאָריס ראָזענפעלדס אָנפאל, האָט ער עס אָבער ניט פארגעסנ. דאָװיד עדעלשטאט האָט ניט געהערט צו די, װאָס (קאָנענ. דולדנ אונ שווייגנ. זײַנע פאבלענ ,דער קינסטלער אונ דער איזל" אונ ,דער אייזל אונ דער זונענשט-אל" זײַנענ, קענטיק, געשריבנ אלס ענט- פער אפ ראָזענפעלדס אָנפאל, אינ דער ערשטער פאבל דערציילט עדעלשטאכ, אז ,עפעס א כײַע, דומ אונ ווילד" האָט ,דערקענט איר צורע. איב ,8 קאָמישע אייזל?-פיגורע". =

,סטײַטש ! דאָס בינ איכ דאָכ מיט די = -- שרײַט דער אייזל -- דאָס איז ,מײַב פּאָרטרעט 6

דער קינסטלער לאכט: עװער, ביסטף אזוינער : -- גאיכ,,,. אג. אייזל-פּאָעט =" יה 0

אינ זײַנ צווייטער כאבל שילדערט | עדעלשטאט אנ אייזל אינ שטאל", צו װעמענ עס אין ,דורכגעדרונגענ א זונענשטראל". דעמ אייזל האָט פאר- דראָסנ, ,װאָס דער שטראל האָט אימ מיט זײַנ ליכט באגאָסנ". דער אײז? איז בייז. ער שפּרינגט אינ דער הייכ אונ װיל בײַטג דעמ שטראל. נאָר דער

* ארומשלעפּער,

לעצטער, ;קלאָר, וי א ריינער שפּיגל, קוקט אפנ אייזל אונ דענקט בא זיב נ. עס איז גוט, װאָס אנ אייול האָט ניט קייג פליגל, אן ניט װאָלט ער פאר- שמירט מיט די לאפעס מיף !" ניס געקוקט אפ די אנטאגאַניסטישע באציונגענ מיט מאָריס ראָזענפעלדנ

פלעגט דאַכ דאָװיד עדעלשטאט פונ אים אָפט באװירקט װערנ. אזוי איז זײַנ (עדעלשטאטס) ליך ,זינגט מיט לוסט" אָנ צווייפל באווירקט פוג מאָריס ראָזעב- פעלדס /, געמישטע לידער", געדרוקט מיט א האלב יאָר פרלער איג דער ארבעטער-צייטונג* פארג 10722 אװגוסט 1890. מאָריס ראָוענפעלך זיבבט דאָרט אװי: |

, אי װוילט איכ זאָל ליבע-לידער זיבגענ,

אייפ קיצלעגן וויצלעב, לאמ שפּאס,

ורערבר מייג הארצ יל מיר צעשפרינגעג

טוג לויטער שמערצ אוג לויטער קאס --

אָן גייג ! קיינ זאכ קאָג מיר ניט בּאלעבנ,

אוג פינצטער שײַגט מיר די שינע זאָנוּ

זאָ לאנג װי איכ זע נאָכ גיס װעבג

סאכריכימ פאר געלסזאק אונג טראָב",

|אונ ער פארענדיקט:

| זאָל זײַב גענוג די טרערנ-לידער ! אוועק מיט קרעכצג! װעק מיט װײענ! טאנצנ ווילג פרײגדע גײעגו אונ לאכנ וילג מײַנע ברירער, אוג זײ טאנצו, אוג זי זינגענ, אוג זי דרייענ זיב איג רימל, אוג עס װיינט אפ זי דער װימל, אוג. די שקלאפנ-קייטג קלינגעג, װענ איר װילט ניט בעסער מאכנ, אוב עס פרייט אײַכ זאָלכע זאכנ, מוז איב וויינעג אוב גיט לאכב".

ענלעכס האָבנ מיר אויכ בא עדעלשטאטנ, כאָטש ער באניצט אנדערע. אויסדריקנ. בא ראָזענפעלדג װיל דאָס הארצ ,צעשפּרינגענ פונ לויטער שמערצ אונ קאס". עדעלשטאט װיל צערײַסג די ברוסט פונ שמערצנ אונ לײדנ. בא ראָזענפעלדנ וילנ ,פרײַנדע" טאנצנ, אונ זײַנע ,ברידער" װילנב לאכנ. בא עדעלשטאטנ זײַנענ דאָס ג;שקלאפנ".. ער רופט אױס מיט צאָרג;

,זיגב מיט לוסט ?7 אָ, דומע שקלאפג ! רופט די סענצער ! די פאיאצגן

אוג זײ װעלג אמוירג ‏ /

אײַכ מיט פויקג אוג מיט סאצן!- |

דאָװיד עדעלשטאט האָט געזוכט אָפּצוגרענעצג זיכ פונ דעמ ‏ פאָלק"פּאָ- עט" פונ דער ,ארבעטער-צײַטונג". אינגאנצנ באפרײענ זיכ פונ מאָריס ראָזענפעלדס ווירקונג האָט אָבער עדעלשטאט ניט געקאָנט. עדעלשטאטט ער- שטע לידער זײַנענ, פּונקט אזויווי ראָזענפעלדס, געבוירנ געװאָרג אינ דער

06

+ פינצטערער שאפּ", כאָטש ער (עדעלשטאט) רעדט פוֹנ ,געדאנקענ אפ דער יפאבריק" אונ ראָזענפעלד זעט דאָרט ,קינ געפיל, קיינ געדאנק, קייג פאר- 'שטאנד גאָר". ביידע האָבנ געזונגענ פונעמ ייַרישנ שנײַדער-לעבנ, כאָטש ראָזענפעלדס ‏ בלייכער אָפערייטאר" ארבעט אינ פאבריק, אונ עדעלשטאטס . בלייכער שנײַדער" ארבעט בא זיכ אינ צימער פארנ קלײידער-מאגאוינ, -ביידע נעמענ זיכ אָנ אינ זייערע לידער די קריװדע פונ דער ,געפאלע- -נער", כאָטש עדעלשטאט דערמאָנט ניט קינ שולדיק: אונ ראָזענפעלד װײַזט אָנ אפנ פאבריקאנטס הויז.. ביידע האלטנ די פארשקלאפטע ארבעטער פאר -,געפאנגענע לייבנ"?1 אונ זיכ פאר ,, טרערנ-דיכטער",

19

ווינטשעווסקיס ווירקונגענ

אָנהײב 1890 יאָר--אינ צײַט פונעמ פארביטערטנ קאמפ צװישנ די יילדישע סאַציאליסטנ מיט די אנארכיסטנ אינ אמעריקע--ווערט דאָװיד ערעל- 'שטאט א פּלײַסיקער לייענער פונ דעמ ,סאָצ;אליסטיש-אומפּארטייישנ" לאָנ- :דאָנער ‏ , ארבעטער-פרײינט". מאָריס װוינטשעווסקי שרײַבט נאָכ דעמלט אונ- טער פארשיידענע פּסעװדאָנימענ. לידער שרײַבט ער װייניק, נאָר פּראָזע י(פעליעטאָנעג) --קימאט אלע װאָכ. ווינטשעווסקיס פּעליעטאָנענ , צעשלאָגענע גע- דאנקענ פונ א מעשוגענעם פילאָזאָפּ" ציִענ צו זיכ צו עדעלשטאטס אופמערק- זאמקײַט. באזונדערס װערט עדעלשטאט פארכאפט פונ די , בילדער אונ ווער- יטער" פונ דעמ ,, מעשוגענעמ פילאָזאָפ", /װוּ עס פיגורירט דער ,פרליהייט- -גײַסט", א לײַבלעכער קאָרעוו פונ זײַנ (עדעלשטאטס) גפרליהליט-געטג". װענ (עדעלשטאט האָט דורכגעלייענט די ערשטע צוויי בילדער -- ,די דרלל קעטלענ" (24-טנ יאנוואר) אוג ,דער יאָמערטאל" (1-טג פעוורא?), האָט ער אויסגעדריקט זנ אנערקענונג איג דער ליד ,צומם מעשונענעם פילאָזאָפ"י (געשריבג דעמ 77טנ = מארט / אונ געדרוקט אי ,ארבעטעריפרײנט" דעם 1028 . פארט י1890) **!, = אי װעלכער ער שרײַבט: , איס בּינ. פארליבּט איג זײַגע- ציילב, - איג זי לֶעז אוכם מײַג. אייגעגעמ שמערצ { ,‏ איכב קאָנ מיט זיי מײַנע װונדג מיילגן שטרייסטג מליג לײַדגדעס הערצ, איכ זע אינ זיין װי איג א שפּיגל, מײַנ לעבנס יאָמערטאלן; איכ זע דאָרט מײַב גײַסט מיס פארווונדעטע טליכְלן וי ער רײַסט זיב צום זאָנענ-שטױאל !"

! עדעלשטאט זאָגט אז. ער דערקענט. זײַנע -אייגענע געדאנקענ אינ װיג" יטשעווסקיס ‏ פּעליעטאָנענ: ,װי זי קומענ צו-אִימ, דאָס. קאָג. אים נִיט זאָנג, - דאָכ זיי זײלנענ -מלינע,.-איכ.- שווער !*

104

, זײַגע געדאנקענ זײַנעג צעשלאָגג

אפ טויזנדע ריינע אלמאזג,

ער קאָנ מיט איינפאכע װערטער אונדז זאָגנ װאָס מיר מיט קלינגענדיקע פראזג",

עדעלשטאט פארענדיקט זײַנ ליד, אז ער דריקט ,וי א ברודער זײַג {וויגי טשעווסקיס| האנט" אונ האָפּט, אז װינטשעווסקי װעט אימ ענטפערנ, וי קומטי עס, װאָס ער איז אװי גוט באקאנט מיט די שמערצנ אוב קאמפ כו ײב (עדעלשטאטס) לעבני

,זײַג שרײַבנ דערפילט מיר מיט האָפענונג אוג מוט, דאָכ קאָג איכ זיכ ניט דערקלערג:

וי קומט איג זײַג טינטער מײַג הערצנס בלוט ?

וי קומע; צו אים מײַגע טרערג".

דער אײיינפלוס פוג ווינטשעווסקיס פּעליעטאָנ ,דער יאָמערטאל"